fbpx

Chuyện xúc động về gánh xiếc gia đình duy nhất còn lại với Sài thành (kỳ 1)

Đăng lúc: 3:00 18/12/2019 -

Ngọc Viên là gánh xiếc gia đình duy nhất còn sót lại sau bao thăng trầm, rồi trở thành “của độc” không chỉ với Sài Gòn. Gánh xiếc ấy với sự say nghề, đời sau nối tiếp đời trước, mọi hoạt động đều lấp lánh tình nhân ái.

Chuyện xúc động về gánh xiếc gia đình duy nhất còn lại với Sài thành
“Sác-lô” Minh Mẫn diễn xiếc đầu bếp cho các cháu học sinh

Kỳ 1: Ba thế hệ trong gánh xiếc gia đình “tung hoành” trên một sân khấu

Màn tung hứng nồi niêu xoong chảo của anh hề “Sác-lô”

Trường Tiểu học Nguyễn Huệ (quận 4. TP. HCM) hôm nay có buổi ngoại khoá. Bọn trẻ ngồi trong lớp học tiết cuối cùng mà đứa nào cũng nhấp nha nhấp nhểnh, tay để trên vở nhưng chốc chốc lại đưa mắt nhìn ra sân. Ở đó, các nghệ sĩ của đoàn xiếc Ngọc Viên đang bày biện dụng cụ chuẩn bị phục vụ khán giả nhí. Ngọc Viên là gánh xiếc gia đình duy nhất còn lại với Sài thành.

Chuông báo hết giờ, học sinh từ các lớp ùa ra như ong vỡ tổ. Mấy trăm đứa trẻ tụ lại vòng quanh sân trường theo chỉ dẫn của các thầy cô giáo. Giữa “vòng vây” háo hức ấy là chú hề Minh Mẫn (SN 1975) – nghệ sĩ xiếc kiêm ảo thuật gia, MC Minh Tâm (SN 1980) cũng kiêm nghệ sĩ xiếc. Lúi húi bên cánh gà, người em út Minh Quang (SN 1985) của gánh xiếc gia đình kiểm tra lại chiếc xe đạp một bánh cao ngỏng.

Sau lời giới thiệu đầy hào hứng của anh Minh Tâm, chú hề Minh Mẫn lật đật xuất hiện. Bộ vest đen và cái dáng bắt chước vua hề Sác-lô, chú quay mặt phía nào là bọn trẻ phía đó cười ngặt nghẽo: Mũi cà chua, nhưng lại mang vuông ria giả. Bọn trẻ nhao nhao: “Sác-lô kìa”. Chú bước ra sân khấu, kéo theo lanh canh, xủng xoảng nào chảo, nào muôi inox… Đi vài bước, chú lại ngoái nhìn cái đuôi kì dị của mình, làm bộ như bị ai đó trêu chọc buộc theo cả… nhà bếp vào áo quần mình vậy.

Đến giữa sân khấu, nghệ sĩ Minh Mẫn dừng lại, kéo cái đuôi xủng xoẻng ra phía trước rồi tháo mớ muôi, sạn để một bên trái, mấy cái chảo để bên phải. Anh nhăn trán ra điều đang suy nghĩ. Bỗng anh vỗ đầu cái bộp. Nhặt cỡ 5-7 cái muôi và sạn lên, anh bắt đầu tung hứng. Bọn trẻ sửng sốt, há hốc miệng, không đứa nào cất được một lời. Cả sân trường im phăng phắc. Bất ngờ, chú hề Minh Mẫn tung hai cái muôi va vào nhau, thế là cả mớ cùng rơi “xoẻng” xuống đất.

Chuyện xúc động về gánh xiếc gia đình duy nhất còn lại với Sài thành 1
Ngọc Viên là gánh xiếc gia đình duy nhất hiện nay tại Sài Gòn

Chú hoảng hốt, bọn trẻ thì ồ lên. Chú cuống quýt xoay qua trái nhìn muôi và đủ vật dụng nhà bếp cùng rơi lia chia, rồi lại xoay sang phải nhìn mấy cái chảo. Chú hề Minh Mẫn cầm một cái chảo, hai cái chảo lên vung vẩy, xoay xoay. Cái chảo xoay một vòng trên không trung, bay một vòng rồi hạ cán xuống đúng tầm tay anh. Loáng cái, những chiếc chảo đã trở thành dụng cụ tung hứng trong tay người nghệ sĩ. Bọn trẻ hò reo, vỗ tay không ngừng.

Màn tương tác độc đáo với các cháu học sinh

Khác với vóc người nhỏ thó, có phần khắc khổ của người anh là “chú hề Minh Mẫn”, nghệ sĩ Minh Tâm cao lớn, cơ bắp như vận động viên thể hình, tóc bồng bềnh lãng tử. Nói năng khúc chiết, gãy gọn, anh Minh Tâm giới thiệu tiết mục đi xe đạp một bánh mà chỉ nghe tiếng chứ không thấy người. Bọn trẻ đang nghển cổ tò mò chờ đợi thì nghệ sĩ Minh Tâm tay cầm mic, ngồi gọn trên chiếc xe đạp một bánh cao lênh khênh tiến ra giữa sân khấu. Anh giang rộng hai tay, đạp xe vèo vèo mấy vòng qua khắp lượt các cháu học sinh.

Bất chợt, nghệ sĩ Minh Tâm dừng lại, chiếc xe vặn bên này, vẹo bên kia như thể sắp đổ đến nơi. Các cháu học sinh nín thở, nhiều đứa còn đặt tay lên lồng ngực hồi hộp. Hàng trăm con mắt vẫn dõi theo nhất cử nhất động của anh Minh Tâm. Đến khi chiếc xe tiếp tục bon bon qua mặt bọn trẻ, chúng mới thở phào.

Nghệ sĩ Minh Tâm kết thúc tiết mục biểu diễn, anh Minh Quang đưa ra sân khấu hai chiếc xe đạp một bánh nhỏ hơn. Anh Tâm hỏi: “Có bạn nào muốn thử đi xe đạp một bánh giống chú Minh Tâm không?”. Cả trăm cánh tay giơ lên, đa phần là những học sinh nam hiếu động. Nhật Huy (học sinh lớp 5) được nghệ sĩ Minh Quang dắt lên sân khấu. Anh Quang ngồi lên một xe đạp mẫu. Huy được nghệ sĩ Minh Tâm hướng dẫn ngồi lên.

Chuyện xúc động về gánh xiếc gia đình duy nhất còn lại với Sài thành 3
Một tiết mục ảo thuật của nghệ sĩ Minh Mẫn

Chiếc xe nhỏ xíu, Huy ngồi lên và chống chân được, cười híp cả mắt. Huy đặt chân lên pê-đan, nghệ sĩ Minh Tâm đứng sát bên chỉ từng động tác. Nhưng khi cả hai chân Huy đã nhấc khỏi mặt đất thì chiếc xe đổ cái “rầm”. Cu cậu nhăn nhó xoa mông, đám bạn phía dưới thì ồ lên cười. Nghệ sĩ Minh Tâm vừa đỡ Huy đứng dậy vừa nói: “Chú muốn cho các con thử, để các con biết rằng trong cuộc sống, không có việc nào dễ dàng cả. Với bất cứ môn học hay môn thể thao, biểu diễn nào đều cần phải có sự chăm chỉ rèn luyện thì mới làm được”.

Những chiếc xe đạp được đưa vào. MC Minh Tâm tiếp tục hỏi: “Bạn nào muốn lên sân khấu biểu diễn tiết mục mới cùng chú Minh Quang?”. Bọn trẻ lại nhao nhao và bé Trà My lớp 3 được đứng trên sân khấu. Nghệ sĩ Minh Quang cầm hai tờ giấy giống hệt nhau, đưa cho Trà My một tờ, nói My quan sát và gấp giống chú. Hai chú cháu gấp xong, để tờ giấy đã gấp đó gọn trong lòng bàn tay và nắm lại. MC Minh Tâm nói: “Chú đếm tới ba là bé My xoè tay ra nghen. Một, hai, ba…”. Trong tay My vẫn là tờ giấy trắng đã gấp gọn. MC tiếp tục: “Giờ tới chú Minh Quang xoè tay ra nào. Một, hai, ba…”. Nghệ sĩ Minh Quang xoè tay, rút lên một tờ 5.000đ màu xanh xanh. Những tràng pháo tay vang lên không ngớt.

Trong cánh gà, Huy khoe: “Khi con học lớp hai, con được xem các chú biểu diễn lần đầu. Mà bữa đó còn cả ông Đức (ông Nguyễn Văn Đức, nghệ danh Ngọc Viên, là bố của các nghệ sĩ Minh Mẫn, Minh Tâm, Minh Quang). Ông diễn hay và vui ghê lắm. Bữa đó còn cả một bạn nhỏ xíu, nhỏ hơn cả con, bạn ấy đi xe đạp một bánh, là con của chú Minh Quang”.

Thấy chú hề Minh Mẫn, Huy chạy lại níu áo hỏi: “Chú ơi bữa nay không có xiếc khỉ sao?”. Nghệ sĩ Minh Mẫn cúi đầu, nhìn vào mắt Huy nói: “Động vật cũng cần được bảo vệ và được sống cuộc sống của chúng nên từ giờ không có xiếc thú đâu con. Để bữa nào ông khoẻ và các con, các cháu của chú được nghỉ học, cả đại gia đình chú sẽ diễn bù cho con nha”.

Huy đưa ngón tay ra đòi ngoắc: “Chú hứa rồi nha! Con đã coi nhiều gánh xiếc lắm, mà không có gánh nào hay như Ngọc Viên. Cũng không gánh nào có cả ông nội, cả con, cháu cùng đứng trên sân khấu như Ngọc Viên cả”. Nghệ sĩ Minh Mẫn ngoắc ngón tay bé xíu của Huy: “Chú hứa, bữa sau diễn sẽ có mặt cả ba thế hệ trên sân khấu cho tụi con coi”.

Vào thập niên thứ hai của thế kỷ 20, nhiều đoàn xiếc nổi tiếng của thế giới đã đến biểu diễn ở nước ta như nhóm Tạp kỹ Trung Quốc, Đoàn xiếc Bostock, Đoàn xiếc Amstrong của Anh, Đoàn xiếc Rodeo của Mexico… Ngay sau đó, các nghệ nhân trong nước đã tập hợp nhau lại mở lò luyện xiếc, góp vốn mở các gánh xiếc như gánh xiếc André Thận ở Sa Đéc (1917), gánh xiếc Năm Tú ở Mỹ Thọ (1918), Sáu Súng ở Nam Bộ (1919), gánh xiếc Tân Nam Việt ở Sài Gòn (1922), Ở Hà Nội có xiếc Việt Nam của Tạ Duy Hiển (1922), Xiếc Đại Nam cửa Lưu Khánh Vân (1924), Xiếc Long Tiên của Pham Xuân Trang (1925), Xiếc Đại Việt (Xiếc Ca Công) của Mai Thanh Các… Ngày 5/12/1922, xiếc Việt Nam của Tạ Duy Hiển đã công diễn tại chợ Hàng Da, mở đầu cho trào lưu xiếc bản địa có quy mô lớn gồm nhà bạt, sân khấu tròn, với dàn diễn viên đông đảo cùng đoàn xiếc thú, báo hiệu thời kỳ mới của xiếc Việt Nam – Xiếc Việt Nam hiện đại.

Trần Quân

Bình luận