fbpx

Hành trình tạo ra hạt gạo Việt ngon nhất thế giới

Đăng lúc: 3:06 25/12/2019 -

Trên 20 năm là công tác lai tạo giống lúa, kỹ sư Hồ Quang Cua cùng các cộng sự đã làm rạng danh tỉnh Sóc Trăng khi gạo sản xuất từ lúa ST25 được công nhận ngon nhất thế giới.

Hành trình vất vả tạo ra hạt gạo Việt ngon nhất thế giới
Kỹ sư Hồ Quang Cua và sản phẩm gạo ST25 -hạt gạo Việt ngon nhất thế giới

Hạt gạo Việt ngon nhất thế giới – Thành tích chung của 3 nhà khoa học

Mấy ngày qua, hàng trăm bạn bè trong và ngoài nước đã gọi điện tới chúc mừng ông Hồ Quang Cua (nguyên Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Sóc Trăng) đã thành công lai tạo được hạt gạo Việt ngon nhất thế giới. Vị Anh hùng Lao động 66 tuổi cùng các cộng sự đã đoạt giải World’s Best Rice (Gạo ngon nhất thế giới) tại Hội nghị quốc tế lần thứ 11 về thương mại gạo tổ chức tại Manila (Philippines) tổ chức từ ngày 10 đến 13/11. Hai nhà khoa học cùng ông Cua “mang chuông đi đánh xứ người” là tiến sĩ Trần Tấn Phương (Giám đốc Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh Sóc Trăng) và kỹ sư Nguyễn Thị Thu Hương.

Công trình lúa thơm ST của ông Cua bắt đầu bằng sự tình cờ trong một chuyến thăm đồng vào buổi sáng mùa đông năm 1996. Đang ngắm những hạt lúa VD20 no tròn, ông Cua phát hiện có những cây lúa lạ, gốc màu tím, hạt thon dài rất đẹp. Lội ngay xuống ruộng, mân mê những bông lúa lạ, mắt ông Cua sáng lên như người tìm được vật quý bởi đó là những cá thể VD20 đột biến đầu tiên. Từ đây, một công trình lai tạo, nhân giống với hàng loạt giống lúa thơm mang tên ST được ra đời.

Ông Cua kể: “Sự phát hiện này tình cờ nhưng rất có ý nghĩa đối với công tác lai tạo, nhân giống lúa thơm của Sóc Trăng. Có khoảng trên 1.000 cá thể đột biến đầu tiên được chúng tôi thu thập và sau đó tiến hành trồng thử nghiệm, rồi cho lai tạo theo nhiều cách khác nhau để chọn những cá thể vượt trội nhất đưa vào sản xuất”.

Công việc lai tạo không hề đơn giản vì thiếu nhiều trang thiết bị, dụng cụ hỗ trợ và nhất là tiêu chuẩn về giống lúa thơm của Việt Nam lúc này vẫn chưa có. Ông Cua chia sẻ: “Lúc đó thiếu nhiều thứ lắm nhưng cái gì tự chế được thì mình chế, cái gì chưa có thì “mượn tạm” của người khác. Trong công tác giống, nếu thiếu các tiêu chí về giống cũng như người đi biển thiếu la bàn. Bởi vậy chúng tôi “mượn tạm” tiêu chí lúa thơm BE.2541 của Thái Lan để thực hiện”.

Sau này tiến sĩ Trần Tấn Phương phát minh ra phương pháp đánh giá mùi thơm rất nhanh chóng và hiệu quả. Thông qua tiêu chí mùi thơm, ông Cua cùng các cộng sự loại được những giống lúa không đạt chuẩn rất nhanh. Công việc ngày càng tiến triển, đến nay ngành nông nghiệp Sóc Trăng tự hào có được bộ sưu tập giống lúa ST từ 1-20 và 1 giống ST3 đỏ.

Để chọn được những giống lúa thơm phù hợp với người tiêu dùng, ngoài áp dụng các tiêu chí BE.2541, ông Cua còn tổ chức những cuộc hội thảo, tham quan đánh giá giống và những cuộc thi “cơm nào ngon hơn”, “cơm ngon thương hiệu Việt”… tại các cuộc triển lãm, hội chợ trong và ngoài tỉnh nhằm quảng bá cho lúa thơm ST. “Nghiên cứu là một lẽ, nhưng nếu không quảng bá sẽ không ai biết mình đang có giống lúa thơm cho gạo ngon không thua gì gạo Thái Lan”, ông Cua chia sẻ.

Hành trình vất vả tạo ra hạt gạo Việt ngon nhất thế giới 1
Bí thư Tỉnh ủy Sóc Trăng Phan Văn Sáu chúc mừng ông Hồ Quang Cua

2 năm trước, gạo ST24 của Sóc Trăng vào Top 3 “Gạo ngon nhất thế giới” tại Hội nghị quốc tế lần thứ 9 về thương mại gạo tổ chức tại Macau (Trung Quốc). Tại hội nghị lần này, Hiệp hội Lương thực Việt Nam chọn 2 loại gạo ST24 và ST25 của ông Cua và các cộng sự. Theo ông Cua, ngoài nộp 2 túi gạo, mỗi túi 2kg kèm bảng mô tả 200 chữ, ông còn ghi tỷ lệ nước, gạo bao nhiêu là phù hợp để nấu cơm ngon.

“Ban giám khảo là những đầu bếp chuyên nghiệp, đẳng cấp trên thế giới. Ngoài yếu tố chất lượng, ban giám khảo còn cho điểm hình thức. Kết quả, cả 2 loại gạo ST24 và ST25 đều lọt vào top đầu thế giới nhưng ban giám khảo chọn ST25 để trao giải nhất. Kết quả này là thành tích tập thể. Trong đó, vai trò của tiến sĩ Phương và kỹ sư Hương rất quan trọng, còn tôi thì chủ công”, ông Cua nói.

Tiếp tục lai tạo, phát triển ra những giống mới

Ông Cua đưa phóng viên những tờ giấy viết sẵn có nội dung nói rằng hạt gạo Gò Công (Tiền Giang) và gạo Bãi Xào (Mỹ Xuyên, Sóc Trăng) nổi tiếng ở thị trường châu Âu và Hương Cảng của Hồng Kông trên trăm năm trước. 80 năm sau, giống lúa KDM trồng ở vùng nước lợ ven biển đã thu hút rất nhiều thương lái đến với Sóc Trăng. “Dù là giống lúa thơm mới du nhập nhưng năng suất giống này còn cao hơn cả giống lúa chịu mặn bản địa được tuyển chọn từ thời Nam Kỳ còn là thuộc địa của Pháp. 2 sự kiện cách nhau gần 80 năm minh chứng cho điều kiện thổ nhưỡng đất Sóc Trăng phù hợp cho cây lúa thơm. Cách đây hơn 20 năm, Thái Lan công bố đã lai tạo được hai giống lúa thơm không cảm quang mà họ gọi là hạt vàng. Tôi suy nghĩ tại sao họ làm được còn mình lại không. Vậy là trong đầu tôi suy nghĩ đến giống lúa thơm cho Việt Nam”, ông Cua nói.

Sau khi thu thập được tương đối đủ giống bố mẹ vào cuối năm 2002, ông Cua và các cộng sự vừa lai chọn vừa rút kinh nghiệm để xây dựng các tổ hợp lai mới. Giống bố mẹ được các nhà khoa học thu thập từ Viện Nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI), Bangladesh, Thái Lan, Đài Loan, Bắc Bộ… Gạo ST25 và ST25 là lai phức hợp nhiều giống, chọn bố mẹ ngon để cho con lai thụ hưởng các đặc tính tốt. Gạo của hai giống lúa này có chu kỳ sản xuất ngắn với cùng 95 ngày. Hai giống lúa như anh em sinh đôi, cùng thơm, trắng, đẹp nhưng ST25 hạt cơm dẻo hơn ST24”, ông Cua phân tích.

Ông Trần Văn Chuyện (Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng) đánh giá: “ST25 đạt giải “Gạo ngon nhất thế giới” đã cho thấy đây là quá trình nghiên cứu đầy tâm huyết của nhóm nhà khoa học mới có thành quả hôm nay. Thành quả này đóng góp rất lớn cho việc xây dựng thương hiệu gạo của Sóc Trăng và gạo Việt  Nam trên thương trường quốc tế”.

Hành trình vất vả tạo ra hạt gạo Việt ngon nhất thế giới 2
Nhóm nhà khoa học Nguyễn Thị Thu Hương (trái), Hồ Quang Cua và Trần Tấn Phương (bìa phải) cùng giáo sư Võ Tòng Xuân và lãnh đạo Hiệp hội Lương thực VN (giữa)

Vinh danh nhờ cây lúa

Ông Cua – một cái tên nghe rất dân dã, nông dân, bởi bản thân ông cũng sinh ra trong một gia đình thuần nông thuộc ấp Giầy Lăng, xã Hòa Đông (Vĩnh Châu, Sóc Trăng). Cả sự nghiệp khoa học của kỹ sư Hồ Quang Cua gần như chỉ gắn duy nhất với cây lúa. Từ ông, một bộ sưu tập hơn 20 giống lúa thơm mang tên ST đã ra đời. Ông Cua cũng không biết mình bắt đầu mê cây lúa từ khi nào, chỉ biết đau đáu nhớ về tuổi thơ của mình gắn liền với những ngày lội ruộng kéo mạ, cấy lúa với cha anh. Chính hạt lúa mùa trên đồng đất Hòa Đông đã nuôi ông khôn lớn nhưng không đủ sức làm quê hương ông giàu lên được bởi năng suất và chất lượng không cao.

Mang trăn trở đó, ông thi vào khoa Nông nghiệp Trường Đại học Cần Thơ. Tốt nghiệp, ông Cua trở về với ruộng đồng, cùng đánh vật ngoài ruộng đồng với nhà nông. Người dân Sóc Trăng cũng chỉ biết ông Cua là một kỹ sư giỏi, chịu khó chứ ít ai biết ông từng là Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Sóc Trăng. Ông ở ngoài đồng bất kể lúc nào: Sáng tranh thủ dậy sớm ra đồng, chiều sau giờ làm việc cũng thấy lom khom ngoài đồng nên làm cán bộ cấp sở mà ngón chân vàng khè màu phèn.

Giờ đây, kỹ sư Cua không còn trẻ nhưng ông nói tình yêu cây lúa trong ông luôn mãnh liệt như “mối tình đầu tiên”. Theo ông, “mối tình” với cây lúa mang tên ST đã trở thành một phần máu thịt, là mục tiêu mà ông đang hướng tới với mong muốn đem lại danh tiếng cho hạt gạo Sóc Trăng trên con đường vinh danh “hạt ngọc Việt” nhằm đem lại cho nông dân nguồn thu nhập xứng đáng với công sức mà họ bỏ ra. Ông bảo đó chính là cách để trả nợ hạt lúa quê hương từng nuôi Hồ Quang Cua khôn lớn.

Ông Trần Văn Chuyện cho biết, ông đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động bởi kỹ sư này có công lao rất lớn trong việc nghiên cứu các giống lúa thơm xuất khẩu có giá trị cao. Với thành tích của gạo ST25, UBND tỉnh Sóc Trăng đang xem xét đề nghị Đảng, Nhà nước phong tặng cho ông Cua và các cộng sự những phần thưởng cao quý khác.

Hàm Yên

Bình luận