Đàm phán biên giới trên biển giữa Việt Nam và Trung Quốc: Vì sao chưa có kết quả cụ thể?

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 7:13 21/10/2020 |

Lâu nay chúng ta vẫn nhắc đến âm mưu của Trung Quốc ở Biển Đông là biến mọi việc thành “sự đã rồi”. Cái “sự đã rồi” ấy, như một chuyên gia từng phân tích với phóng viên Tuổi trẻ &Đời sống – còn do những khoảng hở của luật. Như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) cũng có nhiều điều không có quy phạm cụ thể, nên Việt Nam dẫn giải khác, Trung Quốc dẫn giải khác. Riêng ở góc độ pháp lý thôi đã có khá nhiều nội dung mà hai bên khó có thể thống nhất. Báo Tuổi trẻ& Đời sống xin được gửi đến phân tích của TS. Trần Công Trục (nguyên Trưởng Ban Biên giới Chính phủ) về vấn đề này.

biên giới trên biển 1
TS Trần Công Trực

Họ đang “theo đuổi” với rất nhiều thủ thuật, thủ đoạn khác nhau

– Phóng viên: Trung Quốc luôn vin vào những cái gọi là “chủ quyền lịch sử”, “vùng nước lịch sử” để yêu sách đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam (họ gọi Tây Sa, Nam Sa). Nhưng cũng chính chuyên gia Công pháp quốc tế của họ – ông Lý Lệnh Hoa đưa ra quan điểm: Chứng cứ (lịch sử) đó có ý nghĩa ngày càng nhỏ trong luật quốc tế hiện đại…Chứng cứ thật sự có sức thuyết phục chính là sự kiểm soát thực sự. Anh nói chỗ đó của anh, vậy anh đã từng quản lý nó chưa, người ở đó có phục tùng sự quản lý của anh không, có phải người khác không có ý kiến gì không? Nếu đáp án của những câu hỏi này đều là “có” thì anh thắng là điều chắc. Ở Nam Sa, chúng ta không có được điều đó”. Từng giữ vai trò không nhỏ trong quá trình đàm phán biên giới Việt – Trung trên bộ, ông có thể đưa ý kiến về một số nội dung pháp lý có ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán biên giới Việt – Trung trên biển?

– TS. Trần Công Trục:Tháng 10/1993, Việt Nam và Trung Quốc ký Thoả thuận những nguyên tắc cơ bản giải quyết vấn đề biên giới lãnh thổ, trong đó nhất trí mở ra 4 diễn đàn đàm phán về biên giới lãnh thổ (1 diễn đàn đàm phán cấp chính phủ và 3 diễn đàn đàm phán cấp chuyên viên) để giải quyết 3 nội dung: Đàm phán giải quyết vấn đề biên giới trên bộ; Đàm phán hoạch định vịnh Bắc Bộ; Đàm phán giải quyết các vấn đề trên biển. Tháng 12/1999, Hiệp ước biên giới trên bộ được ký kết; Quốc hội hai nước đã phê chuẩn trong năm 2000. Đến cuối năm 2008, công tác phân giới cắm mốc cơ bản hoàn thành.

Ngày 25/12/2000, Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ được ký kết. Ngày 30/6/2004, Hiệp định hợp tác nghề cá ở Vịnh Bắc Bộ giữa hai nước có hiệu lực thi hành, cùng ngày diễn ra lễ trao đổi văn kiện thư phê chuẩn Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ.Trong Vịnh Bắc Bộ hiện nay đã có đường phân định phạm vi vùng vịnh của hai bên.

Một trong những nội dung quan trọng có thể đã và sẽ là trở ngại cho tiến trình đàm phán cũng như việc xử lý trên thực tế là việc hoạch định ranh giới vùng chồng lấn ngoài cửa Vịnh Bắc bộ. Theo UNCLOS 1982, các quốc gia ven biển nằm đối diện hay kế cận nhau, khi xác định phạm vi các vùng biển và thềm lục địa, tùy theo khoảng cách bờ biển của các nước nằm đối diện hay kế cận nhau đã tạo ra vùng nội thủy chồng lấn, vùng lãnh hải chồng lấn, vùng đặc quyền kinh tế chồng lấn và vùng thềm lục địa chồng lấn. Khi vùng chồng lấn này chưa được các bên liên quan tiến hành đàm phán hoạch định ranh giới rõ ràng – thì đó là tình trạng tranh chấp biên giới trên biển cần giải quyết giữa các quốc gia ven biển có liên quan.

Để giải quyết loại tranh chấp này, các quốc gia ven biển cần tiến hành đàm phán để phân định ranh giới các vùng chồng lấn đó theo các nguyên tắc đã được UNCLOS 1982 quy định. Đó là nguyên tắc công bằng – các bên phải thống nhất một giải pháp công bằng cho tất các bên liên quan bằng các phương pháp hoạch định khác nhau tùy theo sự thỏa thuận có tính đến những đặc điểm, điều kiện cụ thể. Thông dụng nhất là phương pháp trung tuyến hay trung tuyến có điều chỉnh mà việc xác lập phải tuân theo những công thức tính toán đo đạc do các chuyên gia chuyên ngành bản đồ thực hiện.

– Ông từng nói “cần phải hiểu UNCLOS 1982 không phải là cây đũa thần có thể giải quyết tất cả tranh chấp”, thậm chí còn có cả loại tranh chấp về việc giải thích và áp dụng UNCLOS 1982 trong việc xác định phạm vi các vùng biển và thềm lục địa?

– UNCLOS 1982 không quy định dùng trung tuyến làm ranh giới tạm thời để phân chia quyền hạn và trách nhiệm của các bên liên quan khi các bên đang đàm phán hoạch định vùng đặc quyền kinh tế và vùng thềm lục địa chồng lấn. Đồng thời, khi bên nào tiến hành bất kỳ hoạt động gì trong vùng chồng lấn đều phải có sự thỏa thuận của các bên liên quan. Song UNCLOS 1982 quy định trong vùng lãnh hải chồng lấn: “Khi hai quốc gia có bờ biển kề nhau hoặc đối diện nhau, không quốc gia nào được quyền mở rộng lãnh hải ra quá đường trung tuyến mà mọi điểm nằm trên đó cách đều các điểm gần nhất của các đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải của mỗi quốc gia, trừ khi có sự thỏa thuận ngược lại”.

biên giới trên biển 3
Sơ đồ đường phân định Vịnh Bắc Bộ

Trong khi đàm phán hoạch định vùng chồng lấn, nếu chưa thống nhất được phương án cuối cùng, các bên có thể sử dụng giải pháp tạm thời là khai thác chung vùng chồng lấn. Tuy nhiên, giải pháp này chỉ áp dụng cho vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa chồng lấn. Còn trong vùng lãnh hải chồng lấn không áp dụng giải pháp tạm thời này mà chỉ có quy định liên quan đến vai trò của trung tuyến.

UNCLOS 1982 nêu rõ, nếu hai bên chưa thể đi đến thống nhất việc phân định đường biên giới cuối cùng có thể tính đến việc áp dụng giải pháp tạm thời là “hợp tác khai thác chung vùng chồng lấn”, đồng thời các giải pháp tạm thời đó không làm ảnh hưởng đến kết quả đàm phán hoạch định cuối cùng. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn chủ trương “chủ quyền thuộc Trung Quốc, gác tranh chấp cùng khai thác” (như họ đề xướng, vẫn theo đuổi từ trước đến nay) và yêu sách “đường lưỡi bò” chiếm khoảng 90% diện tích Biển Đông phải được công nhận là yêu sách dùng làm ranh giới của “vùng chồng lấn” để “khai thác chung”.Nếu chấp nhận đòi hỏi vô lối này có nghĩa là Trung Quốc bước đầu đã thành công trong việc “biến không thành có”, biến “vùng không có tranh chấp thành vùng có tranh chấp”. Từ đó, họ sẽ tiến tới khống chế và độc chiếm Biển Đông theo đúng chiến lược mà họ đang theo đuổi với rất nhiều thủ thuật, thủ đoạn khác nhau…

Cần đàm phán biên giới trên biển với tinh thần cầu thị, khách quan, thượng tôn pháp luật

– Đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, nguyên tắc để chứng minh, khẳng định chủ quyền là nguyên tắc về thụ đắc lãnh thổ theo pháp lý quốc tế hiện hành. Và quan trọng là UNCLOS 1982 không có quy định nào liên quan đến việc giải quyết tranh chấp chủ quyền đối với hai quần đảo này. Đây có phải là nguyên nhân lớn nhất dẫn đến việc đàm phán biên giới trên biển giữa Việt Nam và Trung Quốc chưa có kết quả cụ thể?

– Có thể nói đây là bất đồng lớn nhất, phức tạp nhất, nhạy cảm nhất trong đàm phán giữa hai bên. Trung Quốc khẳng định chỉ đàm phán về chủ quyền quần đảo Trường Sa. Vì Trung Quốc cho rằng quần đảo Hoàng Sa (họ gọi là quần đảo Tây Sa) là của họ, không tồn tại tình trạng tranh chấp, không cần đàm phán. Nhưng Việt Nam khẳng định quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Trung Quốc đã chiếm đóng trái phép toàn bộ quần đảo Hoàng Sa và một phần quần đảo Trường Sa.

biên giới trên biển 2
Sơ đồ các vùng biển của quốc gia ven biển

Việt Nam đề nghị hai bên đàm phán giải quyết bất đồng, tranh chấp cả hai quần đảo này. Với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, sự bất đồng thể hiện ở việc, về nguyên tắc pháp lý xác định quyền thụ đắc lãnh thổ, Trung Quốc theo nguyên tắc “chủ quyền lịch sử” (dù cái gọi là “chủ quyền lịch sử” mà Trung Quốc đưa ra, Tòa Trọng tài đã bác bỏ ngày 12/7/2016, trong vụ kiện giữa Trung Quốc và Philippines), còn Việt Nam theo nguyên tắc “chiếm hữu thật sự”.

Một số người nói với tôi rằng cần đề nghị Đảng và Nhà nước kiện Trung Quốc ra Tòa Trọng tài quốc tế để đòi lại Hoàng Sa, Trường Sa. Tôi trả lời, đó là vấn đề hoàn toàn khác, nguyên tắc pháp lý và thủ tục pháp lý để khởi kiện đều khác. Chúng ta không thể kiện đơn phương, vì muốn kiện thì phải do các bên có liên quan cùng nhau đàm phán, ký kết, thỏa thuận thì các cơ quan tài phán quốc tế mới xử lý. Trong khi thực tế, những bất đồng kể trên, có thể nói là rất khó đi đến thống nhất, nếu không muốn nói là không bao giờ thống nhất được, trừ phi Trung Quốc chấp nhận thay đổi chiến lược độc chiếm Biển Đông của họ để đàm phán một cách thực chất, trên tinh thần cầu thị, khách quan, thượng tôn pháp luật.

Cảm ơn tiến sĩ.

Trần Quân và Tâm Thanh

Bình luận

Bạn có thể quan tâm