Vị giám mã người Pa Dí từng “Tây du” và trở thành thi sỹ nổi tiếng

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:09 27/12/2020 |

Pờ Sảo Mìn là người con của cộng đồng Pa Dí thượng võ, bao đời lừng danh với tài “nài ngựa” danh bất hư truyền. Ông Mìn là một cuộc đời huyền thoại không chỉ trong làng thơ văn Việt Nam.

Vị giám mã người Pa Dí từng “Tây du” và trở thành thi sỹ nổi tiếng 1
Ông Pờ Sảo Mìn

Người con nổi tiếng của tộc người Pa Dí

Dân tộc Pa Dí “chỉ có hai ngàn người”, sống trên những đỉnh đá tai mèo sắc nhọn xứ địa đầu Mường Khương, tỉnh Lào Cai. Mường Khương chín suối mười đèo. Trong cái tỉnh Hoàng Liên Sơn mênh mông xưa (nay tách thành Lào Cai, Yên Bái), Mường Khương đệ nhất xa xôi, hiểm trở với nhiều hủ tục đáng sợ. Người Pa Dí nổi tiếng có tinh thần thượng võ, gắn bó đặc biệt với những con ngựa dũng mãnh của núi cao. Họ rất giỏi “nài” (chăm sóc, huấn luyện) ngựa, cưỡi ngựa bắn cung.

Thi sỹ Pờ Sảo Mìn là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam với nhiều giải thưởng văn học quý hóa, là một người nổi tiếng và vô cùng thú vị của tộc người Pa Dí ít ỏi. Pờ Sảo Mìn sinh năm 1946. Ngoài tên gọi Pờ Sảo Mìn, ông còn có cái tên rất biên giới: Pờ Seo Cảo, rồi các bút danh có chất “Tàu” như: Bạch Minh, Thiếu Minh, Pao Li. Pờ Seo Cảo, tức là Bạch Tiểu Mã, tạm dịch vui là con ngựa trắng nhỏ bé. Cái tên Bạch Tiểu Mã ấy như vận vào số phận ông, cả tuổi thơ và tuổi trưởng thành ông hết đi chăn ngựa cho nhà giàu, rồi lại chăn cho… Nhà nước.

12 tuổi đã rắn rỏi, tinh ranh, lại sinh ra trong vùng đất, gia đình có tài thuần dưỡng và huấn luyện ngựa, Bạch Tiểu Mã được sung vào đội chăn ngựa (giám mã) của UBND (bấy giờ là Ủy ban hành chính) huyện. Ông kiêm luôn việc của “chú bé liên lạc” đưa thư từ, công văn từ ủy ban đến các xã, các bản không có đường cho xe cơ giới. Mìn cưỡi ngựa băng băng.

Bấy giờ không có xe máy, ô tô, cũng không có đường sá ngoài các lối mòn chuột chạy. Giữa núi rừng, ngựa là phương tiện duy nhất. Ngựa phải sinh nở, ăn uống, “nài” (chăm sóc, huấn luyện) chu đáo, rồi có người dắt đi mỗi lúc “ông cốp” cần vi hành. Tóm lại, hồi đó, Pờ Sảo Mìn (và cả một tầng lớp “giám mã”) đã sống, làm việc như lái xe cơ quan, lái xe riêng của các cán bộ, lãnh đạo bây giờ.

Rồi đôi chân như có móng guốc của sơn dương bám trên các gờ núi tai mèo ấy lại dắt ngựa cho cán bộ quan trọng “võng lọng” về với dân bản. Đúng như thơ ông Mìn viết sau này: “Con trai người Pa Dí/ Mẹ sinh ra trên đỉnh đá tai mèo/ Uống nước nguồn trong veo… Dáng ngang tàng vẻ quẫy đạp trần gian… Con trai người Pa Dí/ Đã lên yên không bao giờ ngã ngựa”.

Nhà Pờ Sảo Mìn ở trong một thung lũng quanh năm mờ mịt sương khói, những cánh đồng hoa cải vàng rực, những đàn ngựa Pa Dí vạm vỡ khoáng đạt. Miền đất ấy có gì đó rất thánh thần. Chiều về, đám thanh niên xách lồng chim họa mi đi như hiệp khách giang hồ, đúng là cuộc sống khoáng đạt “đêm đêm hát lượn, ngày ngày bắt chim”. Người Pa Dí đời đời gắn bó với núi cao. Cái mũ truyền thống của phụ nữ Pa Dí vút lên trời như một lưỡi rìu sắc lẻm, như một mái nhà nhọn hoắt. Trên đó dát những vảy bạc hình tròn chi chít sáng choang. Trang phục màu xanh xanh xám xám đó, nó như màu núi lam ở rất xa đang nối tiếp nhau như sóng biển. Màu núi ấy bao giờ cũng ủ một chút sương mờ cuối đông.

Vị giám mã người Pa Dí từng “Tây du” và trở thành thi sỹ nổi tiếng
Thi sỹ Pờ Sảo Mìn vẫn cày cuốc tại Mường Khương xa xôi thuộc tỉnh Lào Cai

Ông Mìn là một trong vài người nổi tiếng nhất của người Pa Dí. Trong một bài thơ được giới văn nghệ và nhiều người hâm mộ cả nước biết đến của ông có câu: “Dân tôi chỉ có hai ngàn người/ như cái cây hai ngàn chiếc lá”. Cách đây ít năm, cộng đồng Pa Dí vẫn chỉ có hơn hai nghìn người.

Pờ Sảo Mìn đã làm rạng danh tộc người thiểu số sống ở phía sau núi cao và mây mù ấy (tôi nhớ được tên khoảng 7 tập sách của ông đã xuất bản, ít nhất 4 tập được trao giải thưởng), ngay từ hồi ông làm bài “Cây hai ngàn lá”: “Con trai người Pa Dí/ đã lên yên không bao giờ ngã ngựa. Con trai người Pa Dí/ không hận thù ghét bỏ với ai/ Đi chín phương là chín phương bè bạn/ Đến mười phương là mười miền thương nhớ. Con trai cởi trần trong mặt trời nắng cháy/ Ép đá xanh thành rượu uống hàng ngày”. Thơ là người, là vùng đất thật đến 100%, ít ra điều đó rất đúng với Pờ Sảo Mìn. Xin hãy vẽ chân dung ông Mìn bằng các câu thơ trên.

Rời miền rừng đi Tây học chế tạo xe cộ hiện đại

Ông Mìn từng rời miền rừng đi Tây học cách chế tạo loại xe cộ rất hiện đại: tàu hỏa, tàu thủy. Thế nhưng, ông chẳng áp dụng kiến thức “chế tạo máy học ở trời Tây” ngày nào. Sau khi trở về quê hương, năm 1973, ông được mời đi Quảng Bá dưới Hà Nội học lớp Bồi dưỡng Viết văn Trẻ khóa 6. Tiếp đó, ông vào Trường Viết văn Nguyễn Du khóa 2, học với các cây đa cây đề trong làng chữ nghĩa như Bảo Ninh của “Nỗi buồn chiến tranh”, như “thần đồng” Trần Đăng Khoa…

Vẫn tài rượu, đàn giỏi hát hay và cái thói “đi mười phương là mười phương thương nhớ”, Pờ Sảo Mìn tiêu tiền không tính đến ngày mai. Và lời đồn, ông Mìn buôn bán thuốc phiện từ điểm nóng ma túy bậc nhất Việt Nam (Mường Khương) xuống, “thì mới giàu thế chứ” lại len lén xuất hiện. Dù nó rất nực cười. Rõ khổ.

Thế rồi, năm 2002, Chủ tịch nước Trần Đức Lương ký tặng “Huân chương Kháng chiến Hạng Ba” cho Pờ Sảo Mìn vì thành tích trong công cuộc vệ quốc vĩ đại. Mừng thật là mừng. Bao nhiêu nỗ lực vươn lên cùng “cây hai nghìn lá ở Mường Khương”, lại thơ văn nắc nỏm khắp nước cùng công lao cống hiến cho quê hương, giờ đã đến ngày đơm trái. Bao thị phi từ bấy cũng tan dần.

Giờ không cưỡi ngựa cũng không dắt ngựa nữa, nhưng lão Mìn vẫn cày sâu cuốc bẫm theo đúng nghĩa đen ở miền rừng Mường Khương. Có lần chúng tôi đi 500km lên đến cánh đồng rau cải vàng rực nhà lão. Hú gọi, đi tìm lão về, tôi nắm bàn tay gân guốc của lão, tay kia lão vẫn khư khư hai cái cuốc vác bập bênh trên vai gầy. Hơi xót xa. Nhưng tôi chợt ấm lòng nghĩ: bới đất lật cỏ, lão tìm thấy thơ. Dù ở góc núi biên cương nhưng tâm hồn thì suốt đời lão “giám mã” ấy chưa bao giờ thôi sung sướng nhong nhong cưỡi bầy ngựa thiện chiến của người Pa Dí, đi tứ xứ giang hồ.

Tộc người Pa Dí là một nhánh của dân tộc Tày. Họ chỉ có trên 2.000 nhân khẩu, với nhiều tên gọi khác nhau như: Pa Dí, Tày đen, Phù Táng, Phù Tay, Tẳng, Tày Đăm… Người Pa Dí sống tập trung ở các xã Tung Chung Phố, Lùng Vai (Mường Khương, Lào Cai). Tương truyền, xa xưa người Pa Dí có cuộc sống khó khăn, vất vả. Vì không muốn sống xa con cháu nên tất cả gia đình, họ hàng cùng chung sống trong một mái nhà lớn để đùm bọc lẫn nhau. Nay đông người quá, ra ở riêng các đỉnh đá tai mèo xa xôi. Để bày tỏ niềm tưởng nhớ cội nguồn, dòng tộc, người Pa Dí đã lấy hình tượng mái nhà sáng tạo mà ra chiếc khăn (mũ) truyền thống của cả cộng đồng.

Trần Quân

Bình luận

Bạn có thể quan tâm