Nhạc sĩ Trần Tiến vẫn đầy ngẫu hứng những ngày điều trị ung thư vòm họng

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:36 25/10/2020 |

Nhạc sĩ Trần Tiến sinh năm 1947, mà ông thường tếu táo rằng “tớ chả là cái đinh gì nhưng là Đinh Hợi”. Nhạc sĩ Trần Tiến hơn 10 năm trước đã rời khỏi căn hộ chung cư ở TPHCM để về sinh sống tại Vũng Tàu. Thỉnh thoảng có show diễn, nhạc sĩ Trần Tiến mới phải xa phố biển vài hôm. Mới đây, nhạc sĩ Trần Tiến đã phải lên TPHCM để nhập viện điều trị ung thư vòm họng.

Nhạc sĩ Trần Tiến vẫn đầy ngẫu hứng những ngày điều trị ung thư
Nhạc sĩ Trần Tiến

Tuổi tác cộng với bệnh tật khiến gã du ca Trần Tiến trông già yếu hơn nhiều, nhưng ông vẫn rất lạc quan và đầy nhiệt huyết sáng tạo. Nghe nói Trần Tiến vừa qua đợt xạ trị, nhiều đồng nghiệp như nhà thơ Nguyễn Duy, nhà thơ Hoàng Hưng, nhà văn Trần Mạnh Tuấn, nhà thơ Hà Phương… đã đến thăm ở phòng chăm sóc đặc biệt. Thế nhưng, Trần Tiến cũng là một bệnh nhân đặc biệt. Mới thoát khỏi lưỡi hái tử thần, nhưng thấy bạn bè xung quanh, nhạc sĩ Trần Tiến vẫn ngẫu hứng hát nhiều ca khúc quen thuộc của mình. Với nhạc sĩ Trần Tiến, khi đã ngẫu hứng, thì mọi nơi đều có thể biến thành sân khấu mà không cần thêm bất kỳ đạo cụ nào.

Nhạc sĩ Trần Tiến sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Từ một chân hậu đài ở Đoàn ca múa Hà Nội, Trần Tiến đã thành ca sĩ, rồi thành nhạc sĩ. Sự nghiệp của Trần Tiến gắn liền với hai chữ “ngẫu hứng”. Không chỉ có nhiều ca khúc “ngẫu hứng” như “Ngẫu hứng sông Hồng”, “Ngẫu hứng lý ngựa ô”, “Ngẫu hứng lý qua cầu” hoặc “Ngẫu hứng giao duyên”, mà Trần Tiến dùng phong cách ngẫu hứng để chinh phục công chúng. Đó là cái duyên riêng của Trần Tiến, nên không ca sĩ nào hát ca khúc Trần Tiến rung động bằng chính… Trần Tiến!

Sự nghiệp ngẫu hứng của Trần Tiến có điểm tựa vững chắc từ người vợ đảm đang – Nguyễn Thị Bích Ngà (từng là Hiệu trưởng Trường trung học sở sở Huỳnh Khương Ninh, quận 1, TPHCM). Cô giáo Nguyễn Thị Bích Ngà tôn thờ chồng và chiều chuộng chồng hết mực. Những ngày Trần Tiến lạc quan chống chọi với ung thư vòm họng, vợ ông luôn túc trực bên cạnh, chăm sóc từng miếng ăn giấc ngủ.

Nhạc sĩ Trần Tiến có hai con gái đang định cư ở nước ngoài. Gia đình nhạc sĩ Trần Tiến còn có hai gương mặt nổi tiếng nữa là người anh – Nghệ sĩ Nhân dân Trần Hiếu và người cháu – ca sĩ Hà Trần. Cuộc đời Trần Tiến nhiều thăng trầm, nhiều cống hiến và nhiều gặt hái, thêm một câu khen hoặc thêm một câu chê thì Trần Tiến vẫn là Trần Tiến. Dễ hòa đồng với thiên hạ, nhưng Trần Tiến vẫn có cái kiêu hãnh và cái tự phụ của riêng mình. Trần Tiến lớn lên thời đất nước gian lao, phải sớm lăn lộn vỉa hè để mưu sinh, trước khi được đào tạo thành một nghệ sĩ. Trần Tiến hát không hay bằng anh trai Trần Hiếu và hát cũng không hay bằng cháu gái Trần Thu Hà. Thế nhưng, kỹ nghệ hát của Trần Tiến đắc dụng cho công việc sáng tác khi định danh một nhạc sĩ.

Nhạc sĩ Trần Tiến vẫn đầy ngẫu hứng những ngày điều trị ung thư 2
Nhạc sĩ Trần Tiến và ca sĩ Trần Thu Hà

Nếu Trần Tiến hát ca khúc của người khác thì sự nghiệp e chừng cũng chỉ nằm ở mức bình thường, còn khi Trần Tiến đã chọn lựa hát ca khúc của chính anh thì sừng sững một nhân vật âm nhạc.Trần Tiến hát được và hát tốt là một ưu điểm để ca khúc Trần Tiến bay cao bay xa. Bởi lẽ, lúc viết Trần Tiến đã có thể đắn đo những quãng, những nhịp phù hợp cho sự lan tỏa ca khúc khi biểu diễn. Hơn nữa, nhạc sĩ không biết hát thì ca khúc hoàn thành vẫn phải chờ đợi ca sĩ ưng ý, còn Trần Tiến viết xong hát luôn.

Trần Tiến đã tự hát những ca khúc của bản thân suốt nửa thế kỷ, để trở thành một tên tuổi lớn trong đời sống văn hóa. Chính Trần Tiến thú nhận, phần lớn ca khúc của ông được ngẫu hứng bất chợt, sau đó mới trau chuốt lại tác phẩm trọn vẹn. Tuy nhiên, ngẫu hứng chỉ làm nên những bản tình ca xao xuyến, chứ không thể có được những bài hát thế sự đằm sâu. Trong gia tài âm nhạc của Trần Tiến, có những ca khúc không ngẫu hứng chút nào. Đó là một giá trị, mà những ai tha thiết với tiến bộ xã hội phải nể trọng Trần Tiến.

Giữa đám đông, Trần Tiến có khả năng thu hút bởi sự trình diễn. Trà xanh cũng được, rượu chát cũng được, bia hơi cũng được, chỉ cần vài ly là Trần Tiến hoạt náo lên, hát lên và múa lên. Phải thừa nhận Trần Tiến diễn giỏi, đôi mắt cứ lim dim, đôi tay cứ uốn lượn, khiến lời ca nào bay ra từ đôi môi cũng như có men say ngây ngất. Nếu bị Trần Tiến chinh phục kiểu ấy, thì không thể nào hiểu hết những chất chứa trong âm nhạc Trần Tiến. Hãy hiểu thêm Trần Tiến khi chàng nhạc sĩ phong trần ngồi rũ rượi lặng im giữa bốn bức tường hoang vu, khoảnh khắc mà Trần Tiến gọi là “Trống rỗng”: “Đôi khi ta muốn lên chơi một ván cờ với Thượng Đế, thua cũng vui. Đôi khi, đôi khi thôi, ta muốn quên con người, trái đất buồn… Rồi lại đi, đi theo dòng người không biết đi đâu. Bánh xe cà tàng quay trong hư không…”.

Nhờ những lúc “trống rỗng”, ca khúc của Trần Tiến mang một màu sắc khác, hướng về những thân phận xung quanh, hát lên nỗi đau đồng loại mình. Vì Trần Tiến mãi rong chơi, không chịu kê biên sáng tác cá nhân, nên khó xác định dòng ca khúc không ngẫu hứng của Trần Tiến được khởi phát từ tác phẩm nào. Tạm dùng cảm nhận giới mộ điệu, thì có thể mường tượng những ca khúc nặng trĩu nhân tình thế thái của Trần Tiến hình thành ngay trong giai đoạn đổi mới, nghĩa là giữa thập niên 80 của thế kỷ 20. Trần Tiến không ngẫu hứng, vì nhận ra những “mặt trời bé con” xung quanh đang cần gì, đang muốn gì: “Trời mưa quá em ơi, bài ca ướt mất rồi, còn đâu. Trời mưa đến bao lâu, mà sao em vẫn chờ vẫn đợi…”.

Nhạc sĩ Trần Tiến vẫn đầy ngẫu hứng những ngày điều trị ung thư 1
Dù mắc ung thư vòm họng nhưng nhạc sĩ Trần Tiến vẫn rất lạc quan và đầy nhiệt huyết sáng tạo

Giai đoạn đổi mới như một bước ngoặc của văn học nghệ thuật Việt Nam. Sau thời gian dài ngổn ngang và bế tắc, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã quyết định “cởi trói” bằng hiệu lệnh mạnh mẽ “chống lại sự im lặng đáng sợ”. Trần Tiến gần như là nhạc sĩ duy nhất xuất hiện theo cơn thác lũ thức tỉnh của trí thức nước ta. Những sáng tác không ngẫu hứng của Trần Tiến là những tiếng kêu vừa thì thầm vừa dữ dội. Ca khúc “Trần trụi 87”, Trần Tiến thảng thốt: “Tôi đã thấy bạn tôi đi buôn trên đường phố Nga. Bạn tôi lang thang trên đường phố Mỹ. Bạn bè lừa nhau ngay trên quê hương… Ðừng hát, xin đừng mãi ngợi ca, những lời hát nhàm chán ru quê hương ta vinh quang thăng hoa trong bao niềm kiêu hãnh, mà quên đi áo cơm và hoa hồng”.

Trần Tiến thực sự nhập cuộc, những lời ca bật ra như nước mắt rơi trên phím đàn. Trần Tiến không chỉ thương những người lớn túng quẫn mà Trần Tiến còn thương hơn những trẻ em bất hạnh. Làm sao người nghe biết được Trần Tiến đã khóc mấy lần khi viết ca khúc “Sói con ngơ ngác” day dứt: “Một bầy trẻ em lang thang phố lạnh mùa đông. Một bầy mồ côi, đôi tay bé bỏng xin ăn. Một bầy trẻ em, không có ngày mai, không có tuổi thơ như con sói bơ vơ, bơ vơ. Một bầy trẻ em không có tình yêu, không có lời ru, như con sói hoang vu… Xưa, người ta đánh em, em chạy về núp bóng mẹ yêu. Bây giờ, người ta đánh em, em biết chạy về đâu, tìm ai, tìm ai?”.

Không thể phủ nhận, dòng ca khúc không ngẫu hứng của Trần Tiến được hát lên từ những chấn thương tâm lý của cộng đồng. Những thứ trật tự cay đắng, những thứ đối đãi bẽ bàng, những thứ ân nghĩa chông chênh, cứ cồn cào, cứ gào thét, cứ giật thót từng hồi run rẩy trong âm nhạc Trần Tiến. Khi xuất bản cuốn sách mang tính tự truyện “Ngẫu hứng” dày hơn 250 trang, Trần Tiến không nhắc nhiều đến dòng ca khúc không ngẫu hứng, nhưng những tác phẩm ấy vẫn tồn tại bền bỉ để làm chứng cho hành trình du ca đầy âu lo lương thiện của Trần Tiến qua cõi đời này. Sản nghiệp gần 200 ca khúc của Trần Tiến chắc chắn sẽ còn được nhiều thế hệ sau soi rọi lại, ngẫm nghĩ lại, đồng cảm lại. Chỉ riêng dòng ca khúc không ngẫu hứng, Trần Tiến đã có vóc dáng của một nhạc sĩ lớn.

Dòng ca khúc không ngẫu hứng của Trần Tiến không chỉ gói gọn trong giai đoạn đổi mới, mà còn dư âm sang giai đoạn hội nhập, ví dụ ca khúc “Về đi em” cảnh tỉnh sự ngột ngạt đô thị: “Về đi em làng quê cũ, có con sông xưa vỗ bờ. Về ôm vai mẹ yêu dấu để được khóc như đứa trẻ thơ. Để quên đi năm tháng bơ vơ, mình em giữa phố đông không nhà. Bủa vây em nghèo đói, xa hoa, dối lừa…”.

Tuy Hòa

Bình luận

Bạn có thể quan tâm