fbpx

PGS. TS Trần Đắc Phu: Từ đại dịch SARS, tiết lộ bí quyết khống chế virus Corona mới

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:19 13/02/2020 |

Cách đây 17 năm vào ngày 28/4/2003, Việt Nam được WHO ghi nhận là nước đầu tiên khống chế được đại dịch SARS, kết thúc 45 ngày kinh hoàng dập dịch.

Từ đại dịch SARS, tiết lộ bí quyết khống chế virus Corona mới
PGS.TS Trần Đắc Phu, Nguyên Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng

Dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus Corona (nCoV) bắt nguồn từ Vũ Hán (Trung Quốc) đang lây lan “chóng mặt” tại nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Phóng viên Báo TT&ĐS đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS Trần Đắc Phu, Nguyên Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng, người được Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam chỉ định làm cố vấn Trung tâm đáp ứng khẩn cấp sự kiện y tế công cộng – Bộ Y tế về căn bệnh nguy hiểm này.

“Bí quyết” mở tung cửa buồng bệnh trong đại dịch SARS

– PV: Thưa ông, xin ông cho biết virus Corona là gì? Nó có mối liên hệ với virus gây ra đại dịch SARS như thế nào?

– PGS.TS Trần Đắc Phu: Corona (nCoV) là một loại virus đường hô hấp mới gây bệnh viêm đường hô hấp cấp ở người và cho thấy có sự lây lan từ người sang người. Virus này là chủng virus mới của virus Corona – loại gây ra các đại dịch SARS – 2003 và MERS-CoV-2013. nCoV là chủng mới chưa từng được xác định trước đó.

Cách đây 17 năm vào ngày 28/4/2003, Việt Nam được WHO ghi nhận là nước đầu tiên khống chế được đại dịch SARS, kết thúc 45 ngày kinh hoàng dập dịch. Những kinh nghiệm trong việc dập đại dịch SARS trước đây sẽ được áp dụng rất lớn cho các dịch bệnh sau này.

Tại Việt Nam thời điểm này đang là “giai đoạn vàng” để giám sát dịch viêm phổi cấp do chủng mới của virus Corona gây ra. Để tránh bỏ qua giai đoạn này, cần phải có sự chung tay rất lớn của người dân. Người dân có biểu hiện ho, sốt, khó thở nếu có dịch tễ liên quan tới vùng dịch phải khai báo và đến ngay cơ sở y tế. Các kinh nghiệm dập dịch trước đây cho thấy, phần lớn các ca bệnh đều phát hiện tại các cơ sở y tế.

Việc cách ly người nghi nhiễm bệnh, hoặc tiếp xúc với bệnh nhân có tầm quan trọng như thế nào?

– Đây là cách để bệnh không lây lan ra cộng đồng. Trong “đại dịch” SARS, Việt Nam khống chế thành công sớm là nhờ vào sự quyết liệt của các cấp chính phủ, giám sát cách ly ca bệnh.

Ngoài ra, để khống chế các dịch bệnh thành công thì mỗi cá nhân cần nâng cao các biện pháp phòng bệnh. Với cơ quan chức năng, cần công khai minh bạch thông tin để người dân không hoang mang.

Một bí quyết khống chế thành công của đại dịch SARS là việc mở tung cửa buồng bệnh. Việc mở cửa giúp cho không khí thông thoáng, lưu thông để virus SARS không lưu lại trong buồng bệnh. Tại Bệnh viện Việt Pháp – tâm điểm của đại dịch SARS cách đây 17 năm, các ca lây nhiễm là do không khí tù đọng, dùng điều hoà, đóng kín cửa đã tạo điều kiện cho virus phát triển mạnh. Bí quyết mở tung cửa giúp phòng thông thoáng rất hợp để áp dụng cho virus Corona, giúp hạn chế nguy cơ mắc bệnh.

Từ đại dịch SARS, tiết lộ bí quyết khống chế virus Corona mới 2
Những bệnh nhân nhiễm virus Corona được cách ly để điều trị

– Ông có thể cho biết nhóm độ tuổi nào dễ bị mắc chủng mới của virus Corona nhất?

– Người dân ở mọi lứa tuổi đều có thể bị mắc chủng mới của virus Corona. Tuy nhiên, người cao tuổi, người có bệnh mãn tính (như hen phế quản, tiểu đường, bệnh tim mạch,…) sẽ dễ bị mắc và bệnh thường nặng hơn.

Virus Corona mới lây lan qua những con đường nào thưa ông?

– Virus Corona mới gây ra dịch bệnh giống như gây ra dịch SARS và dịch MERS-CoV. Trong thời điểm hiện tại, dù chưa có hiểu biết cặn kẽ về loại virus này, nhưng chúng ta cũng đã biết được con đường lây lan của nó. Virus này lây lan từ động vật sang người, sau đó, lây từ người sang người. Tốc độ lây lan từ người sang người rất nhanh và mạnh, số lượng ca mắc bệnh tăng lên hàng ngày.

Ở người, virus lây từ người này sang người kia thông qua tiếp xúc với dịch cơ thể của người bệnh. Tùy thuộc vào mức độ lây lan của chủng virus, việc ho, hắt hơi hay bắt tay có thể khiến người xung quanh bị phơi nhiễm. 

Virus cũng có thể bị lây từ việc ai đó chạm tay vào một vật mà người bệnh chạm vào, sau đó đưa lên miệng, mũi và mắt họ. Những người chăm sóc bệnh nhân cũng có thể bị phơi nhiễm virus khi xử lý các chất thải của người bệnh.

Tuy nhiên, một khó khăn nữa trong việc phòng chống dịch bệnh Corona hiện nay là chúng ta chưa biết chính xác được tính chất lây bệnh như thế nào ví dụ: Thời gian ủ bệnh là bao nhiêu, thời gian ủ bệnh có lây hay không? Có người lành mang virus hay không?

Không loại trừ nguy cơ lây qua ăn uống

Có thông tin virus Corona mới lây nhiễm qua đường ăn uống, không ít người Việt Nam lo lắng trong khi thức ăn đường phố ở Việt Nam rất phổ biến và khó kiểm soát. Ông đánh giá như thế nào về nguy cơ này?

– Tôi đã tiếp cận với các thông tin mà báo chí nước ngoài đăng tải cảnh báo virus Corona có thể lây truyền qua đường tiêu hóa. Đó là những thông tin cả ngành y tế và người dân đều cần lưu ý. Hiện nay, cập nhật của chúng tôi từ WHO thì vẫn chưa có những bằng chứng cụ thể từ việc virus Corona lây truyền qua đường tiêu hóa. Tuy nhiên, nCoV là một biến chủng mới, rất cần những nghiên cứu sâu về nó, để đưa ra cảnh báo sớm cho cộng đồng, người dân đều phải nâng cao cảnh giác để đảm bảo an toàn cho mình và mọi người.

Từ đại dịch SARS, tiết lộ bí quyết khống chế virus Corona mới 1
Khẩu trang là dụng cụ cần thiết trong lúc dịch bệnh virus Corona bùng phát

Virus Corona là một họ gồm nhiều loại virus mà chủng mới này là một biến chủng nguy hiểm. Họ virus này thường gặp trong gia súc, mèo, rắn, dơi, lạc đà… Khi biến chủng vì một lý do đặc biệt, nó có thể lây sang người. Do đó, đầu tiên cần hiểu rằng nguồn gốc của virus này là từ động vật.

Mặc dù chưa rõ ràng việc lây nCoV qua đường tiêu hóa, nhưng virus có thể lây qua hắt hơi, giọt nước bọt bắn vào các vật dụng. Khi ai tay chạm, tiếp xúc các vật dụng đó rồi đưa lên mũi, miệng thì sẽ bị lây virus. Với riêng loại nCoV này, chưa có bằng chứng cụ thể lây qua ăn uống, nhưng việc hiểu nguồn gốc và cơ chế không loại trừ nguy cơ này.

 Trước những phân tích của ông về việc virus Corona mới không loại trừ khả năng lây lan qua đường tiêu hóa, ông khuyến cáo gì đối với người dân?

– Ngay trong các thông điệp khuyến cáo phòng tránh nCoV của ngành y tế, một trong những khuyến cáo quan trọng của chúng tôi là chỉ sử dụng các thực phẩm đã được nấu chín, không được ăn sống. Không chỉ riêng với nCoV, mà việc sử dụng thực phẩm nấu chín sẽ phòng trừ được cả các loại virus khác nữa như virus gây bệnh đường tiêu hóa, hay virus cúm gia cầm cũng đang gây lo ngại hiện nay.

Ngoài ra, các nguy cơ khác cũng cần hết sức lưu ý. Đó là khi người bệnh ho, thở, có giọt bắn ra bên ngoài, bắn vào các vật dụng, dụng cụ, bao gồm bát, chén, đĩa, thìa… Trong quá trình sử dụng bát đũa chung, nếu ai tiếp xúc phải, rồi chạm lên miệng, mũi… thì khả năng lây nhiễm là có.

Việc quan trọng nhất vẫn là việc tuân thủ đúng phương pháp phòng hộ cá nhân. Vật dụng nào các bạn nghi ngờ thì không nên tiếp xúc. Có thể diệt được virus trong các vật dụng bằng cách luộc các đồ dùng ở nhiệt độ 80-100 độ C trong 5 phút. 

Hiện nay, khẩu trang – vật dụng được khuyến cáo có thể phòng tránh được bệnh đang “cháy hàng”, khan hiếm. Vậy ông có khuyến cáo gì về việc sử dụng khẩu trang phòng dịch?

– Trong lúc này, Bộ Y tế khuyến cáo chỉ những người chăm sóc bệnh nhân, điều trị bệnh nhân, đi vào ổ dịch mới dùng khẩu trang N95 bên cạnh quần áo bảo hộ đặc biệt. Người dân không nên quá hoang mang để sử dụng khẩu trang không đúng cách. Chỉ dùng khẩu trang ở những nơi có nguy cơ lây nhiễm cao.

Những người tiếp xúc với người đi từ vùng dịch về, phải cách ly, phải đeo khẩu trang. Nếu không có khẩu trang thì khi ho hắt hơi phải lấy tay che miệng.

Dịch dã đang diễn biến phức tạp, còn nhiều vấn đề như thời gian ủ bệnh, người lành có lây hay không vẫn chưa được rõ ràng. Nếu không có việc thì không đến chỗ đông người, nếu không khẩn cấp thì không tổ chức hội họp, đông người, có thể họp trực tuyến. Lễ hội cũng không nhất thiết phải đi. Dịch đến đâu thì ngành y tế sẽ có tham mưu cho Chính phủ để khuyến cáo rộng rãi người dân.

Virus Corona mới có thể xét nghiệm tại nhà để xác định có nhiễm virus hay không?

– Giai đoạn đầu, chúng ta chưa có mồi đặc hiệu của WHO thì việc xét nghiệm nCoV rất khó khăn, thường mất 3-5 ngày để giải trình tự gen nhưng hiện nay Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Viện Pasteur Nha Trang và Viện Pasteur TP. HCM đã có để chẩn đoán nCoV rất nhanh. Đây là 3 cơ sở có khả năng xét nghiệm chẩn đoán nCoV chính xác.

Ca nào xét nghiệm, ca nào không phải có chỉ định, căn cứ vào triệu chứng bệnh, đặc điểm dịch tễ. Bác sĩ lâm sàng kết hợp bác sĩ dịch tễ phải kết hợp để chẩn đoán đưa ra chỉ định cho bệnh nhân. Hiện nay, cách thức giám sát dịch tễ nói chung, xét nghiệm tìm nguồn lây, tìm virus đã được hoàn thiện, đáp ứng được trong tình hình dịch bệnh hiện nay. Để xác định nhiễm virus Corona hay không, không phải đến nhà lấy máu là xét nghiệm được.

– Xin chân thành cảm ơn ông vì cuộc trò chuyện này!

Trần Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm