Tổng tấn công vào những lò sát sinh chim hoang dã lớn nhất Việt Nam (kỳ 7)

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:25 13/02/2021 |

Sau khi Tuổi trẻ & Đời sống đăng tải một số bài của loạt phóng sự điều tra tố cáo các đường dây tận diệt muôn loài chim trời, có một nhóm người chủ động liên lạc cung cấp thêm tư liệu cho nhà báo. Họ là… tổng giám đốc, đại gia, giảng viên đại học, chuyên gia uy tín ở các Bộ, ngành có chung một niềm đam mê: về với hoang dã. Quan trọng hơn, họ thành lập một biệt đội giải cứu các loài chim trời bị mắc lưới, mắc bẫy, bị bán buôn hoặc cầm tù chờ hành quyết – rồi thả tất cả về với bầu trời tự do của chúng.

Nỗi đau của những người trong biệt đội giải cứu chim hoang dã
Chim hoang dã bị dính vào lưới của thợ săn

Kỳ 7: Nỗi đau của biệt đội giải cứu chim hoang dã

Bay xuyên lục địa, năm nào chim cũng về đậu đúng cành cây đó

Tôi đã theo họ đi giải cứu chim hoang dã ở vùng Gò Công, tỉnh Tiền Giang; Bình Đại tỉnh Bến Tre. Từ đó, tôi nhận ra một vẻ đẹp nao lòng khác của cuộc sống: Trong khi có những kẻ đại ngôn nói về bảo vệ môi trường mà vẫn nuốt chửng gỗ lạt, ăn sạch chim thú hoang, thì nhóm tình nguyện viên giải cứu các sứ giả tuyệt mỹ của bầu trời vẫn lăn lộn đi gỡ lưới cứu chim.

Có khi họ bị thợ săn đuổi đánh, bị lực lượng quản lý địa bàn hạch sách giấy tờ, công văn, tại sao xâm nhập địa bàn trái phép đi phá nghề làm ăn (bẫy bắt chim) của dân. Có cán bộ biên phòng yêu cầu “tình nguyện viên” không tái phạm lai vãng trên địa bàn một cách khả nghi nữa. Kệ, họ bảo nhau, có khó quá như thế thì mới cần đến… chúng mình chứ. Cứ làm việc mà lương tâm thấy cần phải làm.

Có đi mới biết, Việt Nam là một sân chim khổng lồ, các loài chim di cư trên hành trình Đông Bắc Á – Úc châu (và nhiều “đường bay quốc tế” khác) đều ghé qua các ao đầm, bãi bồi, ven sông biển, các rừng quốc gia, khu bảo tồn để kiếm thức ăn, tích cóp nhiên liệu phục vụ hành trình bí ẩn dọc ngang vỏ địa cầu. Thật ra đó là hành trình rất bản năng, với một số loài họ dùng thuật ngữ ấn tượng bãi đẻ. Tức là con chim sinh ra ở đâu, nó bay đi xa tít, thì hàng năm nó vẫn dành một hành trình hồi hương về đúng cái bãi đẻ mà nó có một ấn tượng rất mạnh như là từ tiền kiếp kia.

Có người bảo, chim bay đúng lộ trình hàng vạn cây số dọc các châu lục, đúng thời gian ấn định, đỗ ở ga nào, vào ngày tháng nào trong mỗi năm, đơn giản là vì nó đi tránh rét. Nhịp điệu mùa khá chuẩn chỉ trên cả vỏ trái đất, ở Seberia (Liên bang Nga) lạnh giá thì nó xuôi về phương Nam gặp Việt Nam ta ở lúc sương mù nhẹ, trời âm ấm trong tiết mưa xuân (ví dụ thế). Bản năng sinh tồn thích không khí đó nên chim kéo nhau về từng đàn nối tiếp nhau, giăng kín bầu trời, mặt nước, mò mẫm kiếm ăn, yêu đương cãi cọ nhau chán chê. Trừ những cá thể bị bắn bẫy giết chết, số còn lại, chúng tiếp tục bay về phía Nam của quả đất. Sang năm, đúng thời điểm ấy với nhịp điệu mùa ấy, chúng lại trở về.

Nỗi đau của những người trong biệt đội giải cứu chim hoang dã 2
Chim trời bị giết tại một quán đặc sản đồ rừng

Nhà khoa học nói vậy, tôi viết vậy và ai đó đọc thì biết vậy, song chúng ta đều không phải là chim. Nên thật khó để biết bọn chúng nghĩ gì trong hành trình thăm thẳm tạo nên vẻ đẹp trác tuyệt của các sân chim, các đàn chim di cư “một tiếng trên không ngỗng nước nào” từng ám ảnh cả loài người kia. Chỉ biết là chim di cư, chim chóc nói chung, chúng rất thủy chung.

Năm ngoái và 10 năm liên tục trước đó nó đậu ở cành cây nào, kiếm ăn ở tán lá nào, nếu năm nay quay lại mà hiện trường rừng rú đầm phá đó chưa bị tàn phá, thì chắc chắn chim sẽ dẫn bầu đàn thê tử về quây quần sum vầy vày nước hay ca vang y như “muôn năm cũ”. Vì thế, thợ săn dễ kiếm ăn, cứ phục ở đó là bắn, bẫy thả sức. Các nhà điểu học nghiên cứu chim chóc cũng dễ đếm số lượng của từng loài chim và có tiếng nói cảnh báo kịp thời. Vì tất tật chúng ở đó cả.

Đi phá gỡ lưới, giải cứu chim hoang dã để thức tỉnh cộng đồng

Chim di cư nói riêng và chim trời nói chung ở Việt Nam đang bị suy giảm nghiêm trọng, bởi nạn bắn súng săn, nạn bẫy bằng lưới mờ (giới khoa học gọi là mist net/ lưới sương mờ) và nạn tàn phá sinh cảnh của chim. Ít ai ngờ, không phải súng lớn, đạn to, thợ săn tinh quái hay độc ác mới là thảm họa lớn nhất tàn sát chim hoang dã. Thủ phạm tràn lan nhất, giết chóc khốc liệt nhất, hoành hành trên diện rộng nhất trong việc tận diệt chim trời hiện nay, chính là lưới mờ/lưới vô hình/lưới tàng hình.

Trước kia, các nhà khoa học dùng lưới dạng này để bắt chim, gắn vòng theo dõi vào chân chim, lấy mẫu máu của chim phục vụ nghiên cứu bảo tồn. Lưới đó thường mua từ Cộng hóa Liên bang Đức, có giá hàng nghìn đô la một chiếc và chỉ những nhà khoa học có “chứng chỉ” giăng lưới, bắt chim trời mới được thực hiện thao tác này. Khoảng 5 năm nay, trên thị trường Việt Nam và nhiều nước lân cận như Lào, Thái, Campuchia, Băngladet, Sri-lanka, Myanmar… đều đồng loạt “du nhập” loại lưới bắt chim của Trung Quốc, giá siêu rẻ, bán online, hơn một trăm nghìn đồng một cái thì thả sức mà giăng.

Nỗi đau của những người trong biệt đội giải cứu chim hoang dã 1
Một biệt đội giải cứu các loài chim hoang dã đã được thành lập nhiều năm nay

Chính vì các lý do trên, biệt đội giải cứu “sứ giả bầu trời” đã ra đời. Họ đi khắp cả nước, quay phim, chụp ảnh, tôn vinh các loài chim hoang dã tuyệt đẹp, lên Bộ Tài nguyên Môi trường, báo cáo với Cục kiểm lâm… về sự hiện diện của các sân chim cần có chính sách bảo tồn gấp trước khi tất cả “chỉ còn trong kí ức”. Họ in sách về các loài chim và đặc điểm sinh thái nhận diện của chúng; in sách ca ngợi vẻ đẹp và nguy cơ của chim trời bằng “bộ tư liệu hoàn thiện nhất” từ xưa đến nay ở Việt Nam về 731 trong tổng số 918 loài chim trên đất nước ta (theo hệ thống phân loại của Hội Nghiên cứu chim thế giới).

Cuốn “Các loài chim Việt Nam” ra mắt tại Hà Nội vào ngày 15/1/2021 là một ví dụ. Tiến tới, họ còn làm các ứng dụng trên điện thoại để xác định loài, tra cứu đủ thứ thông tin về chim hoang dã ở Việt Nam và quốc tế. Đặc biệt, họ trực tiếp đem quà cáp đến từng hộ dân “ngoại giao con thoi”, ly rượu hớp trà, con cà con kê, nỉ non mong các thợ săn… sớm giải nghệ, đừng bắt bẫy chim trời nữa.

Đầu năm 2021, tôi đi với nhóm tình nguyện, làm việc với Sở Tài nguyên Môi trường rồi Sở Nông nghiệp Phát triển Nông thôn tỉnh Tiền Giang, nơi có bến đỗ của sông Tiền tại huyện Gò Công với nhiều loài chim tuyệt đẹp và vô cùng sum vầy hàng nghìn cá thể. Trong đó, có nhiều loài quý hiếm, cả thế giới chỉ còn khoảng 200 cá thể. Tuy nhiên, cán bộ tỉnh cũng thừa nhận tình trạng chim trời quý bị bẫy bắt giết thịt tràn lan, cán bộ đi vận động phá lưới còn bị người dân đuổi đánh.

Khỏi nói đội giải cứu chim trời khổ sở đến mức nào. Có khi họ bị chửi bới, đuổi đánh chí mạng. Lực lượng biên phòng ven biển, chính quyền các xã, các hợp tác xã nuôi trồng thủy sản cũng cự nự, cấm đoán đội giải cứu chim trời mỗi khi họ xuất hiện. Lý do cũng hợp tình thôi: cả đội không ai là cán bộ hữu trách, được giao nhiệm vụ đi làm thứ việc “trời ơi đất hỡi” này cả. Họ không phải kiểm lâm, không sở nọ kia, không cảnh sát môi trường, cũng không là… nhà báo.

Từ chỗ bị đuổi đánh, giờ đây, mưa dầm thấm lâu, người dân và cán bộ đã hiểu được thiện tâm và niềm đam mê đau đáu của nhóm giải cứu chim trời. Họ bỏ nghề giăng lưới ở vài vùng trọng điểm. Nhiều con chim quý giãy giụa trong tấm lưới rối mù, càng giãy càng bị thêm các sợi lưới cuốn vào, máu chim chảy ra khi cánh bị gãy do lưới thít trong gió lộng. Nhiều con chim đẹp lộng lẫy, chúng chết khô xếp hàng trên nền trời, vì thợ săn bận nhậu chưa kịp đi thu gom chim về bán cho quán nhậu, cho chợ Thạnh Hóa “địa ngục chim trời lớn nhất Việt Nam”.

Các bức ảnh, video hàng trăm loài chim tuyệt đẹp, đặt cạnh bộ ảnh chính các loài cần được bảo tồn đó đang bị chết khô, bị mắc lưới giãy giụa, bị bán thành chùm thành đống ở chợ động vật hoang dã, bị giết thịt tràn lan trong các chuỗi nhà hàng “thương hiệu mạnh” mọc lên như nấm ở các đô thị lớn: thật đau xót. Nỗi đau kia đã, đang và sẽ có giá trị thức tỉnh.

Trần Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm