Những “phiên chợ của quỷ” mua bán hóa chất để chế biến thực phẩm ở Sài Gòn (kỳ 2)

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 4:08 16/12/2020 |

Nhóm PV Tuổi trẻ & Đời sống đã thử nghiệm dùng bột hầm nhừ giá rẻ để nấu đồ ăn. Thử đun lên, bỏ xương và hạt đỗ đen vào, khi sủi nó đục ngầu. Bọt và váng trông rất đáng sợ.

Tìm chân tướng bột hầm nhừ giá rẻ, thấy các kẽ hở chết người 2
Nhiều cửa hàng hóa chất có bán soda giá siêu rẻ và tiềm tàng nguy cơ đầu độc người tiêu dùng

Kỳ 2: Tìm chân tướng “bột hầm nhừ” giá rẻ, thấy các kẽ hở chết người!

Vô hại trên nguyên tắc, ngoài cuộc sống thì là thuốc độc 

Về bột hầm nhừ, một nhà khoa học từng nói trước công chúng rằng: “Bản thân NaHCO3 hay chất tương tự của nó Na2CO3 là các chất không độc. Thậm chí, chúng còn có trong danh mục chất phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm do Bộ Y tế ban hành. Không chỉ có tác dụng làm nhừ thực phẩm rất nhanh khi nấu, các hóa chất này có thể dùng làm sạch bề mặt rau, củ, quả hoặc chống ôi thiu thực phẩm… Nhưng cần nhấn mạnh, các soda trên chỉ dùng làm phụ gia thực phẩm khi nó là chất tinh khiết, tức là đã được loại bỏ hết các tạp chất như chì, asen, thủy ngân, nếu không sẽ gây nguy hại tới sức khỏe! Còn loại bột hầm nhừ giá rẻ có nhiều tạp chất là hoá chất công nghiệp thường dùng để tẩy rửa bồn cầu, tẩy rửa xác chết như dư luận đồn thổi. Đó là sự thật”.

Như vậy chất hầm nhừ phải là loại tinh khiết đã loại bỏ các tạp chất. Song ngoài chợ thì họ bán loại nào? Cứ dựa vào giá tiền sẽ hiểu, chất tinh khiết của NaHCO3 có tác dụng làm nhừ thì cả triệu đồng một kilogram, trong khi ngoài thị trường siêu rẻ. Quy luật cung cầu và cái đầu trục lợi của tư thương chỉ có thể bán lừa đảo cái loại siêu rẻ (NaHCO3 không tinh khiết) thành loại tinh khiết đắt đỏ, chứ không bao giờ có chuyện mua buôn số lượng lớn giá 1-2 triệu đồng/kg rồi bán cho bà con sử dụng với giá 35.000 đồng/kg! Rõ ràng, họ đang bán loại “bột hầm nhừ” giá rẻ nguy hiểm cho sức khỏe người tiêu dùng.

Từ hồi mới rộ lên thông tin thực hư về bột hầm nhừ, bao nhiêu tai tiếng và hoang mang, một tờ báo có uy tín đã trích dẫn lời của người dân thế này: Theo chị Lê Thủy (Q.Bình Thạnh, TP.HCM), người từng phụ việc cho cơ sở nấu đám tiệc, hầu như những nơi chị làm qua đều dùng bột nhừ hầm xương, thịt, đậu để đỡ tốn gas, tiết kiệm thời gian. “Loại bột nhừ này chỉ bán ở các chợ, không thấy nhãn mác gì và giá rất rẻ. Tôi thấy có cơ sở mua một ký dùng bao nhiêu đám tiệc không hết”, chị Thủy nói. Chị Phương Uyên (Bình Dương), người từng có thời gian phụ việc cho quán nhậu, cũng cho biết khi nấu lẩu, các quán nhậu thường bỏ bột nhừ vào nên thịt rất nhanh mềm. “Điều lạ là tôi chỉ thấy người ta nấu đồ ăn bán mới xài, chứ nấu gia đình ăn họ không bao giờ bỏ bột này vô”, chị Uyên nói.

Đó là ở phía Nam, còn ở phía Bắc thì sao? PV Tuổi trẻ & Đời sống hỏi mua loại bột hầm nhừ xương, một bà chủ bán hàng tạp hóa với nhiều hóa chất bí ẩn đã đưa ra các bọc nilon màu trắng. Mỗi cân có giá 35.000 đồng. Hàng đựng trong túi màu trắng không ghi nhãn mác, xuất xứ, hướng dẫn sử dụng. 

Tìm chân tướng bột hầm nhừ giá rẻ, thấy các kẽ hở chết người
Cardvisit quảng bá hàng hóa, hương liệu, hóa chất làm phụ gia thực phẩm của một ki ốt tại chợ Kim Biên, TP HCM

Rõ ràng nó không phải là thứ tinh khiết, có nhãn mác và hướng dẫn sử dụng như các nhà khoa học khuyên dùng như trên đã trích dẫn. Tại Hà Nội và tại TP.HCM, theo khảo sát mới đây của chúng tôi, với giá rẻ bèo, mua vài chục nghìn dùng cả năm “bột hầm nhừ”, các chủ cửa hàng không ngần ngại tiết lộ họ mua “bột” soda Trung Quốc. Người bán cũng nói thẳng loại này họ bán thành bao tải như bao xi-măng, chỉ việc đem về chia ra thành túi nhỏ và bán. 

Tại sao phải tống hóa chất “trôi nổi” vào miệng mình?

Chúng tôi mua về làm thí nghiệm (xem ảnh): các túi bột chia thành 1-2kg trắng toát, không có một chữ nhãn mác, hướng dẫn sử dụng theo quy định. Nó là một chất “bí ẩn”, chỉ có thông tin “hầm nó nhừ lắm” của người bán hàng. Người bán và người mua đều chép miệng: rẻ thế này tội gì không dùng. Thay vì toát mồ hôi, bỏ công bỏ sức, bỏ thời gian vàng ngọc mưu sinh ra ngồi nấu nướng tốn ga tốn củi suốt 6 tiếng đồng hồ cho một nồi xương ống, xương cục, xương cá đầu cá (để bán bún, bán hủ tiếu, bán phở) thì nay chỉ cần hơn chục phút là nhừ “tan thây” tất cả.

Nhiều khách sạn 5 sao, nhiều nhà hàng danh tiếng cũng vẫn vô tư dùng bột hầm nhừ. Nồi cá kho của họ mục đến mức khách hàng mê mẩn, xương, đầu, vây, vảy đều tan vụn khi khách thò đũa vào gắp. Ai hỏi, chủ và nhân viên đều thề thốt: chúng tôi kho bằng phương pháp ủ trấu lên niêu cá làm bằng đất nung (nồi đất) suốt 3 ngày đêm đấy.

Vài người ăn xong thấy nôn nao, có người chóng mặt. Họ tò mò tự hỏi món gì gây ra hậu quả đó? Hầu hết đổ lỗi cho mì chính (bột ngọt). Vì lâu nay người ta vẫn hiểu: mì chính là hóa chất và ai vào quán cũng gọi phở, bún, cháo, canh…. “không mì chính”. Không mì chính sao vẫn bị say, nôn sao, chóng mặt? Xin thưa, rất nhiều khi là do bột hầm nhừ. 

Tìm chân tướng bột hầm nhừ giá rẻ, thấy các kẽ hở chết người 1
Phở, bún, hủ tiếu là những món mà nhiều cửa hàng thường xuyên sử dụng bột hầm nhừ khi chế biến

Chúng tôi đã mua bột hầm nhừ về làm thí nghiệm. Trùng khít với dự đoán của các nhà khoa học, soda bột hầm nhừ không tinh khiết, khi nhóm PV Tuổi trẻ & Đời sống thử đun lên, bỏ xương và hạt đỗ đen vào, khi sủi nó đục ngầu. Bọt và váng trông rất đáng sợ. Các chủ buôn và các chủ quán bán hàng đều làm một việc mà họ tiết lộ với chúng tôi: công phu vớt hết bọt đục ngàu đi, nước càng sủi thì sẽ càng trong. Đặc biệt, trong hay đục không quan trọng, khuất mắt trông coi với khách hàng, cốt sao bột đó có tác dụng hầm nhừ để “vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi”. Bởi, nếu có độc, đó là cái độc tích lũy qua thời gian và gây hậu quả từ từ.

Trên một diễn đàn quan trọng, đại diện Chi cục An toàn VSTP TP.HCM đã thừa nhận: “Bột ninh nhừ hiện đang là vấn nạn chưa thể kiểm soát nổi”. Vậy, muốn kiểm soát nổi thứ quái quỷ và độc ác này, thì phải làm gì?

Mấu chốt của vấn đề nằm ở chỗ: Theo quy định của Bộ Y tế, bột hầm nhừ xương hay có tên gọi bột soda (tinh khiết) thì không độc hại. Loại tốt, tinh khiết, có thương hiệu là loại gia vị được dùng chế biến hơn 20 loại thực phẩm và không quy định rõ liều lượng cụ thể. Các nhà sản xuất phải tự kiểm soát sản phẩm theo thực hành sản xuất.

Quy định có đủ, ý kiến chuyên gia có đủ, phân tích về “soda” hầm nhừ không thiếu ở góc độ nào cả, các báo như Tuổi trẻ & Đời sống và hàng trăm cơ quan báo chí ở Việt Nam luôn nhiệt tình điều tra, tố giác, cảnh báo bà con trước thảm họa ăn uống thuốc độc từ các hóa chất kiểu như bột hầm như không tinh khiết kia. Tuy nhiên, ai là người sẽ kiểm soát sự tinh khiết và liều lượng tử tế của việc sản xuất, buôn bán, sử dụng bột hầm nhừ? Câu trả lời tương tự ở trên: ban bệ có đủ, giao nhiệm vụ và quy trách nhiệm cụ thể lắm. Song, thị trường vẫn tràn lan hàng lởm, tư thương buôn bán công khai giữa ban ngày cái rởm rít và người tiêu dùng vô tội lĩnh đủ hậu quả “bị đầu độc” mỗi ngày mà không biết. 

Xiết chặt quản lý thứ hóa chất kia là quá dễ dàng, nếu chúng ta thật sự hạ quyết tâm. Và trong lúc nhộn nhạo chưa rõ tối sáng, tôi nhiệt liệt đồng tình và trân trọng sự thẳng thắn của TS Trịnh Lê Hùng, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội) rằng:  Dù được phép sử dụng (nếu đúng liều lượng và đúng loại tinh khiết đủ chất lượng), nhưng trước thị trường thì thật giả lẫn lộn kia, người tiêu dùng không nên sử dụng bột hầm nhừ. Bởi, cái gì tự nhiên cũng tốt hơn là có sự tác động của hóa chất. Một nhà khoa học khác khuyến cáo bà con nên sử dụng các phụ gia an toàn khác để thay thế cho chức năng hầm nhừ của “bột soda”, như: chế phẩm enzyme papain (đu đủ), bromelin (dứa)…

Các hóa chất NaHCO3 công nghiệp thường chứa nhiều tạp chất như: chì, asen, thủy ngân, có thể gây hủy hoại tế bào xương, khiến trẻ em bị còi xương. Ngoài ra, chất NaHCO3 nếu sử dụng nhiều gây ức chế hấp thụ phospho, calci ở đường ruột. Chất thủy ngân rất độc, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh; chất asen khiến cơ thể mệt mỏi, buồn nôn, hồng cầu, bạch cầu giảm, rụng tóc, sút cân, mạch máu bị tổn thương và có thể dẫn đến ung thư.

Theo TS Phan Thế Đồng, nguyên Trưởng khoa Công nghệ thực phẩm, Trường ĐH Nông lâm TP.HCM, việc nhận biết thực phẩm được nấu nhừ mà sử dụng bột hầm nhừ cũng rất đơn giản. Chẳng hạn, khi ăn thịt bò, nếu xé thịt thấy mềm mà bên trong vẫn còn màu hồng thì khả năng rất lớn là người nấu đã sử dụng hóa chất làm mềm thịt. Còn khi ăn chè, thấy đậu vẫn tròn hạt, không có hiện tượng nở mà vẫn rất mềm thì cũng nên cảnh giác vì có khả năng là người nấu đã sử dụng bột ninh nhừ.

Trần Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm