Người hùng giữ sổ tử của “làng ung thư”

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:38 16/01/2021 |

Những người mất vì bệnh K tại làng ung thư Thạch Sơn được ông Lộc ghi chép lại trong một quyển sổ mà ông gọi nó là “Sổ tử”.

Người hùng giữ sổ tử của “làng ung thư” Thạch Sơn
Những cái chết ở làng ung thư được ông Lộc ghi chép lại thành “Sổ tử”

Báo chí, tivi và sự vào cuộc của những người có lương tâm đã cho vùng vốn là “làng ung thư” Thạch Sơn (huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ) có được hai chữ ngậm cười, an ủi. Sau nửa thế kỷ bị đủ thứ chất độc hại hành hoành, lần lượt từng người một bị chết, người dân bỏ đi tứ tán, cái xóm Mom Dền 34 hộ dân trù phú xưa kia như biến thành một nghĩa địa. Có người đàn bà phải tiễn lần lượt 12 người thân ra đi vì căn bệnh ung thư, có dòng họ 25 người chết vì ung thư. Có gia đình chết tiệt không còn một ai.

Báo chí đã lên tiếng đanh thép. Bộ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường và nhiều vị “yếu nhân” đặng có thể ra tay cứu làng ung thư Thạch Sơn đã có mặt. Bất công được tháo gỡ dần dần. Những người đã chết, những người đang và sẽ chết vì ung thư ở đây có thể ngậm cười hoặc ngậm cười nơi chín suối. Ai đã làm nên điều kỳ diệu đó? Xin thưa, đó một ông già huyền thoại mà chúng tôi gọi là “người hùng giữ sổ tử” cho làng ung thư ấy, ông tên là Quản Văn Lộc.

50 năm chiến đấu cho bệnh nhân K

Hôm ấy, tại Thạch Sơn, một người đàn bà dẫn dẫn tôi ra xóm Mom Dền. “Anh thấy không, trâu uống nước thải của nhà máy hóa chất xả thải độc hại thì trụy thai. Cá bơi trong nước ấy thì chết nổi trắng đồng. Người thì chết dần chết mòn, làng này là cái làng mà bà con đi viện K nhiều nhất. Xóm Mom Dền giờ là cái nghĩa địa”, bà khóc tu tu.

Chúng tôi lặng đi. Tôi trở vào làng đi tìm một ông cán bộ y tế. Cái lời thề Hippocrates của ngành y đã làm tôi kính trọng những cán bộ trạm y tế ở các địa phương đớn đau như thế này. Tôi đã hình dung ra một ông (hoặc bà) nhiều năm làm ở trạm y tế xã, họ cứ lặng lẽ đau đớn vì sự ra đi không gì cứu được bà con mình. Và, tôi đã không nhầm khi tìm được nhà ông Quản Văn Lộc.

Sổ nhật ký của tôi ghi rõ, tôi đến Thạch Sơn, gặp ông Lộc 2 lần. Lần thứ nhất đi với nhóm phóng viên môi trường. Lần thứ hai, tôi đi vì nỗi ám ảnh có cái làng xơ xác vì ung thư. Hôm đó là đi với Đinh Vũ, Báo Phú Thọ, khi ấy, ông Lộc đã ngoài 70 tuổi, chân to như chân Khổng Tử, suốt ngày đánh bộ áo may ô, vận quần soóc. Ông cao lớn, mặt thô, miệng hơi hô. Tính cách rất phủi. Gặp nhà báo ông kín đáo thở dài. Bởi ông biết rất rõ những gì ông đau đáu còn lâu mới có người chia sẻ được. Ông và bà con đã kéo đi lên xã, lên huyện, lên tỉnh, lên trung ương quá nhiều lần rồi, mà sự việc vẫn đâu đóng đấy.

Người hùng giữ sổ tử của “làng ung thư” Thạch Sơn 1
Ông Quản Văn Lộc

Ông bập vào chuyện ngay. “Chết thảm lắm, thảm lắm” – ông cứ đay đi đay lại như thế. Các nạn nhân ung thư, ông thuộc vanh vách từng tên, từng họ, từng người và mối quan hệ ruột rà máu mủ của họ với những người khác. Nhóm phóng viên chúng tôi tỏ ý nghi ngờ, ông văng tục: “Thì tôi sống với họ cả đời mà, toàn hàng xóm láng giềng, có gì mà tôi không biết. 50 năm nay tôi khám bệnh cho cả họ hàng hang hốc nhà họ. Tôi lau mũi dãi rồi khâm liệm khi họ chết mà”. Vẫn đang cáu, ông Lộc cộc lốc: “Đây này”. Rồi ông vứt cái quạt nan đi tìm cuốn sổ to, cũ, dài thượt ghi tên những người đã chết vì ung thư trong xã. Ông gọi đó là “Sổ tử”.

Ông Lộc có hơn 40 năm làm trạm trưởng Trạm y tế xã Thạch Sơn, năm 1994, đến tuổi về hưu, nhưng ông vẫn quyết định ở lại gánh vác cho bà con xã nhà. Nửa thế kỷ lăn lộn với từng xóm, từng nhà, từng thứ bệnh của vùng đất độc hại này. Nhưng, đến lúc ngoài 70 tuổi, về vườn, ông được đúng… 8 triệu đồng tiền chế độ. “Mỗi năm công tác chúng tôi (ông và nhiều người như ông ở nhiều xã khác cùng bị sự vô lí này) được hưởng 01 tháng lương, cộng lại, tôi được hưởng 5 triệu đồng trước khi bị ném về nhà. Cộng với 3 triệu đồng tiền bảo hiểm, đóng ngày nào hưởng ngày ấy. Cả thảy tôi nhận 8 triệu rồi về”.

Ông Lộc mở cuốn sổ có nhan đề là “Sổ tử”. Tôi hơi rùng mình, bởi mỗi lần ông mở ra là một lần làng có người chết. Hầu hết họ chết vì ung thư, những cái chết rất khủng khiếp, rất thê thảm. Nửa thế kỷ trôi qua, năm nào cũng được ông ông Lộc kẻ ô trong cuốn sổ, ghi ngày, giờ, tháng, năm, tên, họ, bệnh tình của từng người chết. Ô cuối cùng bên phải các trang giấy dài thượt bao giờ cũng có thêm dòng chữ: “K”. K là ung thư, K gan, K tử cung, K phổi, K vòm họng. Tất cả nhảy múa trong mắt chúng tôi.

Cô ấy có 12 người thân bị chết vì K

Một lần gặp lại tôi, ông Lộc thở dài: “Năm qua có mười mấy người chết vì ung thư”.Thống kê, ghi chép kỹ càng rồi, ông Lộc bắt đầu đi kiện cái nguồn chất thải chết người kia. Họ sản xuất ra vàng thoi bạc nén là việc của họ; và dù họ làm gì đi nữa thì phải coi tính mạng con người là quan trọng hơn hết chứ. Ông và bà con đi kiện, có người lại tỏ ra hiểu biết bằng cách rằng, nhà máy ấy, mấy cái nhà máy ấy nó làm giàu cho tỉnh, cho đất nước, phải biết chấp nhận. Ô hay, sao lại thế?

Người hùng giữ sổ tử của “làng ung thư” Thạch Sơn 2
Trạm y tế, nơi chứng kiến những cảnh đau lòng xảy ra tại làng ung thư Thạch Sơn

Tôi chắc sẽ không bao giờ quên được cái buổi chiều hôm đó, khi ông Lộc bắt đầu ngồi thống kê ngược, thống kê xuôi để người nghe dễ hiểu vấn đề. “Tính từ phía gần sát nhà máy về phía các cụm dân cư, thì ở tổ 7, liền tù tì, nhà nào cũng có ít nhất một hai người chết vì ung thư. Gần nhà máy nhất là nhà ông Quản Văn Lân, ông này chết vì ung thư khi mới 53 tuổi. Cả xóm đều chết vì ung thư: Ông Nguyễn Văn Đức, 53 tuổi; Nguyễn Văn Hùng, 19 tuổi; Nguyễn Văn Dũng, 24 tuổi; Đỗ Thị Ước, 19 tuổi; Trần Văn Bể, 24 tuổi…”.

Ông Lộc đọc một lúc đã phè bọt mép vì dấu hiệu tuổi già, đọc xong, ông gạt nước mắt, ngồi im. “Xóm ấy có 34 hộ, đợi tôi từ từ đã, tôi chưa nhớ hết tên họ”. Và ông lại giở “Sổ tử”. “Đây nhé, tôi dò từ trên xuống, tôi tìm vài nhà có ít nhất 2 người chết vì cùng căn bệnh ung thư nhé. Nhà này có 2 người đã chết vì ung thư, đó là Trần Ngọc Sâm, Đỗ Thị Binh; nhà này cũng 2 người, là Đào Văn Ngôn, Phan Thị Lộc; nhà 2 người nữa là vợ chồng ông Lê Văn Dền; nhà Nguyễn Thị Chạc – Trần Kim Lệnh cũng có 2 người chết vì K; hai mẹ con Quản Thị Khang – Đỗ Thị Ước thì tôi đã kể ở trên rồi”. Nhà bà Môn có 4 người chết vì K; nhiều nhà liền tù tì nhau, chết sạch cả nhà. “Nhà cái cô Nguyễn Thị Việt, con dâu của dòng họ Đào, cô ấy có 12 người thân bị chết vì K; dòng họ Đào chi nhánh bên kia có cả thảy 24 người chết vì K…”.

Câu chuyện và cuốn sổ của ông cứ cuốn chúng tôi đi trong nỗi sợ hãi kéo dài. Cái xóm Mon Dền hoang lạnh ấy chứa chất bao nhiêu oan khiên. Bạn tôi đã khóc. Ông Lộc thì vẫn thở dài thườn thượt, lúc ông than thở về việc người ta cho ông 8 triệu, đuổi về sau hơn 50 năm. Lúc ông lại kể về những cái chết vì K ở làng. “Tôi đau đớn lắm, nẫu lòng ra rồi. Mấy chục năm nay rồi, có khi tôi cũng sắp nổi hạch ở cổ ở bẹn để chuẩn bị đi viện K rồi về nằm chờ chết”. Hai câu chuyện của ông đều châu đầu vào một chủ đề: Đi kiện. Ông đi đủ các cửa, nói xin lỗi, hầu hết cơ quan và nhà các vị lãnh đạo Đảng, nhà nước ông và đoàn đi kiện đều đã có mặt. Không ai khuyến khích việc đội đơn đến làm phiền các vị lãnh đạo. Nhưng một việc vô lí như ở Mom Dền, một người ra đi đơn giản là vì lời thề Hippocrates của ngành y như ông Quản Văn Lộc, thì tôi nghĩ, chẳng ai nỡ nặng lời trách ông quá khích. “Tôi cóp tiền, lên đường về Hà Nội là vì lương tâm. Anh không hiểu nỗi đau nếu chỉ nhìn vào con số. Có đứa trẻ chưa đầy một năm tuổi cũng chết vì ung thư. Có quá nhiều vòng hoa màu trắng…”.

Thống kê những cái chết thảm xong, mắt ông Lộc lại vằn lên, ông căm phẫn một cái gì vẻ như vô hình, lại vẻ như hữu hình trước mắt ông. Tôi cũng giật mình, có phải lâu nay tôi cũng đã sống thờ ơ với nỗi đau đồng loại, kiểu này?Ơn trời, gần đây, các vô lý của Thạch Sơn đã dần được giải quyết, nỗi bức xúc của bà con đã nguôi ngoai đi, các vô lý với môi trường được hóa giải ít nhiều. Không biết, những người chết đã có ai ngậm cười được tẹo nào để an ủi “người hùng” giữ Sổ tử kia chưa?

Trần Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm