“Rước” chó nghiệp vụ từ Mỹ sang Việt Nam để tìm tê tê

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 6:48 12/11/2020 |

Là người Ninh Bình, từng tu nghiệp ở Mỹ và Úc về bảo tồn thiên nhiên, hiện là Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Động vật Hoang dã – Save Viet Nam’s Wildlife, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo tồn Tê tê Thế giới (IUCN), ông Nguyễn Văn Thái đã đi phỏng vấn tới 9.000 người đủ thành phần về việc tại sao họ tàn sát thiên nhiên hoang dã? Ông hết sức ngạc nhiên khi có người bảo, họ dùng vảy tê tê để đốt lên… trừ ma tà, quỷ ám.

tê tê
Ông Thái trong lần thả tê tê về tự nhiên

Thể kỉ 21 rồi mà họ mù quáng kinh khủng

– PV: Theo nhiều nhà bảo tồn danh tiếng, việc sử dụng vảy tê tê như “thần dược không thể thay thế” là một sai lầm mù quáng. Tuy nhiên, thói quen sử dụng sản phẩm từ loài vật hiền lành mà cả thế giới đang nỗ lực bảo tồn này vẫn là có thật. Qua tìm hiểu, ông thấy người Việt Nam sử dụng vảy tê tê để hy vọng vào công dụng nào của nó?

– Ông Nguyễn Văn Thái: Họ dùng thì họ có cả bầu trời lý do, lý lẽ để tin vào các sản phẩm từ vảy tê tê nói riêng và hoang thú nói chung. Niềm tin này có mù quáng hay không thì không chứng minh thẳng băng ra được. Chỉ biết rằng, nó không có cơ sở khoa học. Và giả thiết, nếu nó có công dụng nào theo niềm tin kia thì tân dược có đầy các loại thuốc thay thế được ngay. Và dù thế nào thì các niềm tin không có cơ sở khoa học đó cũng là một sự phụ bạc lại các nỗ lực bảo tồn của nhân loại tiến bộ.

Có người bảo, vảy tê tê có tác dụng giải độc, tiêu sưng, tăng cường sinh lực, sức khỏe, lưu thông khí huyết… Những cái đó chẳng ai biết được cụ thể ra sao. Tôi là người đi phỏng vấn về việc sử dụng vảy tê tê và con tê tê nhiều nhất. Tôi trực tiếp phỏng vấn hơn 9.000 người ở Việt Nam và rất rất nhiều nhà hàng liên quan đến tê tê. Buồn nhất là đến bây giờ vẫn có người dùng vảy tê tê cho mục đích mù quáng kinh khủng: Đốt để trừ ma, chữa cả chứng hay khóc cho trẻ con. Thật nực cười.

Một lượng lớn người dân nói, mua vảy tê tê về sử dụng để… lợi sữa. Nhưng đây cũng là tương truyền thôi. Tôi xem rất nhiều bài thuốc lợi sữa của họ rồi, trong thành phần có móng giò và đủ loại thuốc Nam, Bắc khác nhau. Cuối cùng họ thả thêm ít vảy tê tê vào hầm. Tôi hỏi bác sĩ Đông y, họ nói móng giò, đu đủ non đã lợi sữa lắm rồi, vảy tê tê chỉ là thứ “phù phép”… cho vui.  

– Và niềm tin mù quáng trên đã làm tê tê đứng bên bờ tuyệt chủng với tốc độ choáng váng như hiện nay? Ít năm trước, tê tê còn đào hang đầy ngoài núi rừng Việt Nam, giờ dường như vắng bóng hẳn…

– Loài tê tê này gần như không thể sinh sản được trong điều kiện nuôi nhốt. Vì thế, nhân nuôi vì mục đích thương mại sẽ rất khó. Tê tê bị giết thịt, bán buôn, đều là bắt ngoài tự nhiên về. Lại thêm loài này hiền lành dễ bắt, nằm trong nhóm bị buôn bán nhiều nhất và nguy cơ tuyệt chủng nhanh của chúng là nhãn tiền, nếu chúng ta không khẩn cấp hành động.

Chó nghiệp vụ của Đại học Washington tìm tê tê tại Việt Nam

– 15 năm “quên mình” theo đuổi các dự án bảo tồn tê tê, ông thấy hiệu quả cụ thể “đo đếm được” ra sao?

Tôi đi học thạc sĩ bên Úc, rồi làm Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo tồn Tê tê Thế giới. Tôi tham gia nghiên cứu tê tê rồi trở thành người khởi động dự án tê tê tại Việt Nam từ năm 2005 cho đến giờ.

Thời gian gần đây, tôi đặt bẫy ảnh ở khắp Đồng bằng Sông Cửu Long, tại Vườn Quốc gia (VQG) Cát Tiên (tỉnh Đồng Nai), khu vực trung Trường Sơn, VQG Pù Mát (tỉnh Nghệ An) và nhận thấy so với khoảng hơn chục năm trước thì mật độ  tê tê Java “dính bẫy ảnh” (chụp được hình) đã tăng lên rất nhiều. Rất vui vì ở hai VQG Pù Mát và VQG Cát Tiên, chúng tôi đã thả được gần 500 cá thể. Ở trong U Minh Hạ (Cà Mau) thì các dữ liệu ảnh chụp được có cả cảnh hai mẹ con nhà tê tê cõng nhau đi ngoài thiên nhiên. Đó cũng là tín hiệu có sức truyền cảm hứng đặc biệt. Một điều cực kỳ bất ngờ, khoảng 70% vị trí đặt bẫy ảnh trong U Minh Thượng chụp được tê tê. Đó là chuyện của tê tê Java.

Nhưng!

Ông Thái buồn bã tiếp:

– Loài tê tê vàng của Việt Nam thì lại buồn vô cùng. Trong tầm 15 năm qua, các chuyên gia chưa bao giờ chụp được một bức ảnh, chưa bao giờ thấy một cá thể tê tê vàng nào ở trạng thái sinh tồn ngoài tự nhiên. Trong vòng 15 năm, tôi đã xem khoảng 4-5 bức ảnh người dân đưa ra kèm lời đồn đoán “có một thằng thợ săn nó gửi cho tao bức ảnh con tê tê này, nó là con tê tê vàng”. Có nghĩa là chỉ có được 4-5 bức ảnh ấy thông… qua thợ săn.

Chúng tôi đã làm viêc cả với Đại học Washington, Hoa Kỳ trong việc sử dụng chó nghiệp vụ đã được huấn luyện đánh hơi động vật hoang dã “chuyên sâu” rồi. Con chó ấy cũng tìm thấy tê tê vàng bên Nepan. Lúc ở bên Nepan, chó nghiệp vụ không có giấy phép để vào vườn quốc gia đâu, nó chỉ đi rừng bên ngoài thôi, thế mà nó còn tìm được tê tê vàng cho nước bạn. Tuy nhiên, vẫn hai con chó đấy khi đến Việt Nam, trong vòng hai tháng, chúng không tìm được phân của con tê tê vàng nào.

Chúng tôi cứu hộ gần 2.000 con tê tê, trong số đó chỉ có khoảng 10-11 cá thể tê tê vàng. Nhưng phần lớn các cá thể được cứu hộ đó có nguồn gốc từ bên Lào, Thái Lan buôn bán lậu sang ta. Trong khi đó, ở nước ta, chỉ tầm khoảng năm 1990, nhà tôi ở gần Cúc Phương, đối diện nhà tôi là vườn mít, ở đó người ta đào được đầy rẫy các hang lỗ của con tê tê vàng. Thế mà chỉ khoảng hơn chục năm sau, loài này đã gần như biến mất hẳn trong toàn khu vực VQG Cúc Phương rộng lớn, rồi biến mất khỏi Việt Nam.

Nguy cơ tuyệt chủng của tê tê vàng là rất lớn vì nó là loài cực kỳ dễ bị… bắt. Nó đào hang rất vụng về, nếu đưa chó đi tìm thì rất dễ tìm thấy. Loài thơ ngây và hiền lành này chủ yếu trên đi mặt đất để trèo lên cây rồi lại xuống. Nó đi ở dưới mặt đất để ăn mối, kiến nên chó mà ngửi thấy chúng là chúng bị bắt hết.

tê tê
Ông Thái cùng cộng sự cứu 113 cá thể tê tê ở Hưng Yên

“Đấu tranh” cho các chính sách liên quan trên toàn thế giới

Trên thế giới, tê tê phân bố và bị sát hại ra sao, điều này khác tình hình ở Việt Nam thế nào?

– Cả khu vực Đông Nam Á, Ấn Độ, Nepan, Indonesia, rồi cả châu Phi có 8 loài tê tê khác nhau, tùy từng khu vực. Ở Châu Phi, mật độ tê tê ngoài tự nhiên có vẻ thấp hơn do rừng savan thấp và thưa nên tê tê khó ẩn mình để phát triển. Thêm nữa, sau khi “sử dụng” đến bị cạn kiệt ở khu vực Châu Á thì trong vòng khoảng 3-4 năm nay, người Trung Quốc bắt đầu tấn công thị trường ở Châu Phi. Số lượng các vụ vận chuyển vảy tê tê bị bắt giữ khi vận chuyển từ châu Phi về ngày càng tăng.  

– Là Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Tê tê thế giới, ông và cộng sự đã làm gì cụ thể và thiết thực để bảo vệ loài vật đáng yêu và thơ ngây này?

– Chúng tôi tác động đến các chính sách liên quan trên toàn thế giới. Ví dụ như chúng tôi vận động để đưa tê tê lên nhóm quan trọng hơn, xứng tầm hơn của công ước CITES (Công ước Quốc tế về Bảo vệ các loài động, thực vật hoang dã). Đó là việc các quốc gia phải phối hợp cùng nhau hoặc đưa ra các chiến lược hữu ích cho loài này. Tại Mỹ, có một vấn đề là năm 2016, sau khi biết được rằng tê tê sẽ được “nâng hạng” mức độ bảo vệ cao hơn (lên nhóm 1, không được buôn bán với các cá thể có nguồn gốc từ tự nhiên), khi chính sách “nâng hạng” được thông qua và sắp chính thức có hiệu lực, không ít vườn thú ở đó đã nhanh chóng phối hợp với nhau mua tê tê ở Châu Phi về. Và họ vận chuyển hàng trăm con tê tê sang bên Mỹ.

Trong quá trình vận chuyển từ Châu Phi sang Mỹ có mấy chục con bị chết trước khi chuyển về các vườn thú. Biết được chuyện đó, các nhà bảo tồn tê tê trên thế giới phản đối. Điều này đã khiến nhiều vườn thú ở Mỹ phải cam kết sau này không được mua tê tê buôn bán ngoài tự nhiên nữa. Chúng tôi thường hay tham gia các vấn đề quốc tế như vậy.

Trần Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm