Thực hư về tác dụng của vaccine phòng chống lao… với Covid-19?

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:03 06/05/2020 |

Thế giới đã có những nghiên cứu quan sát cho thấy, vaccine phòng chống lao dường như giúp cho người dân có một sức đề kháng tốt hơn, ít bị ảnh hưởng hơn trong đại dịch Covid-19. Để tìm hiểu rõ về vấn đề này, PV Báo TT&ĐS đã có cuộc trò chuyện với PGS, TS Nguyễn Viết Nhung – Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Chủ nhiệm Chương trình chống lao quốc gia, thành viên Hội đồng tư vấn kỹ thuật và chiến lược của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về phòng, chống lao.

Thực hư về tác dụng của vaccine phòng chống lao với Covid 19
Vaccine phòng lao BCG được sử dụng từ hơn 30 năm nay

“Dường như vaccine phòng chống lao giúp giảm tỷ lệ nhiễm trùng hô hấp do một số virus hoặc do một số tác nhân khác”

– Phóng viên: Thế giới đang đưa ra giả thiết vaccine phòng, chống lao giúp cho người dân đã được tiêm phòng từ sơ sinh có được một sức đề kháng tốt hơn trong đại dịch Covid-19. Xin ông có thể cho biết, hiện nay thế giới ghi nhận điều này như thế nào?

– PGS, TS Nguyễn Viết Nhung: Theo tôi được biết, trên thế giới hiện có hai nước là Hà Lan, Australia nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng về vaccine BCG với Covid-19. Thử nghiệm này tập trung vào đối tượng có nguy cơ cao nhất, đó là những nhân viên y tế chăm sóc bệnh nhân Covid-19. Nghiên cứu này sẽ đánh giá xem tác động của việc tiêm BCG cho các nhân viên y tế chăm sóc người bệnh Covid-19 lên tỷ lệ nhiễm cũng như mức độ nặng khi bị mắc Covid-19. Hiện nay, các nghiên cứu này đã thu nhận các đối tượng tham gia.

Tới đây, nước Pháp dự kiến thu nhận khoảng một nghìn thầy thuốc tuyến đầu và một số đối tượng nguy cơ cao như người cao tuổi. Trong quá trình liên hệ, các giáo sư của Pháp đã đề nghị chúng tôi cùng cộng tác để có được một nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm đa quốc gia, đánh giá thực hư việc BCG có phòng Covid-19 hay không. Đánh giá này dựa trên giả thiết BCG có thể tác động đến sức đề kháng miễn dịch bẩm sinh hay gọi là miễn dịch tự nhiên khi sinh ra đã có chứ không phải là đặc hiệu chống cúm hay Covid-19. Giả thiết là vaccine BCG có thể làm điều hòa hệ thống miễn dịch để cơ thể phản ứng với Covid-19 một cách vừa phải, đủ để bảo vệ chứ không phản ứng quá mức dẫn đến tình trạng nặng, bệnh diễn biến phức tạp.

Hiện nay, chúng ta chưa hiểu nhiều về cách cơ thể phản ứng với Covid-19, có thể xẩy ra hiện tượng gọi là bão Cytokine (là chất trung gian tế bào khi sản sinh ra tiêu diệt tác nhân xâm nhập vào cơ thể). Tức là nếu tế bào này sản sinh vừa phải thì sẽ tiêu diệt kháng nguyên gây bệnh, nhưng nếu nhiều quá sẽ tiêu diệt cả tế bào lành khiến tình trạng bệnh nặng hơn. Điều này có thể giải thích cho trường hợp bệnh nhân 91 là phi công người Anh khỏe mạnh nhưng diễn biến bệnh rất nặng có thể là do bão Cytokine này.

Thực hư về tác dụng của vaccine phòng chống lao với Covid 19 1
PGS, TS Nguyễn Viết Nhung

Một số nghiên cứu ở Nam Phi và một số nghiên cứu khác đánh giá dường như BCG có giúp cho cơ thể giảm tỷ lệ nhiễm trùng hô hấp do một số virus hoặc do một số tác nhân khác. Đây mới là giải thiết và nghiên cứu quan sát, còn khẳng định có bằng chứng phải trên thử nghiệm lâm sàng.

“Đó mới là một giả thiết, một gợi ý rất tốt cho các nhà nghiên cứu”

– Vậy theo ông, vaccine phòng, chống lao có mối liên quan như thế nào với việc phòng được dịch Covid-19?

Vaccine BCG là vaccinephòng, chống lao có từ lâu đời, được áp dụng từ năm 1921 và là vaccine dùng phổ biến nhất thế giới. Hiện nay, dịch Covid-19 đang diễn biến phức tạp và dựa trên các bệnh nhân đã mắc, các nghiên cứu quan sát (chưa phải thử nghiệm lâm sàng) cho thấy, những nước có chính sách sử dụng vaccine BCG phổ cập dường như ít bị ảnh hưởng bởi Covid-19.

Quan sát đó có nhiều yếu tố nhiễu nên không thể khẳng định được mối liên quan. Tôi cho rằng đó mới là một giả thiết, một gợi ý rất tốt cho các nhà nghiên cứu.

Tuy nhiên, đến bây giờ, chưa có bằng chứng nào nói vaccine BCG có thể phòng Covid-19. Dựa trên những cơ sở định hướng, trên thế giới hiện có sự quan tâm nghiên cứu quan sát, người ta thấy những nước có chương trình tiêm chủng mở rộng BCG toàn quốc cho trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi như Việt Nam và một số nước châu Á, Brazil thấy hình như ảnh hưởng dịch Covid-19 nhẹ hơn các nước khác như Italy, Anh, Tây Ban Nha. Khi cả thế giới đang khủng hoảng về dịch tễ, nên mọi giả thiết về khoa học tôi nghĩ nên được coi trọng, có thể đúng, có thể sai.

– Mới đây, báo chí có thông tin về việc Bệnh viện Phổi Trung ương sẽ thực hiện nghiên cứu lâm sàng tiêm vaccine phòng lao (BCG) để đánh giá mối liên quan của vaccine này với Covid-19. Đối tượng được chọn là khoảng 800 cán bộ y tế. Xin ông có thể cho biết cụ thể về hướng nghiên cứu của Việt Nam?

Với chỉ đạo của Bộ Y tế, Bệnh viện Phổi Trung ương có thảo luận, đề xuất Bộ Y tế hai hướng nghiên cứu:

Thực hư về tác dụng của vaccine phòng chống lao với Covid 19 2
Bác sĩ Trung tâm kiểm soát Bệnh tật Hà Nội (CDC Hà Nội) làm nhiệm vụ tại sân bay Nội Bài

Một là, Việt Nam tham gia nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng phối hợpvới Pháp và  Campuchiađánh giá xem BCG có tác dụng với phòng bệnh Covid-19 cho người có nguy cơ cao là cán bộ y tế hay không. Với cách thức tính mẫu, dự kiến Việt Nam có thể thu nhận 800 mẫu, Campuchia thu nhận 400 mẫu, tại Paris là 1.000 mẫu. Vừa rồi, chúng tôi báo cáo chính thức với Bộ Y tế về ý tưởng có thể cộng tác thử nghiệm lâm sàng quốc tế.

Tuy nhiên, hướng thứ hai mà tôi cho rằng có thể làm ngay được mà không tốn kém gì là nghiên cứu khảo sát trên 268 ca mắc tại Việt Nam. Chúng ta thử khảo sát xem mối liên quan giữa BCG với người mắc Covid-19, đồng thời khảo sát cả những người tiếp xúc gần với người mắc Covid-19 nhưng lại không nhiễm virus SARS-CoV-2. Mối liên quan ấy được thể hiện xem người mắc bệnh nặng hay nhẹ và trường hợp nặng có phải do không tiêm BCG không.

Mặt khác, chúng ta có thể khảo sát chỉ số miễn dịch không đặc hiệu, một số chỉ số đơn giản. Một số chỉ số phải kỹ thuật cao mới làm được thì tôi nghĩ chúng ta cần phải đầu tư vì nghiên cứu về miễn dịch bao giờ cũng đắt tiền hơn. Chúng ta có thể lấy bệnh phẩm máu của người đã mắc Covid-19 để xem bao nhiêu người đã khỏi bệnh có được kháng thể để chống lại Covid-19.

Chúng ta cũng khảo sát chỉ số miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch tự nhiên của cơ thể người đã mắc xem khác nhau thế nào, nhất là trường hợp nặng so với trường hợp thoáng qua, người có triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng. Đồng thời ta có thể so sánh với nhóm tiếp xúc gần là F1 thì các chỉ số ấy có liên quan gì với BCG để tiêm hay không.

Đây là một trong những khảo sát tôi nghĩ có thể làm nhanh cho kết quả ban đầu trước khi chúng ta làm thử nghiệm lâm sàng lớn hơn.

– Vậy người dân sẽ phải chờ đợi bao lâu để biết kết quả nghiên cứu này?

Nghiên cứu hợp tác đa trung tâm đa quốc gia dự kiến sẽ theo dõi trong 9 tháng từ khi bắt đầu tiêm BCG và đánh giá sau 3, 6 và 9 tháng. Trong thời gian đó, nhân viên y tế làm việc như thường quy. 

Nhưng tôi cũng muốn nhấn mạnh, vaccine BCG là miễn dịch phòng chống lao và ở trẻ em chủ yếu phòng bệnh lao lan tràn, nặng như lao màng não, lao toàn thể còn BCG cũng không có khả năng ngăn chặn không bị nhiễm lao. Đối với Covid-19, chúng ta chưa thể nói lên điều gì là tốt hơn hay xấu hơn khi ứng dụng vaccine BCG.

“Đừng quá nôn nóng mà cần chờ các nhà khoa học thêm một thời gian nữa”

– Trên thế giới đã có người bị tác dụng phụ do tự ý tiêm vaccine BCG. Điều này sẽ gây nguy hiểm như thế nào? Ông có những khuyến cáo gì với những người dân khi chưa hiểu rõ hết về vaccine BCG có mối liên quan thế nào đến việc phòng Covid-19?

Hiện nay chưa có bất kỳ chỉ định nào về tiêm BCG để phòng Covid-19 trên thế giới. Cũng chưa có bằng chứng gì về việc vaccine BCG sẽ phòng Covid-19. Chúng ta đang nghiên cứu và chưa biết có lợi như thế nào.

Tôi khuyến cáo BCG chỉ phòng, chống lao và chỉ tiêm cho trẻ sơ sinh hoặc dưới 1 tuổi, không tiêm cho người lớn vì vaccine này không phải 100% là không có tác dụng phụ. Chúng ta thấy có những ca tiêm vaccine BCG ở người lớn và có tác dụng phụ.

Tôi cho rằng, người dân đừng quá nôn nóng mà cần chờ các nhà khoa học thêm một thời gian nữa khi kết quả nghiên cứu đã được tiến hành làm sáng tỏ. Tôi muốn nhấn mạnh, các biện pháp phòng, chống Covid-19 của Việt Nam đang rất hiệu quả và chúng ta cần phải tuân thủ theo chỉ đạo của Đảng, Chính phủ, Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch Covid-19, Bộ Y tế. Sự đồng lòng của người dân nghiêm chỉnh tuân thủ chắc chắn chúng ta sẽ thành công.

Xin cảm ơn PGS, TS Nguyễn Viết Nhung!

Theo chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia, tại Việt Nam, vaccine phòng lao BCG được sử dụng từ hơn 30 năm nay và là một trong những vắc xin cơ bản dành cho trẻ nhỏ, được tiêm cho trẻ trong tháng đầu sau sinh.

Trần Lam Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm