Chống chọi thiên tai cần giải pháp căn cơ để nước mưa không hòa nước mắt

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 5:46 28/10/2020 |

Nhiều ngày qua, người Việt Nam đứng ngồi không yên vì mưa bão liên tục hoành hành tại miền Trung. Cả một dãi đất từ Hà Tĩnh đến Quảng Nam gánh chịu hết đợt ngập nọ lại đến đợt lũ kia. Không thể nói khác, thiên tai đang đe dọa cuộc sống bình yên của chúng ta. Đằng sau các đợt cứu trợ “lá lành đùm lá rách”, không thể không nghĩ đến một giải pháp căn cơ đểứng phó hệ quả tệ hại của biến đổi khí hậu toàn cầu.

chống thiên tai 1
Miền Trung bị ngập lụt

Quảng Nam bị lũ lụt, rồi Huế bị lũ lụt, rồi Quảng Trị bị lũ lụt, rồi Quảng Bình bị lũ lụt, rồi Hà Tĩnh bị lũ lụt. Những dòng tin và những hình ảnh khiến trái tim những ai còn lương tri đều cảm thấy nhói buốt. Đồng bào miền Trung đang ngụp lặn trong những đợt thịnh nộ liên tục của thiên nhiên. Và các cơn bão mới lại hình thành trên biễn đông, lại rình rập đánh úp số phận bao nhiêu cuộc đời lầm lũi và khốn khó. Các chuyên gia thời tiết đành sốt ruột phát đi cảnh báo: Thiên tai thì ít khi có quy luật, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu như hiện nay. Thiên tai cũng tiềm ẩn những yếu tố dị thường, diễn biến thiên tai cũng thay đổi rất nhanh, có thể trong vòng 1-2 ngày đã thay đổi hướng dịch chuyển của bão.

Thế nhưng, thiên tai không phải ngẫu nhiên. Vài năm gần đây, thiên tai không chỉ xuất hiện ở khu vực nếm trải nhiều thiên tai nhất là miền Trung, mà thiên tai còn xuất hiện trên các vùng miền. Câu hỏi nhức nhối đặt ra: Môi trường sinh thái đã bị tác động ra sao để thảm cảnh hôm nay xảy ra? Khi nhiều ý kiến ái ngại về việc lũ ở các tỉnh miền Trung vừa qua đã dâng cao đột ngột trong đêm khiến người dân không thể xoay xở, có phải do nguyên nhân từ các công trình thủy điện không?

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng băn khoăn ấy vừa đúng vừa… sai, vì hồ chứa ở khu vực này rất nhiều, có tất thảy 2532 hồ chứa, trong đó khoảng 250 hồ thủy điện. Theo ông Nguyễn Hoàng Hiệp thì hồ thủy điện lớn có quy trình xả lũ tương đối bài bản, nhưng “đối với hồ thủy điện nhỏ thì chúng ta cũng không loại trừ khả năng, vì các hồ chưa thực hiện nghiêm vận hành, chưa lắp đặt thiết bị đo lưu lượng lũ đến và xả, thiết bị giám sát về trung tâm điều hành các địa phương. Sắp tới, chúng tôi sẽ làm chặt và nghiêm việc giám sát các hồ thủy điện nhỏ”.

chống thiên tai
Nhiều công trình thủy điện được xây dựng không tính toán đến dung tích phòng lũ của hồ chứa nên lũ về thì họ lại xả lũ khiến lũ chồng lũ

Trên lý thuyết, các hồ chứa dùng để tích nước vào mùa lũ và cấp nước vào mùa khô. Oái oăm thay, mùa khô thì vẫn thiếu nước phục vụ sản xuất mà mùa lũ thì các hồ chưa thi nhau… cấp nước khiến xóm làng thành sông, đường phố thành biển. Nhiều công trình thủy điện được xây dựng không tính toán đến dung tích phòng lũ của hồ chứa cho nên hễ lũ về thì họ lại xả lũ, khiến hạ lưu thất điên bát đảo vì lũ chồng lũ.

Nói về tác hại của các công trình thủy điện đối với bi kịch lũ chồng lũ, có thể lấy ví dụ của tỉnh Thừa Thiên Huế. Sông ngòi địa phương này đều có dòng chảy ngắn và lượng nước lớn. Trên 15 con sông chính của tỉnh Thừa Thiên Huế là Ô Lâu, Rào Trăng, Rào Lau, Rào Mai, Tả Trạch, Hữu Trạch, An Cựu, An Nông, Nước Ngọt, Lăng Cô, Bồ, Rau Bình Điền, Đá Bạc, Vân Xá, Sông Truồi thì có đến 21 công trình thủy điện nhỏ với công suất bình quân khoảng 21 MW mỗi dự án.

Ngoài lượng điện được cung cấp chủ yếu từ 5 công trình thủy điện chủ lực là A Lưới, Hương Điền, Bình Điền, A Lin 1 và Tả Trạch (có tổng công suất 360 MW) thì những công trình thủy điện nhỏ gần như không thể đáp ứng quy trình xả lũ để đảm bảo tính mạng và tài sản cho người dân vùng hạ lưu. Vậy mà, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế vào năm 2008 còn tranh thủ phê duyệt quy hoạch thủy điện rất nhỏ (dưới 10MW) với tổng số 11 dự án. Bài toán thủy điện đúng là ẩn số đáng sợ trong mùa lũ lụt!

Các tỉnh khu vực miền Trung đang hứng chịu những đợt mưa bão liên tục. Người dân từHà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị cho đến Huế, Quảng Nam đều không thể ngờ thiên tai lại dồn dập và phức tạp như vậy. Hàng nghìn căn nhà chìm trong nước lụt và hàng nghìn già trẻ phải dắt díu nhau sơ tán. Thiệt hại vật chất và thiệt hại nhân mạng đều đã xảy ra. Người miền Trung kiên cường bao đời nay đã quen với giông gió, nhưng mức độ và cường độ của thiên tai đang dần dần vượt qua sự tiên liệu và sức chịu đựng của họ. Cứu trợ khẩn cấp cho đồng bào miền Trung, đang được cả nước quan tâm và chia sẻ. Rất nhiều đoàn cứu trợ đã lên kế hoạch giúp đỡ những hoàn cảnh khốn đốn vì bão lụt ở miền Trung.

Tuy nhiên, chúng ta cần xác định với nhau rằng, những điều khủng khiếp đang bủa vây đồng bào miền Trung chính là hậu quả của quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu, chứ không phải diễn biến thời tiết bình thường. Vì vậy, ứng phó thiên tai không chỉ cần tình thương, mà còn cần chiến lược căn cơ hơn, bởi khái niệm mới “đa thiên tai” đang thay thế khái niệm “thiên tai”.

Tiến sĩ Mai Văn Khiêm – Giám đốc Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, chia sẻ: “Đa thiên tai được hiểu là nhiều loại thiên tai khác nhau cùng lúc xuất hiện, hoặc xuất hiện liên tiếp trong một khoảng thời gian nào đó. Đa thiên tai không phải là hiếm trên thế giới. Ví dụ như nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn, áp thấp nhiệt đới sẽ gây mưa lớn, liền sau đó có thể gây lũ, ngập lụt, các tai biến lũ quét, sạt lở đất…

chống thiên tai 2
Mưa lũ khiến đời sống người dân miền Trung gặp nhiều khó khăn

Ở Việt Nam, cùng lúc có sự kết hợp của nhiều hình thái thời tiết nguy hiểm không phải là hiếm. Như khu vực miền Trung mùa mưa bão vào khoảng tháng 9 đến tháng 11, thường có tác động cộng hưởng của không khí lạnh và nhiễu động gió đông gây ra mưa lớn diện rộng. Sự khác nhau giữa các năm chỉ là dạng tương tác như thế nào, ví dụ không khí lạnh đến trước hay sau khi bão, áp thấp nhiệt đới đi vào, điều này sẽ quyết định mưa lớn bao nhiêu, lũ đến mức độ nào”.

Trong mưa bão, sự đoàn kết và đùm bọc giữa con người với con người để chống thiên tai được thể hiện rất cao đẹp. Ngoài ra, các đơn vị nghiệp vụ của quân đội và công an chống thiên tai cũng triển khai hiệu quả ở những nơi xung yếu để cùng người dân vượt qua nguy nan. Chúng ta có sẵn lòng tốt, nhưng chúng ta vẫn đang thiếu giải pháp chống chọi thiên tai. Không thể tái diễn cảnh tượng dòng người mệt mỏi vì tránh lụt, không thể tái diễn cảnh tượng lương thực và thuốc men phải kêu gọi quyên góp từ nhiều nguồn lực xã hội khác nhau. Chúng ta cần giải pháp sống chung bền vững với biến đổi khí hậu.

Bây giờ, không còn gì để nghi ngờ về câu chuyện Việt Nam là một trong những quốc gia bịảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu toàn cầu. Các cơn bão và áp thấp nhiệt đới đã có quỹ đạo khó lường hơn, và lũ lụt bất thường hơn. Không thể xem mì gói cứu đói như một biện pháp lâu dài cho cuộc chiến chống chọi thiên tai một cách thường xuyên. Chúng ta phải có phương án để đối phó, mà mỗi người dân đều được trang bị cả kiến thức lẫn kỹ năng. Từ nhà chống lũ cho đến nơi tạm trú, cũng như các tiện ích khác dành cho người dân, đều là những yếu tố phải được tính toán tỉ mỉ và chu đáo.

Mỗi mùa mưa bão, những chuyến cứu trợ mang đầy tình thương khiến cộng đồng cảm động, và cũng khiến cộng đồng băn khoăn. Một chương trình hành động quốc gia để chống chọi thiên tai là mong muốn thiết tha của người Việt Nam hôm nay.Để có các kịch bản biến đổi khí hậu đủ tin cậy phát huy tác dụng, có lẽ cần áp dụng nhiều mô hình khác nhau, trong đó có mô hình quốc gia và mô hình quốc tế.Ông bà chúng ta từng nhắc nhở “đừng để nước đến chân mới nhảy”, thì hôm nay biến đổi khí hậu toàn cầu lại nhắc nhở chúng ta phải chuẩn bị nhiều hơn nữa để sống chung với thiên tai./.

Tâm Huyền

Bình luận

Bạn có thể quan tâm