Lạ lùng ngôi làng con gái không mang họ cha ngay tại Hà Nội

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 6:53 28/11/2020 |

Văn Thị Thảo, Đăng Thị Hạnh, Xuân Thị Oanh… là những cái tên đặc biệt bởi họ của những người phụ nữ này chính là tên đệm của người cha. Cách đặt họ tên lạ lùng như vậy đã khiến cho những cô gái ở làng Sơn Đồng gặp không ít rắc rối khi ra ngoài xã hội.

không mang họ cha 1
Ông Nguyễn Xuân Thái cho hay: Người dân xã Sơn Đồng hiện giờ ý thức rõ lợi hại của việc con gái không mang họ cha

Bị từ chối nhập khẩu vì không mang họ cha

Làng nghề Sơn Đồng (Hoài Đức, Hà Nội) khoảng vài chục năm gần đây cực kỳ phát triển, sầm uất và giàu có nhờ nghề tạc tượng gỗ điêu luyện, nổi tiếng trong Nam ngoài Bắc. Đời sống kinh tế của người dân nâng lên trông thấy, song họ cũng vẫn ngại ngùng khi kể về việc con gái không được mang họ cha. Đây không phải hủ tục, không hề xuất phát từ quan niệm trọng nam khinh nữ, mà đơn giản chỉ là cách phân định giữa những cá nhân trong các chi, họ khác nhau.

Thời xưa, hẳn là phong tục khác lạ của Sơn Đồng không mang đến phiền hà gì nhưng ngày nay, người dân ở đây lại chịu khá nhiều rắc rối với cách đặt tên, đặt họ không giống ai như vậy.

Ví dụ, ông Nguyễn Trung Xuân (Tây Hồ, Hà Nội) không thể quên được chuyện nhập cư vào Hà Nội (trước khi Hà Tây sáp nhập về Hà Nội) của gia đình mình cách đây vài năm. Nhà có 6 người nhưng chỉ có vợ chồng ông và cậu con trai làm được thủ tục chuyển hộ khẩu về Thủ Đô. Còn lại 3 người con gái của ông bị từ chối nhập khẩu theo gia đình.

Ông Xuân hài hước kể: “Cơ quan chức năng Hà Nội không tin đó là 3 đứa con gái ruột của tôi, bởi giấy tờ chứng minh nguồn gốc của tụi nhỏ đều lấy tên đệm của tôi làm họ (họ Trung). Phải đến khi tôi về quê Sơn Đồng làm lại giấy tờ khai sinh, 3 cô con gái mới được nhập hộ khẩu Hà Nội”.

Cũng vì khác họ với cha mà cô giáo Đức Thị Thanh Hiền (Trường Tiểu học Sơn Đồng) đánh mất cơ hội nhận được suất học bổng ở nước Đức. Cô giáo Đức Thị Thanh Hiền bày tỏ: “Khi biết mình trúng suất du học, cả gia đình tôi rất vui mừng. Tôi cũng nhanh chóng hoàn tất thủ tục và hài lòng vì bao nhiêu nỗ lực, cố gắng đã được đền đáp. Nhưng đến ngày chuẩn bị bay sang Đức, tôi mới ngã ngửa khi nhận được thông báo giấy tờ không hợp lệ vì nguồn gốc không rõ ràng (cha đẻ cô Hiền là ông Nguyễn Đức Bổ nên theo lẽ thường, cô phải mang họ cha là Nguyễn mới đúng – PV). Thế là tôi bị mất cơ hội đi du học vì rắc rối VISA”.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Thái (Phó chủ tịch hội Cựu chiến binh xã Sơn Đồng) bảo, ông cũng không nắm được tục lệ con gái không mang họ cha đẻ ở Sơn Đồng xuất hiện từ bao giờ. Từ khi ông sinh ra đã có tục lệ này và cứ thế thực hiện. Gia phả của các dòng họ cũng không nhắc đến. Ông Thái giảng giải: “Cụ thân sinh ra tôi kể lại, tục lệ này đã có từ rất lâu rồi. Khi tôi thắc mắc với cha mẹ về việc những bạn gái cùng trang lứa sao lại mang họ khác cha đẻ thì tôi chỉ nhận được những cái lắc đầu từ họ”.

Nguyên nhân khiến con gái không mang họ cha

Theo tìm hiểu, đến nay, xã Sơn Đồng có hơn 20 dòng họ Nguyễn như: Nguyễn Bá, Nguyễn Văn, Nguyễn Trí, Nguyễn Viết… Cả xã, dòng họ Nguyễn chiếm 70 – 80%, còn lại là họ Trần, họ Duy, họ Hoàng. Nếu dòng họ Nguyễn Bá thì con gái sinh ra phải lấy họ Bá Thị hay dòng họ Nguyễn Văn thì con gái phải mang họ Văn Thị, không được đặt trái với tục lệ làng. Vì vậy, con gái ở xã Sơn Đồng có những họ rất đặc biệt như: Văn Thị Trang, Bá Thị Huyền hay Trí Thị Như…  

Ông Nguyễn Xuân Thái lý giải thêm, chữ Nguyễn đứng đầu không phải họ chính của các cô gái trong làng mà họ Văn, họ Bá, họ Trí mới là họ chính của các cô gái đó. Chính con gái của ông Nguyễn Xuân Thái cũng có họ tên là Xuân Thị Dung.

Vì sự rối rắm trong cách đặt tên như vậy, con gái ở Sơn Đồng khi xin việc làm ở xa hay đi học nơi khác, người ta cứ ngỡ người phụ nữ này là con nuôi trong gia đình. Điều này khiến họ gặp không ít khó khăn, bất cập khi làm hồ sơ xin việc hay đi học.

Ông Thái cung cấp thêm: Ở Sơn Đồng, một gia đình có 3 – 4 họ khác nhau là chuyện bình thường. Bởi, cha mang một họ, mẹ mang một họ và con gái gia đình đó mang một họ. Ông Thái lấy ví dụ, gia đình cụ thủ từ của đình Sơn Đồng có 5 cô con gái. Tất cả đều không mang họ Nguyễn của bố mà phải lấy tên đệm của bố để làm họ, cả 5 đứa mang họ Đức Thị. Người vợ lại mang họ khác. Vậy là gia đình đó sẽ có 3 họ trong một nhà.

Theo một số quan niệm của người dân Sơn Đồng, đổi họ con gái như thế cũng là để phòng ngừa, nếu trai gái trong làng có lấy nhau thì cũng không lấy người cùng họ, tránh bị coi là loạn luân. Ví dụ anh Nguyễn Viết Ái lại lấy cô Đức Thị Màu, rõ ràng không trùng họ.

Mấy năm trước, một cô gái của họ Nghiêm Lê được cha mẹ đặt cho là Nghiêm Ngọc Nhi nhưng ông bà bắt đổi thành Lê Thị Ngọc Nhi. Vì họ tộc bàn tán, vẫn thấy chưa ổn đành thống nhất đặt thành Nghiêm Lê Thị Ngọc Nhi để sau này ra xã hội đỡ bị bắt bẻ.

không mang họ cha 2
Những người phụ nữ tại Sơn Đồng gặp nhiều khó khăn về lý lịch do không mang họ của người cha

Chính quyền “bù đầu” sửa tên, đổi họ

Ông Trần Quang Thành – cán bộ hộ khẩu xã Sơn Đồng cho biết, hiện nay, nhiều người ở xã Sơn Đồng đến nhờ chỉnh sửa giấy tờ, đặc biệt là tên và họ. Thậm chí, có thời điểm trước năm học, mỗi ngày cán bộ xã phải tiếp nhận và xử lý hàng chục đơn xin đổi tên, đổi họ của công dân – chủ yếu là các bé gái. Tuy nhiên, việc này cũng khá phức tạp, khó khăn.

Chính quyền xã Sơn Đồng hiện đang phải làm thủ tục để xác nhận, làm lại giấy tờ cho nhiều cô gái khớp với họ của cha. Chính quyền xã đang tuyên truyền để người dân đặt tên con gái theo xu thế chung: Họ của cha cũng lấy làm họ của con gái, còn đệm thế nào là tùy. Hy vọng rằng, những cô gái được sinh ra trong tương lai sẽ không phải chịu rắc rối trong việc dùng họ và tên, một tập tục của thôn xóm mình.        

Ông Nguyễn Xuân Thái cho hay: Từ năm 1990 trở về đây, những gia đình theo họ Nguyễn ở Sơn Đồng đã bỏ dần tục lệ con gái không mang họ cha và đến nay không còn bắt buộc con gái phải lấy tên đệm của cha đẻ làm họ.

“Thực hiện theo quy định mới của Nhà nước, từ năm 1990 trở về đây, chúng tôi đã hướng dẫn các bậc phụ huynh nên cải tiến dần tục lệ. Một phần là do cha mẹ muốn con cái có tên hay, tên đẹp, mĩ miều nên cũng dần thay đổi tục lệ của làng, đặt tên con gái rất chuẩn chỉ, theo quy định của Nhà nước”, ông Thái cho hay.

Phóng viên băn khoăn: Việc con gái không mang họ cha có phải là trọng nam khinh nữ không? Ông Thái khẳng định: “Không phải như vậy. Việc lấy tên đệm của bố đặt làm họ cho con gái là để phân biệt các chi, phái trong dòng họ. Ví dụ, Nguyễn Viết ở một khu, Nguyễn Đức ở một khu khác… Mỗi họ có một nhà thờ và ở xung quanh nhà thờ họ đó. Đây là truyền thống lâu đời của làng Sơn Đồng chứ hoàn toàn không có ý nghĩa trọng nam khinh nữ.

Tuy nhiên, chúng tôi phải nói với bà con là việc khai sinh cho con nên thống nhất từ đầu đến cuối, từ lúc làm giấy chứng sinh đến khi các em trưởng thành. Xảy ra chuyện rắc rối trong việc khai lý lịch thì cuộc sống của các bé gái sau này có thể gặp nhiều phức tạp. Giờ thì nhiều người đã ý thức được điều này mà đặt tên cho con gái cẩn thận hơn”.

Hoài Sơn

Bình luận

Bạn có thể quan tâm