Ai chịu thiệt hại nếu thu hồi bộ sách Tiếng Việt lớp 1?

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:13 09/11/2020 |

Nhiều ý kiến đề nghị thu hồi bộ sách Tiếng Việt lớp 1 do nhóm Cánh Diều biên soạn. Thu hồi Tiếng Việt lớp 1 không khó, nhưng giải quyết hệ lụy như thế nào?

Ai chịu thiệt hại nếu thu hồi bộ sách Tiếng Việt lớp 1
Bộ sách Cánh Diều

Sau gần một tháng gây sóng gió trên các diễn đàn giáo dục, nhóm Cánh Diều biên soạn bộ sách Tiếng Việt lớp 1 không thể nào biện hộ cho những bất cập đã phơi bày. Có hai điều các bậc phụ huynh lẫn các nhà sư phạm băn khoăn. Thứ nhất, là sử dụng quá nhiều ngôn ngữ địa phương, không thích hợp cho học sinh trên phạm vi toàn quốc. Thứ hai, là đưa vào quá nhiều truyện ngụ ngôn, gây khó khăn cho năng lực đọc và hiểu của học sinh.

Lớp 1 được xem là giai đoạn học vỡ lòng. Nếu bộ sách Tiếng Việt lớp 1 lại mang tính đánh đố thì học sinh không thể nào hấp thụ được bài học một cách trọn vẹn. Mặt khác, lớp 1 có yếu tố nền tảng cho cả quá trình trau dồi Tiếng Việt, không thể chấp nhận bất kỳ thể nghiệm nào khiến học sinh e dè hoặc sợ hãi Tiếng Việt.

Đại diện nhóm Cánh Diều biên soạn Tiếng Việt lớp 1 biện giải rằng, những bài tập đọc đều lấy nguồn từ những tác phẩm nổi tiếng của Lev Tolstoy hay La Fontaine, chứ không phải do họ bịa ra. Nghe qua thì có lý, nhưng nghĩ lại thì bất ổn. Bởi lẽ, truyện ngụ ngôn nước ngoài hoàn toàn không phải dạng văn bản để học sinh lớp 1 có thể đọc và hiểu ngay lập tức. Truyện ngụ ngôn có giá trịở hàm ngôn, chứ không phải hiển ngôn trên mặt chữ. Học sinh lớp 1 cần phải được học dạng văn bản rõ ràng và mạch lạc, dễ nhớ và dễ thuộc. Tại sao không trưng dụng kho tàng cổ tích và thi ca Việt Nam mà lại vay mượn truyện ngụ ngôn nước ngoài để dạy và học Tiếng Việt lớp 1?

Bộ sách Tiếng Việt lớp 1 do nhóm Cánh Diều biên soạn, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm TP.HCM ấn hành, thực sự khiến nhiều người lo ngại về chất lượng sách giáo khoa. Từ bục giảng, nhà giáo Trần Thu Hương – Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân, TPHCM chia sẻ: “Giáo viên chúng tôi xưa nay chỉ biết tin vào sách giáo khoa, lấy sách giáo khoa làm tiêu chuẩn cho việc hướng dẫn các em đọc và viết. Bây giờ, với bộ sách Tiếng Việt lớp 1 do nhóm Cánh Diều biên soạn, thì chúng tôi hoang mang quá. Nói thật, có những ngữ liệu mà chúng tôi cũng không biết phải giải thích cho học sinh như thế nào.

Ai chịu thiệt hại nếu thu hồi bộ sách Tiếng Việt lớp 1 1
Bài học trong sách Tiếng Việt lớp 1 của bộ sách Cánh Diều khiến người lớn e ngại về tính giáo dục

Lớp 1 là nền tảng, nên Tiếng Việt lớp 1 rất cần trong sáng. Nếu dạy “quạ la quà quà” thì tôi không hiểu những người biên soạn có ngụ ý sâu xa gì. Chủ tịch Hội đồng thẩm định là Giáo sư Trần Đình Sử cho rằng, “quạ la quà quà” được lấy từ tác phẩm của nhà văn Ma Văn Kháng, khiến tôi sửng sốt. Tại sao lại dùng ngôn ngữ nghệ thuật để thay thế ngôn ngữ phổ thông trong sách giáo khoa? Nhiều đồng nghiệp của tôi bày tỏ mong muốn tạm dừng phổ biến Tiếng Việt lớp 1 của nhóm Cánh Diều. Nếu chỉnh sửa được thì tốt, còn không thì sử dụng bộ sách khác phù hợp hơn!”.

Rất nhiều ý kiến đề nghị thu hồi bộ sách Tiếng Việt lớp 1 do nhóm Cánh Diều biên soạn. Lý do, không thể dễ dàng chỉnh sửa một sản phẩm lỗi trong hệ thống sách giáo khoa. Cụ thể hơn, Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đạt khẳng định: “Một bộ sách giáo khoa có quá nhiều lỗi sai, dư luận, người dân đã có ý kiến, các nhà nghiên cứu trong ngành cũng có nhiều ý kiến không đồng tình, thì nên thu hồi. Bất cứ chỉnh sửa nào cũng thêm phần chắp vá. Một bộ sách giáo khoa liên quan đến con người thì việc giải quyết phải dứt khoát, không chấp nhận sự chắp vá. Sách một nơi, tri thức một nẻo. Đặc điểm của con vật không biết, từ ngữ không biết dùng khiến cuốn sách thất bại.

Khi muốn dạy một từ, dạy cách phát âm nhưng lại không biết tạo ra văn cảnh, ngữ cảnh sử dụng từ. Người viết giống như không có tư duy về văn học, về đời sống hiện thực, càng đọc càng buồn cười. Trẻ em không phải vật thí điểm của các nhà khoa học. Đây là điểm chúng ta phải suy nghĩ nhiều vì không thể biến cả một thế hệ thành vật thí nghiệm. Tôi quan niệm rằng, biên soạn sách giáo khoa phải được tiến hành bài bản trong một hệ thống thống nhất dưới sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước, nếu không hệ quả là vô cùng nguy hiểm. Không chỉ tốn kém chi phí, mà hậu quả xã hội phải gánh cũng rất nặng, với những xáo trộn, nhất là tâm trạng, niềm tin và lòng người không yên. Do vậy, tôi cho rằng sách giáo khoa này cần phải thu hồi”.

Tương tự quan niệm của Phó Giáo sư- Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đạt, Thạc sĩ văn chương Nguyễn Trọng Bình (Trường Đại học Cửu Long) cũng ủng hộ thu hồi Tiếng Việt lớp 1: “Quyển sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 tập 1 của nhóm Cánh Diều không những vi phạm những nguyên tắc, chuẩn mực quan trọng trong giáo dục trẻ em mà còn có nguy cơ làm mất đi vẻ đẹp của ngôn ngữ Tiếng Việt. Ngoài ra, sách Tiếng Việt lớp 1 do nhóm Cánh Diều biên soạn, cũng thiếu một cái nhìn thực tế để giúp học sinh có thể tự học khi không có thầy cô, phụ huynh bên cạnh.Vì vậy, theo tôi nhất định quyển sách này phải được thu hồi đểchỉnh sửa và thẩm định lại. Dĩ nhiên việc thẩm định lại do một Hội đồng mới và độc lập để đảm bảo tính khách quan, nghiêm túc”.

Ai chịu thiệt hại nếu thu hồi bộ sách Tiếng Việt lớp 1 2
Sách Tiếng Việt lớp 1 trong bộ sách Cánh Diều

Tổng chủ biên là giáo sư Nguyễn Minh Thuyết và Chủ tịch hội đồng thẩm định là giáo sư Trần Đình Sử đều cho rằng những ngữ liệu được đưa vào Tiếng Việt lớp 1 đều có cơ sở, mà cụ thể là căn cứ vào Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê. Quan niệm của giáo sư Nguyễn Minh Thuyết và giáo sư Trần Đình Sử, phải hiểu như thế nào? Liệu có oan uổng cho Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê không? Từ điển là một công trình khoa học. Từ điển có chức năng tổng kết từ ngữ trong đời sống, kể cả những từ ngữ chuyên ngành và từ ngữ dị biệt.

Từ điển không đơn thuần là từ ngữ phổ thông để dạy cho học sinh lớp 1. Nếu chỉ dựa vào Từ điển Tiếng Việt để biên soạn Tiếng Việt lớp 1, mà không cần cân nhắc các yếu tố sư phạm, thì tại sao không khuyến khích học sinh tự nghiên cứu từ điển mà phải dùng đến sách giáo khoa như một công cụ tối ưu? Theo hội đồng thẩm định thì khi nhóm Cánh Diều trình bày dự án biên soạn Tiếng Việt lớp 1 đã tiết lộ chương trình ưu tiên dạy âm và dạy vần, nên những từ ngữ không phổ thông “chỉ có thể khuyến cáo, sửa hay không là quyền của các tác giả”.

Từ vụ ầm ĩ của bộ sách Tiếng Việt lớp 1, Tiến sĩ Giáp Văn Dương phân tích: “Khi đã không biết rõ sách mình viết ra để đào tạo con người nào thì sẽ rất dễ rơi vào viết… nhảm. Cũng giống như người thầy khi không biết những điều mình dạy sẽ góp phần đào tạo ra con người nào thì sẽ chỉ có thể dạy theo máy móc và cũng rất dễ dạy… nhảm. Vì thế, ngữ liệu, nội dung, hình ảnh minh họa… sẽ thiếu nhất quán, tự phát và bị giới hạn bởi trải nghiệm tuổi thơ và giáo dục của chính các tác giả.

Đó chính là lý do vì sao trong sách hay có nhiều từ địa phương, xa lạ và ít sử dụng với trẻ em hiện giờ. Khi đã thiếu triết lý giáo dục dẫn dắt, tự phát và bị giới hạn bởi quá khứ như thế, những gì được viết ra trong sách giáo khoa sẽ là những gì thuộc về tiềm thức và trải nghiệm tự nhiên của chính các tác giả – những người đã rất cũ, đã thuộc về quá khứ – chứ không phải những gì dành cho các thế hệ tương lai, thuộc về một thời đại hoàn toàn mới”.

Tuy nhiên, có một vấn đề cần phải đắn đo. Thu hồi sách Tiếng Việt lớp 1 không khó, nhưng giải quyết hệ lụy như thế nào? Năm học chỉ mới bắt đầu, không dùng bộ sách Tiếng Việt lớp 1 của nhóm Cánh Diều, thì không lẽ phụ huynh phải tự bỏ thêm tiền để mua bộ sách khác cho con em mình? Có phải những người hưởng lợi từ quá trình mua bán Tiếng Việt lớp 1 của nhóm Cánh Diều, sẽ gánh chịu chi phí phát sinh kia không? Rất nhiều câu hỏi đang được đặt ra cho việc xử lý bộ sách Tiếng Việt lớp 1 theo đúng tinh thần chỉ đạo khắc phục, mà Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã trực tiếp nhắc nhở Bộ Giáo dục Đào tạo.

Tâm Huyền

Bình luận

Bạn có thể quan tâm