Vụ vùi lấp ở Rào Trăng: Thiên tai hay nhân tai – cần cả câu trả lời và sự tử tế!

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 10:45 30/10/2020 |

Áp thấp nhiệt đới, lũ nhỏ và vừa nếu được kiểm soát tốt thậm chí còn mang lại những lợi ích rất lớn cho các tỉnh miền Trung, nhất là khi đang phải đối mặt với những nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn. Nhưng sự phát triển ồ ạt thủy điện đã gây ra những thảm họa đơn, thảm họa kép như với Rào Trăng.

Vùi lấp ở Rào Trăng: Thiên tai hay nhân tai - cần cả câu trả lời và sự tử tế 2
Thảm họa kép ở Rào Trăng là hai nửa quả núi ụp xuống, vùi lấp 30 sinh mạng

Hai vụ sạt lở liên tiếp ở Rào Trăng đã làm 30 người bị vùi lấp, gồm 17 công nhân và 13 cán bộ chiến sĩ, trong đó có Thiếu tướng Nguyễn Văn Man – Phó Tư lệnh Quân khu 4, Đại tá Nguyễn Hữu Hùng – Phó cục trưởng Cục Cứu hộ, Cứu nạn, Bộ Quốc phòng…Giữa lũ chồng lũ, tang thương chồng tang thương, nhiều người giật mình nhớ lại, ba năm trước, dư luận từng bất bình khi người ta quyết định phá 200ha rừng khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền để làm 3 thủy điện Alin B2, Rào Trăng 3, Rào Trăng 4. Và đến nay, con sông Rào Trăng với chiều dài vỏn vẹn 26km đang phải gánh nhiều thủy điện công suất nhỏ. Thế này thì thiên tai hay chính nhân tai!?

Những mất mát đớn đau giữa thời bình

Nửa đêm 12/10/2020, công nhân của công trường thủy điện Rào Trăng 3 (xã Xuân Phong, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế) đang ngủ trong các lán trại thì nửa quả núi cao đến 120m ụp xuống. Cả lán trại, nhà điều hành, máy móc thiết bị cùng bị vùi lấp. 17 công nhân bị hàng nghìn tấn đất đá chôn vùi. Ở Bệnh viện Đa khoa Bình Điền (thị xã Hương Trà, Thừa Thiên – Huế), hai trong số năm công nhân được đưa từ Rào Trăng về điều trị là Hồ Văn Thoàng (27 tuổi) và Hồ Văn Điều (22 tuổi, cả hai cùng quê ở huyện Đắk Rông, tỉnh Quảng Trị)đều chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại trận lở núi ở công trường, cũng như quãng đường rừng mà họ phải vượt qua dài hàng chục cây số từ thủy điện Rào Trăng 3 tìm xuống thủy điện Rào Trăng 4 – nơi có lực lượng cứu hộ.

Gặp chúng tôi, gương mặt của chàng trai dân tộc Vân Kiều – Hồ Văn Thoàng xây xước lem nhem, những vết xước ấy vẫn không thể giấu được nét thất thần kinh hãi. Với Thoàng, với Điều và những người sống sót, trận lở núi ấy vẫn sẽ còn khiến họ kinh hồn bạt vía mãi mãi. Họ nhớ, từ nhiều ngày trước khi bão số 7 đổ bộ, RàoTrăng đã hứng những trận mưa như trút nước. Ban chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Thừa Thiên Huế cũng đã cảnh báo mưa lũ đặc biệt, nhưng Thoàng, Điều và công nhân làm việc ở công trình thủy điện Rào Trăng 3 không về tránh lũ. Tất cả ở lại, chia nhau thành nhiều tốp trú ẩn trong khu vực nhà kỹ thuật và một số lán trại ở sườn núi.

Đêm 12/10/2020, Thoàng cùng 6 anh em công nhân đang ngủ trong lán thì nghe tiếng nổ rất lớn, rồi ngay sau đó, cả núi bùn, núi đất đá đổ về, san phẳng tất cả. Không lâu sau nữa, lũ chồng lũ kéo đến, cuốn phăng mọi thứ. Thoàng chỉ kịp thét lên “anh em đâu rồi?”. Sau tiếng hỏi lớn của Thoàng là vài tiếng cầu cứu yếu ớt giữa mênh mông bùn đất. Đêm đồng rừng tối đen như mực, Thoàng mò mẫm tìm được đủ sáu người rồi hò nhau chạy lên cao. Anh thảng thốt kể với chúng tôi: “Sau trận lũ quét, toàn bộ anh em trong lán trại đều bị trầy xước, quần áo rách tươm. Có người nước lũ cuốn xa lán trại hàng chục mét. Tất cả tan hoang, đất chồng lên đất, cây và đá ngổn ngang la liệt”.

Vùi lấp ở Rào Trăng: Thiên tai hay nhân tai - cần cả câu trả lời và sự tử tế
Hàng nghìn khối đất đá vùi lấp nhà điều hành, xe múc nằm chỏng chơ

Chiều hôm sau, 13/10, Phó tư lệnh Quân khu 4, thiếu tướng Nguyễn Văn Man cùng ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, dẫn đầu đoàn công tác hơn 20 người tìm lối vào Rào Trăng cứu hộ. Nửa đêm, đoàn cán bộ, chiến sĩ đang nghỉ lại Trạm Kiểm lâm Sông Bồ thuộc tiểu khu 67 thì quả núi sau lưng trạm cũng đổ ụp xuống. Sau hai đêm kinh hoàng ấy, đến nay mới tìm được 13 cán bộ chiến sĩ hy sinh và một công nhân. Thừa Thiên – Huế, Quân khu 4 cùng các lực lượng vẫn đang nỗ lực tìm kiếm các công nhân mất tích.

Phá lõi rừng khu bảo tồn thiên nhiên để làm thủy điện

Năm 2002, Khu Bảo tồn thiên nhiên (Khu Bảo tồn) Phong Điền được thành lập nhằm bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học, quần thể của các loài động thực vật quý hiếm, các loài đang bị đe dọa, các loài đặc hữu của vùng núi thấp miền Trung, đồng thời duy trì giá trị sinh thái và chức năng phòng hộ đầu nguồn của cả khu vực đối với các con sông Ô Lâu, Mỹ Chánh, sông Bồ. Thế nhưng chỉ 6 năm sau, năm 2008, UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế quyết định phê duyệt quy hoạch thủy điện nhỏ. Trong số 8 thủy điện ưu tiên đầu tư thì có đến 4 thủy điện nằm trong Khu Bảo tồn Phong Điền, 3 thủy điện Alin B2, Rào Trăng 3, Rào Trăng 4 nằm trong vùng lõi, thủy điện Alin B1 nằm ở khu phục hồi sinh thái của Khu Bảo tồn.Và cả 4 thủy điện này đều nằm trên thượng nguồn sông Rào Trăng (nhánh của sông Bồ), trong quãng chiều dài chưa đầy 30km.

Khoảng 200ha rừng phải chuyển đổi mục đích để thi công các dự án thủy điện. Chưa kể một số diện tích khác cũng phải chuyển đổi để thi công tỉnh lộ 71 và đường dây điện. Tất cả đã được HĐND tỉnh Thừa Thiên – Huế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy hoạch, thẩm định và quyết định chuyển đổi mục đích từ năm 2011. Đã có 63ha rừng bị chặt hạ (khoảng 40ha rừng có gỗ) trong hai năm 2016, 2017 để phục vụ các dự án. Trong đó, Khu Bảo tồn mất gần 30ha rừng tự nhiên để xây dựng nhà máy thủy điện Alin B2 và Rào Trăng 3. Riêng thủy điện Rào Trăng 3, công suất chỉ 13MW, nhưng phải mất đến 46ha đất rừng.

Khi lõi rừng khu Bảo tồnbị chặt hạ, ông Đặng Vũ Trụ, Giám đốc Khu Bảo tồn Phong Điền đã cảnh báo, các dự án này không chỉ ảnh hưởng đến công tác bảo tồn, mà còn rất dễ bị lợi dụng để trà trộn phá rừng. Bởi trước kia, khu bảo tồn không bị chia cắt, chỉ có tuyến đường mòn bị che phủ nên đường sá khó khăn. Đến khi tỉnh lộ 71 hình thành, có đến một nửa chiều dài đi qua Khu Bảo tồn, giao thông thuận lợi, rất dễ cho việc khai thác và vận chuyển gỗ trái phép. Với nhiều người, sự tàn sát thiên nhiên này là quá độc ác. Và thiên nhiên đã dần dà “cắn” trả chúng ta.

Vùi lấp ở Rào Trăng: Thiên tai hay nhân tai - cần cả câu trả lời và sự tử tế 1
Chó nghiệp vụ tìm kiếm những người mất tích tại Tiểu khu 67, Trạm kiểm lâm Sông Bồ bị sạt lở

Cái giá của việc phát triển thủy điện tràn lan là rất đắt

Miền Trung luôn phải oằn mình hứng chịu thiên tai, phần lớn các cơn bão đổ bộ vào nước ta đều trên dải đất này. Thế nhưng, nếu nói những tang thương trong sạt lở kép ở Rào Trăng nói riêng và tình hình lũ lụt ở miền Trung cũng như cả nước nói chung trong thời gian qua đều do thiên tai thì hoàn toàn không đúng.

Từ năm 2013, Quốc hội phải ra Nghị quyết đưa ra khỏi quy hoạch 424 dự án, tạm dừng có thời hạn 136 dự án, không xem xét đưa vào quy hoạch 172 vị trí tiềm năng, tiếp tục rà soát, đánh giá 158 dự án thủy điện. Nhưng thực tế, từ đó đến nay, tình trạng phát triển thủy điện tại các tỉnh thành trên cả nước vẫn tiếp tục. Tại Thừa Thiên – Huế, nơi đang tang thương chồng chất tang thương, theo quy hoạch có đến 21 dự án thuỷ điện (tổng công suất 450MW) và 11 dự án thủy điện nhỏ (tổng công suất khoảng 105,8 MW). Từ năm 2011, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã cảnh báo về những bất cập trong xây dựng và vận hành các nhà máy thủy điện ở địa phương này. Cũng không ít lần các nhà khoa học kiến nghị cần xem xét đánh giá kỹ lưỡng tác động của một số dự án trong quy hoạch thủy điện nhỏ, như dự án thủy điện cụm Rào La, Rào Trăng 3, Rào Trăng 4.

PGS. Đào Trọng Tứ (Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam) phân tích: Trước đây khi chưa có nhiều thủy điện, mưa lũ, áp thấp nhiệt đới có thể gây mưa lớn, nước đổ về nhiều nhưng lưu lượng nước cũng được tỏa đi và thoát nước rất nhanh, không gây ra thiệt hại quá lớn. Áp thấp nhiệt đới, lũ nhỏ và vừa nếu được kiểm soát tốt thậm chí còn mang lại những lợi ích rất lớn cho các tỉnh miền Trung, nhất là khi đang phải đối mặt với những nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn. Nhưng sự phát triển ồ ạt thủy điện đã gây ra những thảm họa đơn, thảm họa kép như với Rào Trăng.

PGS. Đào Trọng Tứ thẳng thắn: Sự cố tại hai thủy điện Rào Trăng 3, Rào Trăng 4 buộc chúng ta phải suy nghĩ nghiêm túc hơn trong chiến lược phát triển thủy điện hiện nay. Thủy điện phát triển tới đâu tình trạng chặt phá rừng đi tới đó. Cách hành xử với sông, núi như vậy thì chắc chắn sông, núi sẽ phải “trả lời” (nói khác đi là trả vố cho chúng ta, với các mất mát vô cùng đau đớn!).

Thanh Tâm – Mạnh Chiến

Bình luận

Bạn có thể quan tâm