Trải lòng của người hoạ sĩ H’rê gọi hồn rừng về phố

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:09 19/06/2019 |

Khi đi qua những rẫy cũ, thấy những cái cây bị chặt bỏ, anh Tân chợt nghĩ mình có thể làm gì đó từ những thứ có sẵn như thế này. Và xưởng Lem Décor của anh xuất hiện. Lem trong tiếng H’rê là vẻ đẹp mộc mạc, chân phương, giống như con người H’rê vậy.

Trong xưởng của mình, anh Tân chỉ nhận lao động người H'rê
Trong xưởng của mình, anh Tân chỉ nhận lao động người H’rê

Góp phần bảo tồn văn hoá Tây Nguyên của người họa sĩ H’rê

Tôi gặp Đinh Nhật Tân (SN 1981) khá tình cờ khi đến Arul – đó không chỉ là một quán cà phê ở TP. Buôn Ma Thuột (tỉnh Đăk Lăk), mà còn là không gian văn hoá cho bất kỳ du khách nào muốn tìm hiểu văn hoá Tây Nguyên. Nhà sàn – cũng chính là quán, phía bên ngoài đã ngả màu thời gian, nhưng bên trong vẫn ngổn ngang xây dựng. Chị chủ quán cười bảo, dựng được cái bên ngoài là chị đã… cạn vốn, không biết phải làm gì để vừa tránh lặp lại, vừa mang đậm dấu ấn Tây Nguyên nên phía trong đành… để vậy.

Giữa lúc đó, Đinh Nhật Tân lên Tây Nguyên để tìm ý tưởng thiết kế không gian cho chuỗi cửa hàng café ở TP. Hồ Chí Minh. Đến Arul, anh rất thích, nhưng hụt hẫng: “Tây Nguyên không chỉ có thế này. Không lẽ, khách – đặc biệt là nước ngoài đến, đi một vòng nhà sàn là… hết Tây Nguyên ư?”.

Da căng màu nắng, anh Tân cười bảo: “Không hiểu sao lúc đó tôi tự thấy mình phải có trách nhiệm với nơi này, để dựng lên không gian phong phú hơn, đa sắc hơn. Du khách đến thì có thể mải mê cả ngày với không gian Tây Nguyên, với từng nét chạm trổ mang “hồn” Tây Nguyên. Nhà sàn vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, nhưng từ cánh cửa sổ đã thấy chạm hình người đàn ông đóng khố, đang cầm cây gậy nhọn đâm con vật cúng tế theo nghi lễ ngàn đời. Phía trên, hai con cú mèo như đang đậu trên cây dõi mắt xem cuộc đi săn cổ xưa của loài người. Những ghế ngồi hầu như không cái nào trang trí giống nhau. Có cái phần lưng tựa như cái sừng trâu, nhiều cái đẽo tạc rất đơn giản và đầy hồn nhiên…

Họa sĩ Đinh Nhật Tân tại quán cà phê Arul
Họa sĩ Đinh Nhật Tân tại quán cà phê Arul

Tôi đã rất ngạc nhiên, hỏi tất cả bàn nghế với những hình đẽo tạc này đều do bàn tay Đinh Nhật Tân làm ư? Anh cười, hướng ra phía vườn có mấy cậu thanh niên da đen, mắt sáng đang cưa, vần từng khúc gỗ, rồi bảo: “Tôi chỉ phụ thôi, còn làm chính là các bạn ấy”. Tôi rất ngạc nhiên, không thể ngờ được những gã trai da đen, mắt sáng kia lại tài hoa đến vậy.

Anh Tân cho biết, quê miền núi Sơn Hà (tỉnh Quảng Ngãi) của anh, những cậu trai đó đã lớn lên giữa buôn làng, giữa văn hoá H’rê đậm sắc. Những con thạch sùng, con chim, con chó… được đẽo tạc từ gỗ lũa, từ các gốc cây chết lẩn lút trong rừng già qua đôi tay người H’rê đã in vào tuổi thơ của những cậu bé ấy. Việc anh Tân đưa những người anh em H’rê của mình rời buôn làng đi làm ăn giữa phố thị cũng là cả một hành trình dài.

Ước mơ được đến trường

Đinh Nhật Tân sinh ra ở xã Sơn Hạ, huyện Sơn Hà thuộc miền núi phía tây tỉnh Quảng Ngãi, lớn lên giữa cộng đồng H’rê hầu như còn tách biệt với thế giới bên ngoài. Tân có 6 anh chị em. Gia đinh đông con, nghèo khó. Tuổi thơ của anh đầy gian nan, vất vả, cơ cực, vừa đi học vừa đi làm nương rẫy, trồng mì, bắp, chăn trâu bò, cắt cỏ… Anh Tân chia sẻ, ngày ấy cơm ăn không đủ bữa nhưng cha anh luôn nhắc các con phải học hành đến nơi đến chốn. Lời nhắc nhở ấy thường trực mỗi ngày, như cơm ăn, nước uống đối với anh em anh Tân. Nhắc nhở chưa đủ, “tối nào ông cũng kêu chúng tôi ngồi vào bàn học và giám sát việc học của các con. Sáng sớm, 4 rưỡi, 5 giờ là ông đã kêu đàn con dậy học bài trước khi tới trường”, anh Tân kể.

Những bộ bàn ghế độc đáo mang đậm màu sắc Tây Nguyên
Những bộ bàn ghế độc đáo mang đậm màu sắc Tây Nguyên

Khi anh Tân hết cấp 2 ở quê, cha mẹ anh luôn muốn con cái được học tới nơi tới chốn. “Thực sự khi đó kinh tế gia đình không dư dả gì. Anh hai tôi đang học ĐH Y khoa ở Huế, tôi mới theo anh ra Huế học cấp 3. Lúc ra Huế, tôi mới 15 tuổi, còn nhỏ nhưng vẫn đi dạy kèm mấy em lớp 1, lớp 2 để có tiền trang trải. Mỗi buổi sáng đến lớp, tôi chỉ chịu được 3 tiết đầu, đến tiết 4 là thấy đói, hoa mắt chóng mặt. Sáng tôi học văn hoá, buổi chiều đi học mỹ thuật, tối đi dạy kèm để vừa có tiền đóng học, vừa có tiền ăn cơm bụi”, anh Tân tâm sự.

Tốt nghiệp phổ thông, anh Tân chọn thi ĐH Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. Hai mươi năm đã qua, song anh Tân vẫn nhớ như in ánh mắt lấp lánh và nụ cười hạnh phúc trên khuôn mặt cha mẹ, nhớ cả việc mẹ anh bán một con heo được 300 nghìn và đưa tất cả cho anh mang vào Sài Gòn. Sau khi nhập học, đóng tiền ký túc xá và mua một số đồ dùng học tập, trong túi cậu thanh niên 18 tuổi chỉ còn lại khoảng 60 ngàn. Chưa quen việc học ở trường đại học, anh Tân đã phải nghĩ đến việc đi làm để có thể nuôi mình ăn học giữa Sài Gòn đắt đỏ. Anh Tân bèn đi chép tranh, vì thấy cái đó hợp lý với mình nhất, vừa có thu nhập lại vừa tích cóp kiến thức kinh nghiệm cho việc học. Anh chép tranh, rồi làm bất cứ việc chân chính nào mà người ta thuê mướn.

Anh Tân chia sẻ: “Ra trường, tôi cũng bị áp lực tìm việc, có công ăn việc làm để kiếm sống, để có một chút gửi về cho gia đình. Nhưng tôi nghĩ nếu mình cứ đi làm như vậy mãi thì sẽ mất đi đam mê của mình, sẽ không theo hội hoạ được nữa. Do vậy tôi quyết định đi làm bán thời gian thôi, hoặc làm công việc nào giống như làm show, sau khi xong thì có thể dành thời gian để vẽ. Hồi đó tôi thuê một căn nhà rất nhỏ, ngoài đi làm ra thì về đó vẽ cả ngày cả đêm, rồi tôi có tác phẩm ghi dấu ấn. Và người này, người kia dần trân trọng tôi, họ giới thiệu để người yêu hội họa biết đến nhiều hơn các đóng góp của tôi”. Tranh của anh Tân đã hai lần được đưa đi triển lãm ở Hàn Quốc. Năm 2008, anh còn có thêm một triển lãm cá nhân ở đó. Anh khoe một cách khiêm tốn: “Cũng bán được vài bức”.

Anh Tân hướng dẫn cho một học viên
Anh Tân hướng dẫn cho một học viên

Vươn lên để khích lệ cộng đồng

Nhiều tác phẩm được đánh giá cao, có triển lãm cá nhân ở nước ngoài, đó là mơ ước của nhiều hoạ sĩ trẻ, nhưng Đinh Nhật Tân lại chọn cho mình những hướng đi khác – thành lập xưởng thủ công mỹ nghệ. Bắt nguồn từ những lần về quê, thấy rất nhiều anh em ở quê không có việc làm, anh luôn suy nghĩ làm cái gì đó để có thể tạo công ăn việc làm cho anh em. Khi đi qua những rẫy cũ, thấy những cái cây bị chặt bỏ, anh Tân chợt nghĩ mình có thể làm gì đó từ những thứ có sẵn như thế này. Và xưởng Lem Décor của anh xuất hiện. Lem trong tiếng H’rê là vẻ đẹp mộc mạc, chân phương, giống như con người H’rê vậy.

Xưởng mỹ nghệ được thành lập, anh Tân chỉ nhận lao động là người H’rê. Bởi với anh, đó là cách gìn giữ tinh hoa mỹ thuật của dân tộc H’rê mình. Lúc đầu khó khăn nhiều thứ, nhất là không có khách, vì hàng của anh Tân mới quá, lạ quá, lại không phải là hàng chợ nên đem ra thị trường không được. “Có thời gian tôi phải bảo các bạn tạm thời dừng lại để giải quyết những cái đã làm ra đã, vì thực sự tôi không còn khả năng để trả lương cho mấy đứa. Phải dừng tới 2-3 lần, mỗi lần dừng mất vài tháng, tôi đi làm việc khác để kiếm tiền, có tiền thì lại kêu anh em làm tiếp”.

Anh Tân tâm sự: “Hàng năm, số tiền làm ra, tôi đều trích một phần để tặng các em học sinh giỏi hoặc tiên tiến. Số tiền nhỏ thôi và tôi chỉ tặng được những em cùng xóm. Nhưng mình thấy mình đã khích lệ được tinh thần học tập của các em. Điều mà tôi quan tâm là mọi em đều phải được học tập, vì có học mới thay đổi được cuộc sống. Như chính bản thân tôi, nếu không học thì tôi không bao giờ vượt khỏi những ngọn núi vòi vọi lam sơn chướng khí ở Sơn Hà được. Và tôi thấy rõ việc học đã làm thay đổi từ tích cực đến màu nhiệm cho cuộc sống của mình”.

Lam Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm