fbpx

Áp dụng công nghệ thông tin để ngăn chặn gian lận thu phí BOT

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 2:52 26/04/2019 |

Trung tâm Dữ liệu giao thông đường bộ – Tổng cục Đường bộ vừa đầu tư 12,8 tỷ đồng từ ngân sách để xây dựng Hệ thống giám sát thu phí BOT toàn quốc.

Các chuyên gia cho rằng, cần nhanh chóng áp dụng thu phí tự động không dừng
Các chuyên gia cho rằng, cần nhanh chóng áp dụng thu phí tự động không dừng

Đây có lẽ là một tín hiệu tích cực, cho thấy ngành giao thông vận tải đã thấu hiểu được những bức xúc của người dân về sự minh bạch doanh thu các trạm BOT. Dự kiến, tháng 7/2019, toàn bộ hoạt động của 66 trạm thu phí BOT cả nước sẽ được hiển thị rõ ràng nhờ áp dụng công nghệ thông tin.

Hiện nay, mỗi trạm thu phí BOT đang có hai đơn vị kiểm soát hoạt động là chủ đầu tư BOT phụ trách thu phí làn xe mua vé lẫn làn hỗn hợp, và nhà cung cấp dịch vụ thu phí không dừng BOO. Hai hệ thống này không liên kết với nhau cũng như không kiểm soát được nhau. Tất cả số liệu chỉ hiển thị qua những báo cáo được trình bày sạch sẽ và đẹp mắt.

Vì vậy, với Hệ thống giám sát thu phí BOT toàn quốc, ông Nguyễn Văn Huyện – Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ, tuyên bố: “100% xe đi qua trạm được truyền dữ liệu về hệ thống, nên chúng tôi đảm bảo cung cấp chính xác dữ liệu cho cơ quan quản lý nhà nước như giao thông, công an, thuế. Ngoài ra, Tổng cục sẽ thông tin qua tin nhắn điện thoại cho người dân về doanh thu, lưu lượng xe tại một số trạm trọng điểm để người dân biết và giám sát”.

Còn ông Tô Nam Toàn, Vụ trưởng Vụ Khoa học – Công nghệ – Môi trường và Hợp tác quốc tế (Tổng cục Đường bộ Việt Nam) khẳng định, khi mọi dữ liệu thu phí đường bộ tại các trạm thu phí BOT trên cả nước được truyền trực tiếp về Tổng cục Đường bộ Việt Nam, thì tại trung tâm này sẽ có các công cụ phân tích các giao dịch bất thường của bất cứ một trạm thu phí nào.

Cứ thu phí BOT theo kiểu phát vé thu tiền thì không biết đâu mà lần
Cứ thu phí BOT theo kiểu phát vé thu tiền thì không biết đâu mà lần

Thế nhưng, điều đáng băn khoăn mà những người triển khai Hệ thống giám sát thu phí BOT toàn quốc đã lên kế hoạch, là “nếu người dân, doanh nghiệp còn băn khoăn về số lượng xe qua trạm có thể đến Tổng cục Đường bộ để theo dõi trên hệ thống!”. Có sự trớ trêu nào chăng?

 Trong số tiền 12,8 tỷ đồng đầu tư cho Hệ thống giám sát thu phí BOT toàn quốc, thì chi phí phần mềm lên đến 6,7 tỷ đồng, mà chỉ để lưu trữ tại Tổng cục Đường bộ? Người dân mua vé trạm BOT ở Nghệ An phải đi 300 cây số ra Hà Nội để “theo dõi trên hệ thống” xem đồng tiền của mình có đến đúng địa chỉ không?

Người dân mua vé trạm BOT ở Đồng Nai không biết có nên mua luôn vé máy bay để ra Hà Nội “theo dõi trên hệ thống” chăng? Tại sao phần mềm 6,7 tỷ đồng không kết nối internet, để bất kỳ ai qua trạm BOT cũng dùng điện thoại thông minh hoặc máy tính để nhấp chuột chiêm ngưỡng khoản tiền mình vừa đóng góp?

Trạm thu phí BOT là từ khoá nóng nhất trong đời sống người Việt Nam nhiều năm gần đây. Làm sao để chiến lược phát triển BOT đúng đắn theo mục đích nâng cấp và hoàn thiện hạ tầng giao thông của Chính phủ, không bị lợi dụng với màu sắc khác, là điều mà những nhà quản lý Bộ Giao thông Vận tải không thể không đắn đo. Muốn vậy, doanh thu của các trạm thu phí BOT không thể nhập nhèm và khuất tất. Theo báo cáo của Tổng cục Đường bộ Việt Nam, thì tổng số tiền thu phí sử dụng đường bộ trong năm 2018 của các dự án BOT (không tính các dự án đường cao tốc) là 12.192 tỷ đồng.

 Tuy nhiên, trớ trêu thay, báo cáo của Kiểm toán Nhà nước cũng đã chỉ ra sai phạm ở dự án BOT Pháp Vân – Cầu Giẽ là, số thu bình quân ở mức 1,97 tỉ đồng/ngày trong khi nhà đầu tư báo cáo số thu bình quân mỗi ngày 582 triệu đồng.

Để giám sát nguồn thu các trạm thu phí BOT một cách nghiêm túc, các chuyên gia kinh tế và các chuyên gia giao thông đều cho rằng, cần nhanh chóng áp dụng thu phí tự động không dừng -ETC cho tất cả dự án BOT. Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải từng hứa sẽ thực hiện thu phí tự động 100% từ cuối năm 2017, nhưng đến nay việc triển khai này vẫn rất ì ạch, trì hoãn.

Việc cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp cố tình trì hoãn, kéo dài thời gian áp dụng 100% thu phí tự động không dừng là có vấn đề, nếu không muốn nói là tiêu cực. Thu phí tự động không dừng cũng phải thường xuyên kiểm tra, giám sát, chứ không phải ETC là không can thiệp, điều chỉnh được.

Thực tế chứng minh, một số trạm BOT đã được phát hiện dùng phần mềm để điều chỉnh nhằm gian lận số tiền thu được. Thu phí tự động mà còn làm đủ thứ để gian lận, vậy thì cứ thu phí theo kiểu phát vé thu tiền thì không biết đâu mà lần.

Vấn đề cuối cùng là phải có Hội đồng giám sát trong đó có đại diện là người dân. Họ phải biết được số tiền doanh nghiệp thu như thế nào, có phần mềm kiểm tra, đo số xe thực tế đi qua trạm bao nhiêu một ngày. Sòng phẳng về tài chính giữa nhà đầu tư dự án BOT và người sử dụng dịch vụ BOT sẽ tránh những tiêu cực từng nảy sinh gay gắt như ở BOT Cai Lậy và những trạm BOT tương tự.

Cụ thể hơn, ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc khối giao thông, Công ty Giải pháp công nghệ FPT, phân tích: “Muốn công khai minh bạch, cơ quan quản lý phải có dữ liệu để đối soát. Muốn làm được việc này dữ liệu tại các trạm thu phí phải kết nối với cơ quan quản lý nhà nước, số liệu sẽ rõ ràng, hệ thống sẽ cộng dồn số thu theo từng loại xe qua trạm.

Việc kết nối này không khó được thực hiện. Phần mềm thu phí mang tính đặc thù nên phải được kiểm định xem có đầy đủ chức năng hay không, về an toàn bảo mật thông tin có “lỗ hổng” để con người can thiệp được hay không. Phần mềm phải thiết lập các lớp bảo vệ khiến nhà đầu tư không thể can thiệp và kết nối trực tuyến theo thời gian thực về cơ quan quản lý để hạn chế sự can thiệp vào dữ liệu.

Trong quy trình quản lý thu phí hiện nay cần tách bạch rõ ràng giữa hai phần đầu tư hạ tầng và quản lý khai thác, có nghĩa là phải có bên thứ 3 độc lập đứng ra thu phí. Về lâu dài, thu phí không dừng sẽ đáp ứng điều kiện này, đảm bảo công khai minh bạch, thu đúng thu đủ!”.

Dự kiến, tháng 7/2019, toàn bộ hoạt động của 66 trạm thu phí BOT cả nước sẽ được hiển thị rõ ràng
Dự kiến, tháng 7/2019, toàn bộ hoạt động của 66 trạm thu phí BOT cả nước sẽ được hiển thị rõ ràng

Về cơ chế vận hành, Hệ thống giám sát thu phí BOT toàn quốc sẽ tiếp nhận dữ liệu từ trạm thu phí, tự động thực hiện phân tích kiểm tra dữ liệu để phát hiện toàn bộ các trường hợp bất thường hoặc nghi vấn như bán sai loại vé, sai mệnh giá, quay vòng vé, phân loại xe, các loại xe ưu tiên, lưu lượng xe bất thường, giao dịch bất thường, thu lệch tiền, hay thẻ E-tag không hợp lệ… tất cả dữ liệu này sẽ ngay lập tức được phần mềm phân tích tự động và đưa ra cảnh báo để các nhà đầu tư BOT có thể giải trình, báo cáo ngay những bất thường này.

Dữ liệu này qua đường truyền riêng biệt, đảm bảo tính độc lập, được mã hóa và đảm bảo an toàn dữ liệu, không thể tác động làm thay đổi dữ liệu từ bên ngoài. Đây là số liệu quan trọng của cơ quan quản lý nhà nước đối soát với doanh thu của nhà đầu tư BOT nhằm tạo sự minh bạch, tránh kê khai gian dối từ nhà đầu tư. Đặc biệt, phần mềm này không thể sửa, xóa mà chỉ xem và trích xuất dữ liệu để cơ quan nhà nước đối soát với nhà đầu tư.

Dựa trên những số liệu đã được phân tích cảnh báo, nhà đầu tư BOT thông qua tài khoản được cấp sẽ phải tiến hành giải trình các trường hợp nghi vấn, từ đó cơ quan quản lý nhà nước, trực tiếp là Tổng cục Đường bộ Việt Nam sẽ tiếp nhận giải trình này.

Nói đi phải nói lại, 12,8 tỷ đồng đầu tư cho Hệ thống giám sát thu phí BOT toàn quốc, ngoài việc giúp các cơ quan quản lý thêm một lần giám sát, còn giúp người dân loại bỏ nghi ngờ về gian lận tại các trạm BOT.

Xây dựng Hệ thống giám sát thu phí BOT với mục tiêu khi xe qua trạm thì chỉ sau 3 giây sẽ có đầy đủ dữ liệu biển số xe, loại xe, loại vé, mã vé, thời gian xe qua, làn xe qua và hình ảnh xe qua. Thế nhưng, những dữ liệu ấy được xem như bí mật giữa Tổng cục Đường bộ với giới ông chủ BOT, thì… thật lãng phí ngân sách./.

TÂM HUYỀN

Bình luận

Bạn có thể quan tâm