Nỗi đau đáu của người âm thầm đưa xẩm đến công chúng

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:09 23/01/2021 |

Để hát xẩm gần gũi hơn với công chúng, anh Nguyễn Quang Long Anh đã tạo nên những sản phẩm vừa mang tính nghệ thuật lại hài hòa giữa nghe và xem.

Nỗi đau đáu của người âm thầm đưa hát xẩm đến công chúng
Nghệ sỹ Nguyễn Quang Long người có nhiều duyên nợ với xẩm

Nguyễn Quang Long được công chúng biết đến với vai trò vừa là một nghệ sĩ, vừa là một nhà nghiên cứu lý luận về hát xẩm. Anh đã tạo nên những sản phẩm mang tính nghệ thuật tích hợp nhiều yếu tố khác nhau, hài hòa giữa nghe và xem để nối dài sự sống cho âm nhạc truyền thống nói chung và xẩm nói riêng.

Để minh chứng cho điều đó, Nguyễn Quang Long và nhóm Xẩm Hà Thành  đã giới thiệu đến công chúng rất nhiều abum xẩm do chính anh sáng tác. Dưới đây là cuộc đối thoại ngắn giữa PV TT&ĐS với nghệ sĩ Nguyễn Quang Long.

– PV TT&ĐS: Được biết anh từng tốt nghiệp khoa Lý luận âm nhạc của Học viện Âm nhạc. Vậy cơ duyên nào đã đưa anh đến với xẩm?

– Nghệ sỹ Nguyễn Quang Long: Sau khi tốt nghiệp Học viện Âm nhạc, tôi được tuyển thẳng vào Nhà xuất bản Âm nhạc. Một hôm, tôi đang làm việc ở phòng thu thì nhạc sĩ Thao Giang, một người cũng nặng lòng với xẩm tới chơi. Biết tiếng và ngưỡng mộ tài năng của ông từ lâu nên khi được gặp mặt, tôi vô cùng xúc động. Rồi ông bất ngờ chia sẻ về mong muốn tập hợp các nhạc sĩ, ca sĩ trẻ để phục hồi lại hát xẩm.

Trước đó, hát xẩm hầu như không được nhắc tới, mọi người chỉ biết tới cụ Hà Thị Cầu hát rất tài, chứ mấy ai đã được nghe hoặc trực tiếp bỏ thời gian về tận Ninh Bình để nghe một cụ già hát nhạc dân gian? Sau lần ấy, tôi và nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa may mắn là 2 người trẻ được cùng hàng ngũ các GS.TS Phạm Minh Khang, nhạc sĩ Thao Giang, Hạnh Nhân, NSND Xuân Hoạch, các NSƯT Đoàn Thanh Bình, NSƯT Thanh Ngoan… bắt tay vào phục dựng hát xẩm.

Càng đi sâu tìm hiểu, tôi càng thấy xẩm có sức hút kỳ lạ và tôi cũng không biết mình đã yêu và đam mê loại hình âm nhạc dân gian này từ khi nào. Tôi thấy trong xẩm tôi được là chính mình và có lẽ tôi mang duyên nợ với nó. Chính vì vậy tôi cảm thấy trách nhiệm của mình ngày càng lớn.

Nỗi đau đáu của người âm thầm đưa hát xẩm đến công chúng 1
Nguyễn Quang Long và nhóm Xẩm Hà Thành trong buổi ra mắt album Trách ông Nguyệt Lão

Xẩm cũng như một số loại hình âm nhạc truyền thống khác, luôn “lép vế” trước đời sống giải trí ngày càng hiện đại và đa sắc màu. Vậy động lực nào khiến anh kiên trì theo đuổi xẩm đến ngày hôm nay?

Đúng là đã có rất nhiều khó khăn. Cái khó khăn lớn nhất làhầu như các nghệ nhân hát xẩm đều không còn nhiều. Nghệ thuật hát xẩm bị lãng quên suốt một thời gian dài. Ngoài cụ Hà Thị Cầu, chúng tôi đã tìm đến một số nghệ nhân từng đi hát xẩm nhưng cái vốn của họ đã mai một đi rất nhiều. Thậm chí là phải hát mẫu trước thì mọi người mới nhớ lại được. Đấy là cái thiệt thòi và chính cái thiệt thòi đấy lại là động lực thúc đẩy chúng tôi theo đuổi nghệ thuật hát xẩm và gìn giữ bảo vệ nó.

Khó khăn thứ 2 chính là không gian và môi trường biểu diễn không có, ngay cả khán giả cũng không có. Chính vì vậy, nhóm phải tự gây dựng bằng chính nỗ lực của mình. Tài chính cũng luôn là vấn đề khiến chúng tôi đau đầu. Như cá nhân tôi, ngoài sáng tác và biểu diễn xẩm tôi vẫn phải làm thêm nhiều công việc khác như đi dạy hay viết bài cộng tác cho một số tờ báo để có đồng ra đồng vào. Khó khăn là vậy, song tôi luôn cố gắng nỗ lực hết mình vì đam mê. 

Ai là người truyền cảm hứng và ảnh đến anh nhiều nhất trên con đường theo đuổi xẩm?

Người truyền cảm hứng cũng như ảnh hưởng lớn nhất đến tôi là cụ Hà Thị Cầu. Cụ làm tôi hiểu được tinh thần của xẩm. Tôi nhận thấy ở trong xẩm dù cuộc sống rất khó khăn nhưng trong câu hát lại rất lạc quan. Và chính bản thân người hát xẩm cũng rất lạc quan. Ví như khi lắng nghe cụ Cầu nói chuyện, tôi thấy cụ cũng chả quan tâm đến thời cuộc hay những khó khăn vất vả hiện tại thế nào.

Về mặt âm nhạc, xẩm gần như nói tuy nhiên lại có điểm nhấn. Vì từng theo học âm nhạc phương Tây rồi tôi nên nhận thấy chính những điểm đó lại rất tinh tế. Đó là điều mà ít ai nghĩ rằng sẽ tạo nên hát xẩm – 1 loại nghệ thuật mà mình tưởng là bình dân.

Nỗi đau đáu của người âm thầm đưa hát xẩm đến công chúng 2
Nhóm Xẩm Hà Thành biểu diễn tác phẩm Tiễu trừ Corona ở bờ hồ Hoàn Kiếm

Anh đã làm những gì để gìn giữ xẩm và đưa xẩm đến với công chúng?

Từ 2005 đến nay có lẽ 50% hoạt động âm nhạc của tôi dành cho xẩm. Lúc nào tôi cũng cảm nhận thấy như có một ai đó luôn thôi thúc tôi phải làm một việc gì đó cho xẩm.

Tôi đã tham gia rất nhiều hoạt động, ở nhiều góc độ khác nhau: Từ đi điền dã đến nghiên cứu, sưu tầm, sáng tác, thông tin báo chí, biên tập, tổ chức biểu diễn… với mong muốn giúp xẩm có vị trí xứng đáng mà đáng lẽ ra nó đã có được trong đời sống tinh thần của người dân cả nước. Hiện tại, có lẽ ít nhất xẩm cũng được nhận diện trong gia đình âm nhạc cổ truyền dân tộc, tương đương với quan họ, chèo, hát coan, hát ghẹo… hay thể loại âm nhạc cổ truyền nào đó trên khắp đất nước.

Theo anh, để xẩm sống được trong đời sống đương đại, nhóm xẩm Hà Thành của anh và các nghệ sỹ xẩm nói chung cần phải làm gì?

Điều đầu tiên các nghệ sỹ xẩm cần phải làm là luôn nỗ lực tạo ra một phong cách riêng để góp vào bức tranh chung của nghệ thuật truyền thống. Ví như cá nhân tôi và cả nhóm Xẩm Hà Thành luôn cố gắng tạo nên 1 không gian vừa đậm chất truyền thống nhưng lại phải mới để phù hợp với thẩm mỹ của người thưởng thức âm nhạc trong giai đoạn hiện nay.

Chính vì vậy, các sản phẩm của nhóm xẩm Hà Thành về phần hình ảnh luôn được trau chuốt, bố cục phải đẹp và hợp lý, không được quá bi thương nhưng lại phải mang đậm yếu tố nghệ thuật. Đó chính là cách chúng tôi mang hơi thở đương đại vào xẩm. Ngoài ra, chúng tôi đang cố gắng tạo thật nhiều vốn bài để gây dựng các hoạt động đưa xẩm đến với công chúng.

Trong những năm qua anh có khá nhiều sáng tác mới cho xẩm. Vậy chủ đề mà anh hướng tới cho những sáng tác của mình là gì? Vì sao anh lại chọn chủ đề đó?

Chủ đề của hát xẩm tương đối rộng. Tuy nhiên có 3 chủ đề chính đó là xã hội, tình yêu quê hương đất nước và tình yêu. Sáng tác của tôi tập trung nhiều nhất vào chủ đề xã hội.

Xẩm cũng giống như một tòa soạn báo, nó có chức năng truyền thông, nó nói lên cái nhìn của mình. Phê phán hoặc khen ngợi cái gì đấy một cách nghệ thuật, nhẹ nhàng và tế nhị. Có thể kể đến các bài đặc trưng như Xẩm Tiễu trừ cướp biển, Xẩm Cá chết hay Xẩm Đường lưỡi bò, Xẩm Trà đá; hay mới nhất là bài Xẩm Tiễu trừ Corona chúng tôi mới cho ra mắt hồi tháng 3.

Về tình yêu quê hương đất nước không thể kể đến Xẩm Bốn mùa hoa Hà Nội ca ngợi nét đẹp truyền thống đan xen với hiện đại của Hà Nội; rồi Xẩm Tứ vị Hà thành nói lên 4 món ăn vừa đặc trưng mà sang trọng của Hà Nội là phở, bún đậu mắm tôm, bún chả, bánh tôm Hồ Tây.

Trong album trong album Trách ông Nguyệt Lão thì tập hợp những bài đặc sắc như Xẩm Ơ này em gì đấy ơi, Xẩm Duyên phận tơ vòng, Xẩm Trách ông Nguyệt Lão, Xẩm Dặn con.

– Cảm ơn anh! Chúc anh và nhóm Xẩm Hà thành đạt được nhiều thành công hơn nữa và luôn được đông đảo công chúng đón nhận.

Mộc Lan

Bình luận

Bạn có thể quan tâm