Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Nhật ký một chuyến đi vòng quanh thế giới (kỳ 3)

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 5:07 15/07/2019 |

Kevin Bowen là một nhà thơ Mỹ yêu Việt Nam. Ông đã được trao Giải thưởng Phan Chu Trinh về đóng góp nghiên cứu và truyền bá văn hóa Việt Nam tới người Mỹ.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiếu: Thăm một nhà thơ Mỹ yêu Việt Nam
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều và nhà thơ Kevin Bowen

Kỳ 3: Vào bệnh viện tham một nhà thơ Mỹ yêu Việt Nam

Chuyện ốm đau và đi viện cứ đến cho dù chẳng ai trong chúng ta mong muốn. Sáng nay, ngày 15/5/2019, nhà thơ, dịch giả Nguyễn Bá Chung và tôi vào thăm nhà thơ Kevin Bowen – một nhà thơ Mỹ yêu Việt Nam, ở một trung tâm phục hồi chức năng sau cuộc phẫu thuật nguy hiểm của ông. Cuộc phẫu thuật lần một thất bại và ông bị đột quỵ. Ngay sau đó, các bác sỹ làm cuộc phẫu thuật lần hai. Ông đã vượt qua cái chết nhưng liệt nửa người. Bây giờ ông đã tỉnh và nói chuyện được nhưng đôi lúc giọng méo và có lúc phát âm rất khó khăn, đặc biệt là khi ông xúc động.

Nhìn ông nằm trên giường, tôi không tin đó là người đã bền bỉ đi gần hết cuộc đời mình trên con đường sáng tạo văn chương và lấy văn chương để kêu gọi con người xóa bỏ hận thù. Kevin Bowen là bạn thân của cựu Ngoại trưởng Mỹ John Kerry. Nhớ thời John Kerry tranh cử Tổng thống Mỹ, có những chuyến đi đến một số bang để tranh cử, Kevin đã đi cùng John Kerry. Thi thoảng Kevin lại viết thư cho tôi và nói ông đã đi cùng John Kerry đến bang nào. Và lúc nào Kevin cũng mong John Kerry trở thành Tổng thống Mỹ vì theo ông nghĩ “sẽ rất có lợi cho quan hệ hai nước Việt Nam và Mỹ’’.

Tôi cũng mong như thế và nửa đùa nửa thật nói với Kevin rằng, nếu vậy tôi sẽ viết thư cho John Kerry kêu gọi ông cử nhà thơ Kevin Bowen làm Đại sứ của Mỹ tại Việt Nam để thi thoảng ngài Đại sứ Kevin lái xe vào Hà Đông uống cà phê và bàn luận chuyện yêu văn chương với chúng tôi. Mỗi chuyến đi đến Việt Nam, hầu như Kevin đều vào thăm anh em trong nhóm Nhân sỹ Hà Đông chúng tôi. Ông đã từng về làng Chùa của tôi, ngồi thổi sáo dưới giàn hoa cát đằng cùng nhà thơ, đạo diễn, nhạc sỹ Lương Tử Đức và tôi. Ông đã ngủ trưa trên chiếc giường cha tôi đã ngủ khi còn sống.

Những năm tháng quan hệ Mỹ và Việt Nam còn băng giá, Kevin đã nỗ lực hết sức để cùng các trí thức và nhân dân Mỹ kêu gọi chính phủ Mỹ bỏ cấm vận Việt Nam. Có những cựu binh Mỹ ủng hộ chính phủ Mỹ trong cuộc chiến tranh Việt Nam đã viết thư cho Kevin nói rằng, nếu Kevin tiếp tục ủng hộ xóa bỏ cấm vận Việt Nam họ sẽ cưỡng dâm vợ ông. Kevin đã phải đổi điện thoại, chuyển nhà để bảo đảm an toàn cho vợ con ông. Nhưng ông không khuất phục. Ông tin vào con đường ông đã chọn.

Năm 2017, Kevin được thành phố Boston, thủ phủ bang Massachusetts tôn vinh ông với một ngày gọi là “Ngày Kevin Bowen’’. Một trong những lý do mà Kevin được chọn để tôn vinh ghi rõ trong quyết định của Thị trưởng thành phố Boston là: “Bởi ông (nhà thơ Kevin Bowen) đã làm cho người Mỹ hiểu sâu sắc hơn nền văn hóa Việt Nam, kẻ thù cũ của nước Mỹ”. Tôi đã tham dự lễ trao quyết định đó. Trong buổi lễ, Kevin lại nói về Việt Nam với tình yêu chân thành và sự tôn trọng cao nhất. Thử hỏi có người Việt Nam nào đang ở một vị trí quyền lực nào đó nói về đất nước “kẻ thù’’ như thế không? Kevin là người Mỹ. Vì thế ông phải yêu nước Mỹ nhưng ông cũng công bằng với những đất nước mà ông đã hiểu rõ. Việt Nam là một đất nước mà Kevin hiểu rõ mà đôi khi ông nói còn hiểu hơn cả nước Mỹ của ông.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiếu: Thăm một nhà thơ Mỹ yêu Việt Nam 1
Nhà thơ Kevin vẽ để phục hồi trí nhớ

Trong rất nhiều năm trước kia, cứ vào mùa hè, ngôi nhà của Kevin lại đón các nhà văn Việt Nam đến dự hội thảo văn học tại Trường Đại học Massachusetts. Các nhà văn đến đều ở trong ngôi nhà của Kevin. Và trong suốt một tháng trời, ngôi nhà của một người Mỹ đầy mùi thuốc lào và mùi nước mắm nấu ăn của các nhà văn Việt Nam. Họa sỹ Lê Thiết Cương đã có một câu nói rất hay về mùi súng đạn trong chiến tranh và mùi nước mắn, thuốc lào trong thời bình ở ngôi nhà của nhà thơ, cựu binh Mỹ Kevin Bowen. Trong bài viết tới, tôi sẽ nói kỹ về câu chuyện đó. Chỉ như thế thôi đã thấy Kevin yêu những người Việt Nam đến nhường nào. Một tình yêu mà tôi chứng kiến và tìm cách trả lời nhưng chẳng bao giờ thỏa đáng.

Tôi quen biết Kevin từ năm 1990. Tôi đã đến thăm Kevin nhiều lần trong những năm tháng trước kia nhưng đây là chuyến đến thăm khó khăn nhất và khó diễn tả nhất. Ông nằm trên giường và khi thấy tôi, người ông rướn lên như muốn ngồi dậy. Nhưng ông bất lực. Ông khẽ kêu tên tôi và đôi mắt như đã khóc từ rất lâu. Tôi ôm lấy ông và chỉ biết nói: “Anh phải khỏe, anh phải trở lại bình thường’’. Tôi nhấn mạnh chữ “Phải’’ và Kevin run rẩy nhắc lại “Phải’’.

Tôi chuyển thư của Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam do nhà thơ Hữu Thỉnh viết và quà của Hội Nhà văn cho Kevin, rồi quà của thi sỹ Nguyễn Quyến, quà của nghệ sỹ Chu Lượng, quà của anh Trịnh Hữu Sỹ (đó là những người bạn Hà Đông của ông). Và tôi lại nhớ tới lá thư ông viết cho tôi hơn mười năm trước: “Thiều thân mến, chiều qua tôi và con gái tôi trèo lên một quả đồi và tôi nghe thấy tiếng chó sủa ở Hà Đông’’. Ông hay nói đến tiếng chó sủa vì đó là tiếng chó sủa trong một số bài thơ của tôi mà ông rất thích và đã dịch. Kevin giữ chặt những lá thư và những món quà của bạn bè Việt Nam trên ngực ông. Ông im lặng một hồi lâu. Ký ức ông đang trở về năm tháng xưa với những người bạn Việt Nam mà ông tôn trọng và yêu quí.

Lúc này, trong tôi lại vang lên những câu thơ của ông về trà sen Hà Nội:

“Đêm nay đêm trà sen

Dâng chén, dâng ngang mày

Gương mặt người ẩn hiện

Trong hương trà mờ bay’’

Và những câu thơ về tiếng hát, tiếng đàn trên sông Hương của kinh thành Huế:

“Một người già tóc bạc

Cười vào trong tiếng đàn

Và một nàng ca sỹ

Hát những lời mênh mang

Nàng đẹp hơn tiên nữ

Làm vầng trăng tối sầm”

Kevin không phải là người Việt Nam nhưng ông đã yêu Việt Nam hơn nhiều người Việt Nam. Từng có lần tôi không nghĩ ra tên cho tập tuyển thơ Việt Nam mà tôi cùng Kevin và nhà thơ, dịch giả Nguyễn Bá Chung tham gia dịch. Kevin đã đặt tên cho tập thơ ấy là SÔNG NÚI với lời giải thích rằng bài thơ thần (được cho là của Lý Thường Kiệt) là bản tuyên ngôn bất diệt của người Việt Nam với những đội quân xâm lược Trung Quốc: “Sông núi nước Nam vua Nam ở’’.

Từ sau năm 1975, đất nước dịch và xuất bản văn học Việt Nam nhiều nhất chính là Trung tâm William Joiner của Đại học Massachusetts, Mỹ. Trong khi đó, Trung Quốc chỉ dịch một tuyển truyện ngắn Việt Nam sau khi chiến tranh kết thúc gần bốn mươi năm. Và trong suốt những năm tháng chiến tranh, Trung Quốc cũng chỉ dịch duy nhất một tập bút ký của Việt Nam mà thôi. Hồi Việt Nam và Mỹ còn chưa bình thường hóa quan hệ, báo Boston Goble đã từng gọi Trung tâm William Joiner là “bàn tay nối dài của cộng sản’’.

Kevin đã từng phải hai lần điều trần trước Quốc hội Mỹ về quan hệ của Trung tâm ông làm Giám đốc với Việt Nam. Kevin đã được trao Giải thưởng Phan Chu Trinh cho những đóng góp nghiên cứu và truyền bá văn hóa Việt Nam tới người Mỹ.

Trong ngôi nhà của Kevin ở Dedham ngập tràn tinh thần văn hóa Việt. Những con rối nước, những bức tranh dân gian Đông Hồ, những nhạc cụ truyền thống Việt Nam và lúc nào trong ngôi nhà ấy cũng có một chai… nước mắm. Nhớ trước kia, mỗi khi chuẩn bị có đoàn nhà văn Việt Nam sang dự hội thảo mùa hè, Kevin lại đi chợ mua gạo, nước mắm, mỳ ăn liền và chuẩn bị phòng ngủ cho khách. Ông làm như vậy gần hai mươi năm nhưng tôi chưa bao giờ thấy ông mệt mỏi. Mà có lẽ đối với Việt Nam, không gì có thể làm cho ông mệt mỏi được. Tình yêu của ông đối với dân tộc Việt Nam đã và vẫn đặt ra một câu hỏi cho rất nhiều người Việt Nam về tình yêu của họ đối với tổ quốc của mình.

(Nhật ký một chuyến đi, Boston, ngày 15/05/2019)

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Nhật ký một chuyến đi vòng quanh thế giới (kỳ 2)

Ở phòng hút thuốc sân bay Incheon, Hàn Quốc, điều đặc biệt nhất không phải là cái phòng mà là người lau dọn phòng hút thuốc. Tôi hút thuốc và lặng lẽ nhìn ông như xem một đoạn phim tài liệu đặc biệt. Ông lặng lẽ lau từng chút, từng chút cái gạt tàn to như lau cổ vật. Tôi thực sự xúc động và suy nghĩ về hành động của ông.

Read more

Bình luận

Bạn có thể quan tâm