Về các ca dương tính trở lại sau khi điều trị khỏi Covid-19: Phân tích quan trọng từ chuyên gia truyền nhiễm

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:06 04/05/2020 |

Tại Việt Nam, nhiều trường hợp đã bị dương tính trở lại với virus SARS-CoV-2 sau khi xét nghiệm có kết quả âm tính nhiều lần.

Các ca dương tính trở lại sau khi khỏi Covid-19: Phân tích từ chuyên gia
Bác sĩ Trung tâm kiểm soát Bệnh tật Hà Nội (CDC Hà Nội) làm nhiệm vụ tại sân bay Nội Bài

Dương tính trở lại do người lành mang trùng

Tại Việt Nam, có rất nhiều lý do vì sao có kết quả dương tính sau nhiều lần xét nghiệm âm tính, hoặc dương tính trở lại dù đã được điều trị khỏi. Hãy nghe các chuyên gia phân tích từ nhiều góc độ khoa học.

Theo Bác sĩ (BS) Trương Hữu Khanh, Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng TP. Hồ Chí Minh, qua ba giai đoạn chống dịch Covid-19, Việt Nam đã xuất hiện đầy đủ các sắc thái mới của bệnh Covid-19. Đó là nhóm đầu tiên ở Vũ Hán về rất nhẹ. Đợt thứ hai ghi nhận các ca mắc virus trở về từ châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản…. Những ca nặng chủ yếu ở châu Âu về. Đợt thứ ba là những ca mới, lây nội tại không rõ nguồn gốc nhưng rất nhẹ.

Vì thế, sắc thái bệnh nhân ở Việt Nam rất đa dạng. Có những ca nặng phải thở máy, can thiệp ECMO. Có những bệnh nhân xuất hiện triệu chứng một cách bất ngờ như tự dưng sốt, nhức mỏi, đau rát họng. Sắc thái thứ ba là có những ca chỉ mỏi, đau họng nhưng uống thuốc thì hết như ca tại Hạ Lôi, Mê Linh, Hà Nội. Có nhiều người phết họng không có, là người mang trùng tự hết, ví dụ như ca bệnh ở Samsung sốt, ho, có triệu chứng bệnh hô hấp rồi tự nhiên hết bệnh.  

Về một số ca bệnh được phát hiện dương tính sau khi có kết quả âm tính, thậm chí có ca dương tính sau khi đã điều trị khỏi, BS Trương Hữu Khanh cho rằng, đó không được gọi là tái nhiễm, mà có thể là chuyển sang giai đoạn người lành mang trùng. Trong chuyên môn về các bệnh do virus gây ra, có từ tái nhiễm ngay hay tái hoạt động. Tuy nhiên, với virus SARS-CoV-2, chưa có những phát hiện này.

Các ca dương tính trở lại sau khi khỏi Covid-19: Phân tích từ chuyên gia 2
Test nhanh Covid-19 tại trường THCS Đống Đa- Hà Nội

Phân tích thế nào gọi là tái nhiễm, BS Khanh nhấn mạnh, tái nhiễm là khi người bệnh xuất hiện trở lại các triệu chứng đau họng, sốt, ho. Trường hợp người bệnh được lấy dịch phết họng và tìm thấy virus có nghĩa là họ từ người hết bệnh chuyển qua người lành mang trùng. Trường hợp này trong y văn có ghi nhận, nghĩa là sau khi hết bệnh, họ chưa đẩy hết virus ra ngoài.

Có một số người, virus chuyển thành cộng sinh, có nghĩa là lượng kháng thể không dẹp hết virus và con virus cũng tiếp tục nhân lại nhưng nó không gây bệnh cho người đó. Đây cũng có thể là dấu hiệu cho thấy virus đang thích nghi với chúng ta. Người lành mang trùng thường không có triệu chứng hoặc đã hết triệu chứng nhưng vẫn còn chứa virus trong mũi, họng. Về mức độ phát tán của virus ra ngoài, chuyên gia này nhận định cần phải có thời gian nghiên cứu thêm, nhưng khả năng lây nhiễm cho người khác là có.

“Người bị nhiễm virus khi hết bệnh đa số thành người bình thường, một số nhỏ có thể chuyển sang người lành mang trùng, không triệu chứng nhưng trong người có virus. Cho đến nay, chúng ta không thể khẳng định rằng người này không lây bệnh cho người khác vì “người lành mang trùng” tốc độ lây có thể ít hơn người có triệu chứng. Nhìn chung triệu chứng càng nhiều, càng rầm rộ thì khả năng lây càng nhiều. Tải lượng virus càng cao thì độ lây càng dữ dội”, bác sĩ Trương Hữu Khanh chia sẻ thêm.

Lý giải về các trường hợp dù nhiều lần xét nghiệm âm tính, nhưng đến lần thứ tư lại cho kết quả dương tính (trường hợp ca bệnh nhiễm Covid-19 số 59 là nữ tiếp viên hàng không 30 tuổi, ở phường Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội), BS Trương Hữu Khanh cho hay, về nguyên tắc, virus corona chủng mới khi vào cơ thể sẽ khu trú ở họng, có một số nhất định vào trong máu, một số sử dụng tế bào của đường hô hấp nhân lên và phát tán ra.

Hiện nay, xét nghiệm PCR là dùng đoạn mồi “nhử” để tìm tác nhân gây bệnh trong mẫu bệnh phẩm (Covid-19 hiện nay là phết mũi họng). Do đó, nếu đến ngày thứ 8 xét nghiệm âm tính, sau đó, ngày thứ 9 lại dương tính là điều bình thường bởi đến ngày đó, chúng mới phát ra. Lúc lấy mẫu xét nghiệm, chúng chưa xuất hiện ở vùng hầu họng. Khi virus nhân lên, phải đủ số lượng nhất định thì khi lấy mẫu xét nghiệm mới thấy.

Do đó, khi bệnh nhân vừa nhiễm virus vào cơ thể, việc lấy mẫu xét nghiệm chưa chắc cho kết quả dương tính ngay. Virus cần có đủ thời gian, mới xâm nhập và nhân lên, phát tán. Thời gian này phụ thuộc vào từng người. Vì thế, những người có nguy cơ nhiễm virus, nếu có kết quả âm tính thì chưa chắc chắn. Chỉ có phết họng sau 14 ngày mà có kết quả âm tính thì mới yên tâm.

BS Trương Hữu Khanh cho rằng, xét nghiệm khi âm tính, khi dương tính tuỳ thuộc vào thời điểm lấy. Hoặc trước khi lấy mẫu, người bệnh súc họng bằng các dung dịch kháng khuẩn thì việc lấy mẫu cũng không đạt chuẩn 100%. Kết quả còn phụ thuộc vào kỹ thuật lấy mẫu của từng kỹ thuật viên, cách bảo quản mẫu của từng đơn vị.

Theo PGS, TS Nguyễn Huy Nga, Trưởng khoa Y tế Công cộng và Điều dưỡng, Đại học Quang Trung, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, việc một người đã âm tính với SARS-CoV-2 sau khi điều trị khỏi, nhưng lại dương tính trở lại có nhiều yếu tố. Đầu tiên, có thể là người đó chưa khỏi bệnh, chưa hết virus. Hoặc một nguyên nhân nữa là việc lấy mẫu chưa đạt chuẩn 100%. “Điều đó phụ thuộc vào quá trình vận chuyển về nơi xét nghiệm, kỷ luật của từng cá nhân. Do đó, tôi cho rằng phải xét nghiệm ba lần mới có thể khẳng định kết quả”, PGS, TS Nguyên Huy Nga nói.

Các ca dương tính trở lại sau khi khỏi Covid-19: Phân tích từ chuyên gia 1
Kiểm tra Covid-19 cho người dân

Tuy nhiên, ông cũng cho biết, khả năng người bệnh sau khi được điều trị, ba lần âm tính lại dương tính là rất ít. Trong trường hợp có xảy ra, tải lượng virus để lây cho người khác cũng rất thấp.

SARS-CoV-2 đã có những biến chủng mới

Ở một góc độ lý giải khác, TS Vũ Minh Điền, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cho biết, các nhà khoa học trên thế giới đang nghiên cứu, giải thích thêm về trường hợp xét nghiệm virus SARS-CoV-2 đã âm tính nhưng sau đó dương tính trở lại. Trong đó, có ý kiến cho rằng, xét nghiệm ở đây là tìm đoạn gene, đoạn di truyền của virus, lần xét nghiệm sau có thể tìm thấy xác của virus còn nằm trong tế bào bạch cầu nên kết quả cho dương tính.

Khả năng thứ hai là virus dương tính thật sự và tiếp tục nhân lên. Điều này cũng hoàn toàn dễ hiểu, bởi đây là một loại virus mới, các nhà khoa học chưa biết nhiều về nó. Các thuốc được sử dụng đều là thuốc trong quá trình nghiên cứu, đánh giá hiệu quả, chưa thuốc nào được đánh giá là có hiệu lực thực sự trong loại bỏ virus. Việc loại bỏ virus còn dựa vào hệ thống miễn dịch của cơ thể.

“Hiện chưa có đủ căn cứ cho đó là tái nhiễm virus. Hiện có đến tám biến chủng của virus SARS-CoV-2 so với chủng ban đầu ở Vũ Hán, Trung Quốc”, TS Vũ Minh Điển nói. Việc biến chủng như thế này khiến virus có thể né tránh, trốn thoát khỏi hệ miễn dịch và tồn tại trong cơ thể một thời gian nhất định. Do đây là virus mới, cần có quá trình nghiên cứu thêm để có thêm những khuyến nghị.

ThS Nguyễn Phương Anh, nghiên cứu viên Phòng Thí nghiệm Cúm, Khoa Virus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương thì cho rằng, chưa thể lý giải được nguyên nhân từ đâu, là bệnh nhân đó đã hoàn toàn khỏi bệnh hay chưa, virus đã được thải ra ngoài hay sau khi về họ lại lây nhiễm từ cộng đồng. Do đó, cần tiếp tục giám sát những trường hợp này, nhất là trong thời điểm dịch diễn biến phức tạp. Khi bệnh nhân về nhà, trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh từng khu vực cần định kỳ lấy mẫu xét nghiệm của bệnh nhân, dù bệnh nhân không có triệu chứng. Việc làm này để loại trừ tối đa rủi ro cho cộng đồng. Khuyến cáo chung của các chuyên gia cho đến lúc này dành cho những người đã khỏi bệnh là họ nên chủ động kéo dài thêm thời gian cách ly sau khi đã ra viện hơn 14 ngày. 

Bác sĩ Khanh thì nhấn mạnh, những người này cần biết rằng mình có khả năng trở thành nhóm “người lành mang trùng” nên cần chủ động bảo vệ người xung quanh, đặc biệt là trong gia đình; tiếp tục đeo khẩu trang trong thời gian dài nhất có thể, vệ sinh cá nhân thường xuyên và hạn chế tiếp xúc với người lớn tuổi và người có nguy cơ cao.

Hiện nay, trên thế giới có hai cách giải thích về khả năng dương tính trở lại của bệnh nhân Covid-19. Thứ nhất, là bệnh nhân có thể tái nhiễm do virus vẫn còn trong cơ thể, kháng thể đã sản sinh nhưng chưa đủ nhiều. Do đó, virus tồn dư có khả năng tiếp tục phát triển mà không bị tiêu diệt. Cách lý giải thứ hai là bệnh nhân bị tái nhiễm lại từ cộng đồng. Tuy nhiên khả năng này khá thấp. 

Trần Lam Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm