La Minh Thư – người làm những “con ngựa” phải gõ móng

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:36 24/12/2020 |

Giờ đây La Minh Thư đã về hưu nhưng gã nhà báo đồng rừng này vẫn say sưa đi và viết. Sức truyền cảm hứng đi và sự sáng tạo của Minh Thư khiến đồng nghiệp gọi ông là “người làm cho những con ngựa phải gõ móng”.

La Minh Thư - người làm những "con ngựa" phải gõ móng 1
Nhà báo La Minh Thư

Lý lịch đặc biệt của chàng giáo viên La Minh Thư cắm bản đi viết báo

La Minh Thư sinh ra ở heo hút miền Tây Nam xứ Nghệ. Nói chậm, ăn chậm, có nhõn uống rượu là cứ “hết nhé, hết nhé!” rất nhanh. Ông nói được tiếng của người Mông, người Thái, người Khơ Mú, người Đan Lai, người Lào… như tiếng mẹ Kinh. Phóng sự của ông thì rất sắc, khả năng sử dụng ngôn ngữ và “lẩy bẻ” chi tiết thì… thôi rồi. Nhỏ nhẻ, chắt gặn từng giọt đời sống vừa hoang sơ lại vừa sực ấm của những miền rừng hoang, ghi chép – phóng sự của ông làm cánh nhà báo chúng tôi cảm thấy cuồng chân, có cái gì đó như là… ghen tị.

Bạn tôi có lần cứ gõ giày cồm cộp vào hộc bàn máy lạnh như con ngựa bị buộc đang chồn chân gõ móng, rồi ngửa mặt than rằng sao mình khổ thế, lão La Minh Thư lại lên với dốc cổng trời Mường Lống, lại lên miền rét sương Mường Xén, lại sang với đêm bình yên Phôn Sa Vẳn nước Lào rồi kìa. Tôi nghe mà mừng cho cái đời lang bạt của Minh Thư. Đó cũng là lý do những phóng sự “đặc sản” núi rừng của Minh Thư được rất nhiều giải thưởng tại các báo lớn của Việt Nam.

Một thời gian dài, La Minh Thư là đại diện cho Báo Nhân Dân, thường trú tại Nghệ An. Nhưnganh em chúng tôi vẫn quen gọi ông là “trưởng bản” Minh Thư. Cái chất già làng trưởng bản toát lên từ giọng nói cho đến ngoại hình râu ria xồm xoàm. Bởi ông là người sinh ra lớn lên ở Phủ Tương cũ (giờ là huyện Con Cuông, cách TP Vinh khoảng 150km). Nhà ông vốn ở cửa rừng quốc gia Pù Mát (khu rừng nguyên sinh rộng lớn đệ nhất của nước ta), ven con sông Giăng (con sông có cái tên thơ mộng nhất Việt Nam).

Từ nhỏ, ông sống với người Thái và người Đan Lai – cộng đồng người “theo dấu chân nai đi trồng hạt lúa, theo dấu chân cọp đi trồng hạt ngô”, “nằm ngửa thấy ong nằm nghiêng thấy cá” ngay trong vùng lõi của Vườn quốc gia, đến tận giờ phút này vẫn còn chưa xong công cuộc hạ sơn lập bản.

Học xong cấp ba, vào bộ đội, La Minh Thư là lính xế trên những chiến xa. Rồi bỗng dưng ông rẽ ngoặt đi học sư phạm, ba năm làm giáo viên cắm bản theo đúng nghĩa đen (sau này ông đã trở lại bản đó và viết phóng sự rất hay). 10 năm ông làm Đài Phát thanh- Truyền hình huyện, “leo” lên đến Trưởng đài. 10 năm ông làm báo Nghệ An, rồisau đó làm cho báo Nhân Dân.

La Minh Thư - người làm những "con ngựa" phải gõ móng
Nhà báo La Minh Thư thời trẻ

Cái lý lịch này làm cho phóng sự của La Minh Thư có phong vị của những câu chuyện bên bếp lửa của vị già làng. Già làng sinh ra không phải để kể chuyện. Vui thì già kể một chút mà thôi.

Tôi đã rùng mình khi biên tập phóng sự “đánh phù dung”

Tôi thú thật đã rùng mình khi biên tập đoạn phóng sự của ông (để đăng trên báo). Đủ sức leo núi phá cây thuốc phiện trồng trái phép đã là dạ sắt gan vàng với bài viết lắm rồi. Nhưng, máu thịt với vùng đất, với phận người nơi biên ải đến như thế này thì hoạ hoằn chỉ có già làng Minh Thư. Ông viết, nguyên văn: “Tôi còn nhớ cũng vào cữ mùa giá buốt này (năm xưa, tôi) đã liều mình theo đoàn công tác liên ngành của huyện Kỳ Sơn do anh Moong Biên Phòng, hồi đó là uỷ viên Ban thường vụ huyện uỷ, Trưởng Ban dân vận làm trưởng đoàn bấm chân vượt đèo dốc Nậm Càn lên xã Na Ngoi…

Chiều hôm sau, chúng tôi lọt trong hun hút đại ngàn bốn bề sương giăng của một vùng rừng thuộc bản Kẹo Bắc. Đi tới lúc sương vừa tan, mới giật mình thấy dưới chân muôn vàn hoa anh túc đang khoe sắc. Sự cố xảy ra buổi sáng hôm đó cứ ám ảnh mãi trong tôi và những người đi làm nhiệm vụ diệt trừ nàng tiên nâu. Ông trưởng bản Kẻo Bắc đang cùng đoàn công tác phá nhổ một nương thuốc phiện, không may đột ngột trúng gió gục chết ngay trên nương thuốc phiện.

Anh Moong Biên Phòng và đoàn công tác bị một số kẻ xấu lợi dụng xúi giục dân bản vây bắt về làm con tin “đền mạng” cho ông trưởng bản. Đêm đó, chúng tôi thức trắng đêm cùng với cái đói, rét thấu xương của miền biên ải. Mất một ngày sau nữa chúng tôi mới được giải thoát và cùng làm tang ma cho ông trưởng bản Kẻo Bắc”(trích phóng sự “Lên Na Khướng đánh phù dung”của Minh Thư, đã in thành sách).

Minh Thư cũng làm tôi thấy thèm được đi chín bản mười mường, khi ông táo bạo nằm trong những bản ma tuý mà ở đó chỉ có đàn bà trẻ em và…con nghiện”. Ông đột kích lên ngọn núi chết người mà bọn xấu buôn matuý hàng tải với súng ống lẫy lừng. Ông đau đáu với “ảo mộng miền rét sương” qua việc người ta (vì đói, thiếu hiểu biết) bị kẻ xấu dụ dỗ vượt biên đi tìm miền đất hứa. Tôi cứ nghĩ, khi ở với dân bản lâu đến mức thuộc câu hát của người Lào về một “náo moọc mương Pu” (nghĩa là miền rét sương) để rút thành tít bài, thì Minh Thư có quyền đưa ra kiến nghị chát chúa để chấm dứt tình trạng trên. Và ông đã làm điều đó.

La Minh Thư - người làm những "con ngựa" phải gõ móng 2
Chuyện “Động” Mường của La Minh Thư

 Không khổ sở với miệt rừng từ tấm bé, làm sao Minh Thư dám viết trong đêm Mường Xén với giọng văn rỉ rả kể về những ngày đến cổng… huyện ủyđã thấy mùi thuốc phiện thơm thơm. Có lần, cùng thượng sơn,ông lẩm bẩm chỉ cho tôi Mường Lống này, Lưu Thông này, chỗ này ngày xưa trồng cây anh túc, nó cho nhựa “ngon” (chất lượng cao) lắm này. Xưa, đất cằn, anh túc kém hoa là bà con lại bẩy cái chảo gang ra khỏi bếp lò, thế là tiếng gọi của cuộc thiên di phóng khoáng đã cất lên, có trời cũng chả ngăn được người Mông đi phá rừng lập bản mới. Họ cõng chảo gang ra đi, đi lặc lè như con rùa mai đen, nhưng chẳng có ngọn núi nào vắng được dấu chân họ.

Rồi cũng trong một đêm như thế, anh nhà báo vốn là giáo viên cắm bản đã thảng thốt, viết: “Tôi xuống núi, chia tay các cô giáo cắm bản trong tâm thế của một người chạy trốn. Chạy trốn bởi nỗi đau xé lòng, như lời cô giáo cắm bản nghiện rượu Lê Thị Châu nói: “Đã là năm thứ mười em dạy ở Bắc Lý. Bọn em lên đây “cắm” bản một mình nhiều đêm buồn khóc một mình, khóc chán đành nghĩ cách đem rượu ra ngậm. Ngậm rồi nuốt, mỗi đêm một chút đến nghiện lúc nào không hay” – (phóng sự “Những “mầm già” trên Phà Coóng”).

Lại trong một đêm rừng già u tịch, nghe tiếng hát của em gái người Lào, Minh Thư khao khát viết thêm đoạn hai cho bút ký “Dưới cánh hoa Cham pa”, rồi ông mê đắm bởi vẻđẹp của cô gái tóc thơm – Nang phổm hom (trong truyện cổ của người Lào). Lại đến ngày, ông rút cái tít vừa trúc trắc vừa quyến mời: “Nàng phổm hom bản Ang đuổi ma”. Đó là phóng sự về các “nàng tóc thơm” ở bản Ang đuổi cái con ma tuý gặm nát các cô, chồng con và bản làng của các cô.

Vẻ đẹp của một dải rừng hoang

Lận đận với miền rừng Tây xứ Nghệ, Minh Thư đến với thể loại phóng sự hơi muộn so với người khác. Song, cũng như khi ông đưa tôi băng qua rừng săng lẻ cổ thụ, đi mãi dọc Đường Bảy huyền thoại, đi đến nơi dòng sông Lam được sinh ra, đi hết cả Nậm Nơn, Nậm Mộ lên Mường Lống, “ngược Ơ Đu”, sang với đất bạn Xiêng Khoảng; cũng như khi khóc với cô giáo ngậm rượu giải sầu mà nghiện, khi đưa tang ông trưởng bản dẫn cán bộ đi phá cây thuốc phiện bị chết trên nương… – những lúc ấy, Minh Thư quan niệm rất rõ: Sống đã rồi hẵng viết. Tôi tin, lúc đó ông đã tạm quên mình là nhà báo.

Ông đưa tôi ra thăm cái cổng cũ cây dại phủ trùm xoà của “Phủ Tương” thuở trước. “Bấy giờ cảmiền Tây xứ Nghệ này là đất của Phủ Tương”, nói rồi, Minh Thư tựa lưng vào đại ngàn Pù Mát, phóng mắt ra sông Lam. Tại nơi này, ông đã sống với người Lào từ nhỏ. Người Đan Lai ở gần xã ông, năm đến lại khắc một vệt lên cán dao rừng để đếm tuổi mình, tối đến ngoắc cái “cắng” (chạc cây) vào cằm để ngủ ngồi phòng thú dữ và giặc dã. Ông đã là cán bộ huyện, là giáo viên cắm bản. Ông đã học năm sáu “nội ngữ” ấy từ thuở lọt lòng.

Hoá ra, chỉ riêng kể chuyện đời mình, chuyện quê mình, Minh Thư đã viết đến bạc đầu chưa hết.

Gắn tâm hồn mình, những bài viết lay động lòng người của mình với những vùng đất hoang biệt còn nhiều cam khó, đó là sự lựa chọn chân thành, khảng khái và mến thương của Minh Thư. Cái tình và vẻ đẹp của ghi chép – phóng sự Minh Thư đã lấp lánh ở đó như hoa dại giữa những triền rừng hoang.

Trần Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm