Bộ sưu tập chuông số 1 Việt Nam

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 6:20 23/01/2021 |

Nhiều lúc ngồi ngắm những quả chuông sưu tập treo lủng lẳng trong nhà, trong lòng ông luôn có cảm giác nhớ nhung về làng quê mộc mạc, thanh bình một thuở

sưu tập chuông 3
Chủ nhân bộ sưu tập chuông

Sở thích u tập chuông có một không hai

Người đang sở hữu cả ngàn quả chuông ở Q. Phú Nhuận, TP. HCM là ông Bùi Đức Tầm, năm nay ngoài 70 tuổi. Ông nhớ những năm 50, lúc đó, ông còn là một đứa trẻ học “ê a” ở trường làng tỉnh Long An, ngày nào cũng vài lần nghe tiếng chuông của ông già bán cà rem đi vào trong xóm. Lớn lên một chút, ông nhớ nhất tiếng chuông đò máy vang rền vào mỗi sớm mai thúc giục ông cùng với vài người bạn trong xóm, tay xách đèn dầu ra bến sông đón đò đi học.

Đặc biệt, mỗi khi nghe tiếng chuông chùa vào chiều tối hoặc sáng sớm, ông lại ý thức việc hướng thiện như là trách nhiệm của mỗi người. Đến bây giờ, mỗi khi nghe tiếng chuông vang lên, bất kể ở đâu, chuông gì ông đều có cảm giác như thức tỉnh tâm thức sau một đêm say giấc. Bao kỷ niệm thơ ấu tưởng chừng không bao giờ trở lại, bất chợt chầm chậm quay về. Bởi vậy, nhiều lúc ngồi ngắm những quả chuông sưu tập treo lủng lẳng trong nhà, trong lòng ông luôn có cảm giác nhớ nhung về làng quê mộc mạc, thanh bình một thuở.

Với ông Tầm, chơi chuông tức là chơi tiếng, chơi âm. Nên bất kể nghe tiếng chuông thánh lễ, chuông hành đạo, chuông của ông thầy cúng hay chuông của những người bán hàng trên sông, thậm chí tiếng chuông của nhà ga xe lửa… ông đều có cảm xúc đặc biệt. Cái này không phải “rèn”, mà dường như nó là đặc tính bẩm sinh chỉ có ở người giàu cảm xúc và nhạy về thính giác.

Ông Tầm nói người ta chơi cái gì thì “sướng” cái đó, theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Còn ông chơi chuông, mỗi khi gõ lên nghe tiếng ngân nga thì thấy “sướng” cái lỗ tai. Mà chỉ có người nào thấu cảm mới biết chứ không thể diễn tả được từng thang âm lúc thì len vào chầm chậm, lúc thì ngân nga, vang xa ở trong lòng.

Về điều này, người viết có lần nghe một nhà sư nói: Chỉ cần nghe tiếng chuông sẽ đủ biết tâm của người gõ thế nào. Theo quan niệm Phật giáo, chuông là pháp khí không thể thiếu trong nghi lễ Phật giáo. Tiếng chuông mang lại điều lành, xua đuổi ám khí tà ma khỏi nơi đang hành lễ. Tiếng chuông gợi mở tâm hồn trong sáng, giúp con người trở về với chân tâm Phật tính của chính mình, xóa tan bao khổ đau phiền muộn. Không gian càng rộng, càng yên tĩnh tiếng chuông nghe càng sâu lắng.

Trong ngôi nhà ông Tầm nằm sâu ở con hẻm nhỏ Q. Phú Nhuận, TP.HCM có đến cả ngàn cái chuông treo lủng lẳng hoen rỉ đen sì. Chuông nhỏ cỡ bằng mắt trâu, quả trứng; chuông lớn nặng vài chục kilogam, đếm đến mỏi mắt cũng không hết. Không rõ những cái chuông này lưu lạc nơi đâu hay vượt qua xứ sở “ngàn lẻ một đêm” nào, chỉ biết hiện diện ở đây có chuông của rất nhiều quốc gia như Pháp, Đức, Mỹ, Tây Ban Nha, CH Czech, Bồ Đào Nha, Nepal, Ấn Độ, Nhật Bản, Lào, Campuchia, Thái Lan, Nhật Bản… và đương nhiên số lượng chuông Việt Nam nhiều nhất. Chuông ở đây đa phần là chuông cũ. Mà đồ cũ đôi khi không hẳn là thứ vứt đi, ngược lại, vào tay người yêu thích nó trở nên quý giá hơn đồ mới! Chuông là một trường hợp như vậy.

Ông Tầm cho biết ở Việt Nam hiếm khi bán chuông cũ nên mùa hè hàng năm ông thường bay sang Pháp. Quốc gia này mỗi năm đều mở phiên chợ bán đủ thứ đồ cũ, trong đó có bán nhiều loại chuông lạ hoắc. Tuy là chợ đồ cũ nhưng chuông cũ ở đây bán đắt hơn chuông mới nhiều lần. Ví như một chiếc chuông cũ cỡ nắm tay, đeo trên cổ gia súc ở các nông trại có giá 30 – 40 USD, trong khi chuông mới cùng chất liệu, kích cỡ y chang chỉ khoảng 20 USD.

sưu tập chuông 2
Chiếc chuông của người Chăm

Ông nói ở châu Âu hay châu Phi, họ dùng chuông bằng hợp kim đồng thau, kể cả chuông đeo trên cổ gia súc ở nông trại như dê, cừu, bò… Nhưng ở miền Trung Việt Nam và một vài quốc gia thuộc khu vực Đông Á như Lào, Campuchia, Thái Lan…, ông thấy họ có thêm loại chuông gỗ đeo cho gia súc. Thật ra, từ xa xưa trong chăn nuôi người ta đã biết dùng tiếng chuông để quản lý bầy đàn, thậm chí người chủ có thói quen dùng tiếng chuông hoặc cho con vật đầu đàn đeo chuông cổ. Mỗi khi nghe tiếng chuông quen thuộc rung lên, chúng biết ngay đó là tín hiệu kêu gọi bầy đàn quay về sau một ngày kiếm ăn trên đồng cỏ.

Biết ông Tầm có đam mê đi khắp thiên hạ sưu tập chuông nên mỗi khi đi đâu thấy có chuông đẹp, chuông lạ, thậm chí chuông hư, chuông bể… bạn bè ông đều bằng nhiều cách mang về tặng cho ông. Đây là nguồn sưu tập khá hiệu quả, được ông trân quý. Ông mở tủ lấy cho PV xem quả chuông nhỏ cỡ trứng gà tre nhưng gõ lên người nghe cảm nhận rõ âm thanh trong trẻo, ngân dài và vang xa. Ông cho biết quả chuông này bằng hợp kim đồng thau rất có giá trị, do Hội chơi chuông Nhật Bản tặng cho ông hồi năm ngoái.

Những chiếc chuông đặc biệt

Trong bộ sưu tập không chỉ có chuông bằng hợp kim đồng thau mang kiểu dáng quen thuộc như thường thấy ở nơi thờ tự mà còn có khá nhiều  loại chuông làm bằng đá, pha lê, gỗ… trông giống hình vũ nữ, quả trứng, quả lựu… và phần nhiều có tuổi từ 300 năm trở lên. Quả chuông ông nhắc đến đầu tiên và được treo ở vị trí trung tâm là quả chuông cổ bằng đồng của người Chăm. Theo lời ông, đây là quả chuông do một người Chăm đào được ở vùng Ninh Thuận. Ông sưu tập về và đặt tên là chuông đào.

Vào dịp ngàn năm Thăng Long, ông mang chuông ra Hà Nội tham gia triển lãm, được Unesco công nhận đây là chuông cổ, có niên đại hơn 1.000 năm tuổi. Đã là ngàn năm thì phải rêu phong, bụi bặm mới đúng giá trị của nó, ông nghĩ vậy. Nên từ đó đến giờ, ông không lau chùi nữa mà giữ nguyên những vết hoen rỉ, xám xịt của quả chuông, ông gọi đây là “dấu vết lịch sử ngàn năm”.

Một quả chuông khác có thân phận khá ly kỳ, được ông nhắc đến nhiều lần và gọi tên “chuông theo thầy”. Số là trong một lần lên Đà Lạt, Lâm Đồng, ông ghé qua một ngôi chùa và bất chợt nghe thấy tiếng chuông trên tay sư thầy trong lúc hành lễ ngân lên từng cung bậc bi ai, sầu thương, khắc khoải dặt dìu, dường như thấu cái tâm của người nghe vậy. Ông “mê” cái chuông này nhưng không dám xin sư thầy. Sư thầy dường như hiểu được tâm trạng của ông, nhưng phải mất hơn mười năm sau, chuông bị bể, sư thầy mới gọi điện để tặng ông. Với nhiều người, chuông bể là chuông vô giá trị. Còn với ông, chiếc chuông này ông hết sức quý trọng.

sưu tập chuông 1
Chiếc chuông của vị Trung úy người Mỹ

Niềm đam mê chuông của ông Tầm còn cảm phục được tấm lòng của một vị cha xứ ở nhà thờ tận bên Pháp. Ông kể, cách đây mấy năm, trong một lần sang Pháp, ông ghé qua một nhà thờ ở ngoại ô Paris và gặp gỡ vị cha xứ. Sau khi biết ông Tầm đi khắp đó đây trong thiên hạ sưu tập chuông,  cha xứ cảm mến và tặng cho quả chuông có hình Đức Chúa. Quả chuông cũng theo vị cha xứ lâu năm nhưng vì cảm mến ông Tầm vị này đã sẵn lòng tặng ông.

Ông Tầm cho biết trong bộ sưu tập còn có một cái chuông tình cờ phát hiện tại một vựa đồng nát ở Sài Gòn. Căn cứ vào những dòng chữ khắc trên chuông có thể đoán được chủ nhân của nó là một quân nhân tên John D. Keel, khắc vào năm 1972. Năm 1973, sĩ quan John rời Việt Nam về Mỹ, trước khi về hưu mang hàm đại tá. Ông Tầm biết được điều này vì cách đây mấy năm, một người bạn của gia đình ông ở bên Mỹ có tìm đến gia đình của John. Nhưng rất tiếc cựu quân nhân John đã mất, chỉ gặp được mấy người con của ông ta.

Sau đó người bạn của gia đình ông Tầm về Việt Nam và ngỏ ý mua lại chuông để tặng cho gia đình cựu quân nhân John, vì đó là kỷ vật của cha ông họ. Tuy nhiên, ông Tầm cho rằng nếu như gia đình hoặc con cháu của ông John muốn sở hữu lại chuông thì liên lạc trực tiếp với ông, ông sẽ tặng lại chứ không có chuyện buôn bán gì cả. Nhưng chờ mãi mấy năm qua ông Tầm vẫn chưa thấy gia đình ông John liên lạc nên kỷ vật vẫn còn nằm im trong bộ sưu tập.

Ngắm nhìn bộ sưu tập, ông Tầm tâm sự: Chơi chuông theo sở thích không khó, thẩm âm tiếng chuông mới khó, bởi nó là thứ văn hoá đặc biệt, chỉ có ở những con người đặc biệt khi nghe mới cảm nhận được thế giới vô thường hiện hữu xung quanh.  

Cao Thục Đoan

Bình luận

Bạn có thể quan tâm