Năm Tân Sửu kể chuyện lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn và những chuyện tâm linh kỳ bí

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 3:19 08/03/2021 |

Ở Đồ Sơn (Hải Phòng), con trâu được trân trọng gọi là “ông trâu” vì ý nghĩa tâm linh đặc biệt của con vật này với người dân. Suốt hàng trăm năm, người dân Đồ Sơn tưng bừng tổ chức lễ hội chọi trâu như một hoạt động tín ngưỡng đối với thần linh, cầu cho mưa thuận gió hòa, làm ăn phát đạt. Lễ hội đó đáng lẽ cũng rộn ràng vào đầu năm Tân Sửu nếu như không xảy ra tai nạn trâu chọi húc chết chủ vào năm 2017.

Lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn và những chuyện tâm linh kỳ bí 1
Với người dân Đồ Sơn, chọi trâu là một nghi thức tâm linh

Kỳ công lựa chọn trâu chọi

Mấy năm gần đây, người dân Đồ Sơn thường cảm thấy có chút tiếc nuối khi năm mới đến. Kể từ năm 2017, lễ hội chọi trâu từng là niềm tự hào của người dân nơi đây tạm thời dừng tổ chức do lo lắng cho an toàn của du khách. Kết hợp với tình hình dịch bệnh Covid 19 đang diễn biến phức tạp, chẳng ai còn tâm trí nghĩ đến việc tổ chức chọi trâu. Vì thế, những hình ảnh hào hứng của lễ hội chỉ còn trong trí nhớ của người dân, đặc biệt là các chủ trâu.

Trong số các chủ nuôi trâu chọi, ông Hoàng Gia Bổn được tôn là “Nghệ nhân dân gian”. Trâu do ông huấn luyện từng đạt nhiều giải cao, khiến gia đình cũng như làng xóm tự hào, khen ngợi không ngớt. Ông Bổn tâm huyết với trâu chọi lắm. Ông kể rằng: “Theo truyền thuyết và thần tích thì lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn là lễ hội cầu thịnh vượng và hạnh phúc cho người dân địa phương có từ thế kỷ thứ 18. Qua các truyền thuyết và thần tích ở Đồ Sơn thì những vị tổ đầu tiên lập nghiệp đã chọn nghề đánh cá.

Trong cuộc đấu tranh sinh tồn thủa sơ khai, con người tự tìm một đấng quyền uy linh thiêng làm chỗ dựa. Người dân Đồ Sơn vẫn truyền nhau sự tích lễ hội chọi trâu: Một đêm rằm tháng 8, dân miền biển Đồ Sơn nhìn thấy một tiên ông đang say sưa ngắm hai chú trâu chọi nhau trên những con sóng bạc. Từ đó, hội chọi trâu trở thành nguồn cội trong đời sống tâm linh người Đồ Sơn. Thời điểm chính mở hội là lúc chuyển từ vụ cá nam sang vụ cá bắc, là lúc ngư nhàn ít mưa bão. Từ nguồn gốc ấy có thể thấy rằng, lễ hội chọi trâu có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống người Đồ Sơn từ xưa tới nay. Ngoài nhu cầu vui chơi, tìm hiểu, qua lễ hội người ta tưởng nhớ đến công ơn của các vị thần, duy trì kỷ cương làng xã, để cầu nguyện cho “nhân khang, vật thịnh”.

Ngẫm ngợi đôi chút, ông Hoàng Gia Bổn tiếp tục giải thích: “Lễ hội chọi trâu còn gọi là đấu ngưu, một tập tục cổ có từ xa xưa với nhiều nghi lễ trang trọng, rước kiệu thần có lọng che, phường bát âm… Vì lẽ đó, trước đây trâu chiến thắng trong hội được đưa lên thuyền, mang ra khơi xa rồi hắt xuống để tế thần. Về sau này trâu đạt giải nhất tổng được rước bát hương đền Nghè và rước cờ đại “Thượng đẳng thần” về làng, người dân giết thịt làm lễ hiến sinh tế lễ dâng thành hoàng, xin thành hoàng cho mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng, cho mùa đánh cá sau được may mắn”.

Lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn và những chuyện tâm linh kỳ bí
Nghệ nhân dân gian Hoàng Gia Bổn nói về lễ hội chọi trâu Đồ Sơn

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn là hình thức sinh hoạt văn hóa, nghệ thuật truyền thống mang tinh thần thượng võ, tính táo bạo, lòng quả cảm, phản ánh cuộc sống vật chất và tâm linh của một cộng đồng trong quá khứ. Một lễ hội “độc nhất vô nhị” tại Việt Nam.

Trong trí nhớ của ông Bổn, để có những ngày hội chọi trâu náo nức, người dân Đồ Sơn phải chuẩn bị rất công phu trong khoảng 8 tháng trời. Theo người dân Đồ Sơn thì điều quan trọng bậc nhất là việc tìm và nuôi dưỡng trâu. Thông thường, sau Tết Nguyên Đán, các sới chọi đều cử người có nhiều kinh nghiệm đi khắp nơi để mua trâu, có khi họ phải lặn lội hàng tháng trời vào các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Nam Định, Thái Bình, thậm chí lên tận Tuyên Quang, Bắc Kạn… mới tìm được con trâu vừa ý.

Việc chọn lựa các “ông trâu” có những quy chuẩn nhất định, chẳng hạn phải có tuổi từ 10 đến 15 năm thì mới chọi được. Ít năm quá thì non dễ bị áp vía, nhiều năm quá thì yếu, xuống thể lực nhanh. Cách tính tuổi trâu rất khó, thường dựa vào xem móng trâu hoặc tùy vào kinh nghiệm của người mua. Bên cạnh đó các yếu tố như sừng, vòng ngực, lông, da cũng được lựa chọn theo “gu” của các chủ trâu. Công việc tìm trâu thường diễn ra vào tháng 9 âm lịch. Nhiều chủ trâu phải mất cả tuần, thậm chí cả tháng trời để tìm được “ông trâu” ưng ý.

 “Chọn trâu là một công việc cầu kỳ và tỷ mỉ, trâu đủ tiêu chuẩn phải có 12 tiêu chí như chọn những con trâu đực khỏe mạnh, có khả năng chống chịu được đòn của đối phương (nghĩa là phải gan lỳ). Thông thường việc chọn  những chú trâu da đồng, lông móc, một khoang bốn khoáy, hàm đen, tóc tráp (lông trên đầu cứng, dày để tránh nắng)… là trâu gan. Trâu phải có ức rộng, cổ tròn dài và hơi thu nhỏ về phía đầu, lưng càng dày, càng phẳng càng tốt. Háng trâu phải rộng nhưng thu nhỏ về phía hậu càng nhọn càng quý. Sừng trâu phải đen như mun, đầu sừng vênh lên như hai cánh cung, giữa hai sừng có túm tóc hình chóp trên đỉnh đầu là khoáy tròn. Mắt trâu phải đen, tròng đỏ. Mặt trâu giống mặt ngựa là trâu chọi hay…” – nghệ nhân Hoàng Gia Bổn nhấn mạnh.

Lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn và những chuyện tâm linh kỳ bí 2
Chiến thắng trong lễ hội chọi trâu là vinh dự đối với người dân Đồ Sơn

Vì sao trâu chọi lại húc chết chủ trong lễ hội?

Trong thần tích của người dân Đồ Sơn lưu lại, lễ hội chọi trâu hàng năm gồm phần lễ chính là lễ tế thần Điểm Tước (vị thuỷ thần và cũng là Thành hoàng làng của cả vùng Đồ Sơn). Lễ tế thần ngày hội chọi trâu là lễ lớn nhất trong năm của người Đồ Sơn. Kết thúc hội chọi trâu Đồ Sơn là một cuộc rước giải trâu nhất về đình làm lễ tế thần. Cuộc rước này phải có tất cả mọi người dân Đồ Sơn (cả chủ trâu thua cuộc) biểu thị sự đoàn kết, vô tư, cùng đồng lòng mừng ngày vui chung.

Trâu nhất hàng tổng được phần thưởng là một lá cờ vóc hồng thêu hai chữ “Thượng Đẳng” bằng kim tuyến, một bát hương bằng đá xanh đem theo đám rước trở về. Một chi tiết khá đặc biệt là các “ông trâu” tham gia chọi, dù thắng, dù thua, đều phải giết thịt, dân Đồ Sơn lấy một bát tiết cùng một ít lông (mao huyết) và đuôi của trâu để cúng thần, sau đó đổ xuống ao để tiễn thần…

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn có nhiều điểm cực kỳ tâm linh, thấm đậm tính tín ngưỡng dân gian. Ví dụ, phụ nữ không được sờ vào đồ lễ cúng; người có tang, có bầu không được gần “ông trâu”. Còn chủ trâu không được ngủ cạnh vợ 1 tháng trước khi thi đấu… Tất cả những điều kỵ này đều được tuân thủ rất nghiêm túc.

Đáng tiếc, vào năm 2017, một tai nạn thương tâm đã xảy ra khi trâu chọi nổi điên húc chủ tử vong. Cụ thể, trưa 1/7 tại vòng loại Hội chọi trâu Đồ Sơn 2017, trâu số 18 của ông Đinh Xuân Hướng gặp trâu số 23 tranh tài tại vòng chung kết. Lao vào tấn công trâu và chủ trâu đối phương không thành, trâu 18 bất ngờ quay lại rượt đuổi chính chủ mình. Ông Hướng không kịp phản ứng, bị cặp sừng trâu sắc nhọn xuyên trúng đùi trái, ngực phải và sau gáy. Sau nhiều giờ cấp cứu với thương tích gãy đốt sống cổ, chết não, mất máu cấp, ông Đinh Xuân Hướng đã tử vong.

Người nhà ông Hướng cho biết, con trâu được nuôi thuần dưỡng một thời gian, sự việc xảy ra là cú sốc lớn đối với gia đình cũng như toàn bộ người dân Đồ Sơn. Cũng sau sự việc đau lòng đó, lễ hội chọi trâu bị tạm dừng từ bấy đến nay. Ông Hoàng Gia Bổn nói: “Tôi rất lấy làm tiếc về cái chết của anh Hướng, nhưng, nói đi cũng phải nói lại, con trâu số 18 không được trình với thánh tại đình làng. Nó không được các bậc bề trên chấp nhận tham gia chọi trâu. Có thể đó cũng là một phần lý do khiến nó nổi điên và gây ra tai nạn đáng buồn nói trên”.

Ông Hoàng Gia Bổn chia sẻ thêm: “Ông trâu là danh dự và đam mê chứ không thể làm giàu có tiền được đâu. Bởi với người dân Đồ Sơn, chủ trâu vào được vòng chung kết đã là một vinh dự cực kỳ to lớn của bản thân và dòng họ. Người có “ông trâu” vô địch thì là đỉnh cao vinh dự. Thế mới có việc, ảnh những cặp trâu thi đấu chung kết, nhận giải thường được người dân Đồ Sơn treo ở những vị trí trang trọng nhất trong nhà”.

Vũ Vũ

Bình luận

Bạn có thể quan tâm