fbpx

Đã đến lúc điều chỉnh luật thuế thu nhập cá nhân để tạo động lực tăng trưởng lâu dài?

Đăng lúc: 6:10 05/09/2019 -

Trên nhiều diễn đàn đang xôn xao bàn tán về việc thay đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân. Dù cơ quan thuế chưa có động thái đưa ra dự thảo, nhưng nhiều chuyên gia kinh tế thẳng thắn đề cập đến sự lạc hậu của Luật thuế thu nhập cá nhân đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2013. Điều chỉnh Luật Thuế thu nhập cá nhân sao cho hợp lý, không chỉ kích cầu nhu cầu tiêu dùng, mà còn tạo động lực cho sự phát triển!

thuế thu nhập cá nhân 1
Trên nhiều diễn đàn đang xôn xao bàn tán về việc thay đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân

Sau hơn 6 năm được thực thi, Luật Thuế thu nhập cá nhân không còn xa lạ trong đời sống dân sinh. Cụ thể, đã có 50 triệu mã số thuế thu nhập cá nhân đã được cấp, và ngân sách thu từ thuế thu nhập cá nhân không ngừng tăng lên hàng năm. Từng giữ chức vụ Tổng cục phó Tổng cục Thuế nhiều năm, và bây giờ đảm nhận vai trò Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam, bà Nguyễn Thị Cúc phân tích sự nghịch lý giữa thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân: “Mức thuế thu nhập cá nhân theo lũy tiến, thấp nhất là 5%, mức cao nhất là 35% đang được áp dụng, làm tỉ lệ thuế trên thu nhập là khá cao. Do đó, cần điều tiết thuế thu nhập cá nhân tương đương với điều tiết thuế thu nhập doanh nghiệp.

Thuế thu nhập doanh nghiệp trước đây là 32% doanh thu, sau các lần điều chỉnh, đã giảm dần xuống lần lượt còn 28%, 25% và hiện nay là 20% doanh thu. Trong khi thuế thu nhập cá nhân vẫn có biểu thuế cao nhất là 35%. Khoảng cách điều tiết biểu thuế thu nhập cá nhân cũng rất dày, chỉ cần thu nhập nhích một chút là lên bậc thuế cao hơn. Tiền thuế tăng có khi còn nhiều hơn tiền được nhận thêm!”

Ai cũng dễ dàng định nghĩa, nộp thuế là quyền lợi và nghĩa vụ của công dân. Thế nhưng, đối với thuế thu nhập cá nhân, ngoài yếu tố pháp lý còn phải cân nhắc yếu tố phát triển chung. Theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân, khi chỉ số giá tiêu dùng – CPI biến động trên 20% so với thời điểm luật có hiệu lực, thì phải điều chỉnh.

Nếu so sánh hai thời điểm, cuối tháng 8-2019 với đầu tháng 7-2013, thì CPI đã tăng hơn 20%. Mặt khác, lương tối thiểu vùng cũng đã phải tăng gần 80% và thu nhập bình quân đầu người tăng hơn 32%. Nếu vẫn giữ nguyên mức giảm trừ gia cảnh đang áp dụng, thì không thể nào che giấu sự bất hợp lý.

thuế thu nhập cá nhân 2
Thuế thu nhập cá nhân hiện nay

Trên thực tế đã xảy ra không ít câu chuyện dở khóc dở mếu. Ví dụ, mới đây các tài xế xe ôm công nghệ GrabBike đã phản đối công ty Grab, vì bị thu 60 ngàn đồng/ ngày, nhằm tránh những rắc rối khi quyết toán thuế doanh nghiệp. Vì sao công ty Grab lại hành động như vậy?

Rất đơn giản, họ viện dẫn theo các quy định hiện hành. Công ty Grab thu các khoản thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân đối với các đối tác tài xế GrabBike được thực hiện theo hướng dẫn tại các công văn số 384/TCT-TNCN ngày 8/2/2017, công văn số 1531/TCT-TNCN ngày 2.4.2017 của Tổng cục Thuế; công văn 5729/CT-TTHT ngày 19.6.2017 và công văn số 357/CT-TTHT ngày 11/1/2018 của Cục Thuế TPHCM.

Cụ thể, mức thu được áp dụng đối với các tài xế GrabBike theo diện cá nhân kinh doanh tính theo tỉ lệ phần trăm (%) trên doanh thu. Kiểu thuế khoán, khiến các tài xế xe ôm công nghệ phải gánh chịu mức thuế giá trị gia tăng là 3% doanh thu, mức thuế thu nhập cá nhân là 1,5% trên doanh thu và đối với tiền thưởng là 1%.

Trớ trêu ở chỗ, tài xế xe ôm công nghệ được xếp vào diện cá nhân kinh doanh như không được khấu trừ các chi phí thường xuyên phát sinh như xăng dầu, trang phục, bảo dưỡng phương tiện… Thêm điều oái oăm nữa, các tài xế xe ôm công nghệ có mức thu nhập từ 100 triệu đồng/năm trở lên sẽ phải chịu thuế, nhưng khi áp dụng theo diện cá nhân kinh doanh thì không được hưởng giảm trừ gia cảnh!

Liệu năm 2020 cần điều chỉnh Luật Thuế thu nhập cá nhân hay chưa? Các chuyên gia kinh tế đều khẳng định đó là việc tất yếu và Chính phủ cần đề xuất Quốc hội ban hành những khoản thuế phù hợp hơn, nhất là mức giảm trừ gia cảnh. Trước mắt cơ quan chức năng có thể bổ sung danh sách các khoản chi phí được khấu trừ trước khi xác định thu nhập chịu thuế.

Giáo sư – Tiến sĩ Trần Ngọc Thơ cho rằng: “Tăng mức giảm trừ gia cảnh, nguồn thu từ thuế thu nhập cá nhân nếu giảm cũng chỉ giảm trong ngắn hạn. Còn về dài hạn, việc giảm nguồn thu đó sẽ nằm trong túi người dân khiến họ tăng chi tiêu. Mà chính sự chi tiêu tạo ra tăng trưởng GDP, mang lại lợi ích có thể gấp nhiều lần số nguồn thu sụt giảm. Đừng vì lợi ích thu ngân sách nhất thời, mà phải nghĩ tác động lan tỏa dài hạn của chính sách!”.

Còn Tiến sĩ Trần Nguyễn Minh Hải – Giảng viên ĐH Ngân hàng TP.HCM cũng gợi ý: “Chính sách thuế thu nhập cá nhân cần thiết kế theo hướng tạo được sự lan tỏa sang các chính sách khác. Chẳng hạn, người tham gia bảo hiểm hưu trí và quỹ hưu trí tự nguyện tại các quốc gia khác, phần thu nhập được miễn thuế thường được quy định ở mức tối thiểu bằng GDP bình quân đầu người. Nếu đối chiếu với GDP bình quân đầu người của Việt Nam, thì người lao động có thể được giảm trừ khoảng 4 triệu đồng/tháng!”

thuế thu nhập cá nhân 1
Điều chỉnh luật thuế thu nhập cá nhân cần hợp lý để tạo động lực cho sự phát triển

Hiện nay, Luật Thuế thu nhập cá nhân đã phơi bày nhiều bất cập. Đối với người có thu nhập từ tiền công và tiền lương, thì mức khởi điểm chịu thuế là 9 triệu đồng và mức giảm trừ gia cảnh cho mỗi trường hợp phụ thuộc là 3,6 triệu đồng. Ở ngưỡng thu nhập phải chịu thuế thu nhập cá nhân, thì người lao động vẫn đảm bảo cái ăn, cái mặc nhưng không thể đầu tư cho những hoạt động khác nhằm nâng cao năng lực và hoàn thiện bản thân.

Nếu từng công dân chỉ biết quanh quẩn cơm canh thường ngày, thì rõ ràng chất lượng sống của cộng đồng rất thấp. Giá cả thị trường ngày càng đắt đỏ ở các đô thị, với mức 9 triệu đồng thì không đủ cho người lao động tiếp cận các dịch vụ giải trí hoặc thể thao, để cân bằng tâm lý và sức khỏe sau giờ làm việc. Đồng thời, với mức giảm trừ gia cảnh 3,6 triệu đồng cho mỗi trường hợp, thì trẻ em hoặc người già cũng không có cơ hội vui chơi hoặc đi lại thăm viếng thân nhân.

Ở một số nước, trong quá trình thu thuế thu nhập cá nhân cũng giảm trừ dựa trên hóa đơn mua hàng mà người nộp thuế đã tiêu dùng theo hàng tháng, hàng quý, hàng năm. Hiện nay, hóa đơn điện tử đã rất phổ biến, mỗi người dân lấy hóa đơn để ghi nhận chi phí như doanh nghiệp là việc tương đối dễ dàng, nhưng Luật thuế thu nhập cá nhân của nước ta vẫn chưa… nghĩ đến! Nếu phương pháp tiến bộ ấy được triển khai, cũng giúp cơ quan thuế đối phó được với những doanh nghiệp cố tình che giấu doanh thu để trốn thuế!

Ông Nguyễn Thái Sơn – Nguyên Trưởng phòng Thuế thu nhập cá nhân của Cục Thuế TPHCM, kiến nghị: “Đã đến lúc nên nghiên cứu việc cho khấu trừ một số chi phí hợp lý trước khi tính thuế thu nhập cá nhân, nếu có hóa đơn như học phí, tiền thuê nhà… chứ không nên khống chế 9 triệu cho người nộp thuế hay 3,6 triệu đối với người phụ thuộc như hiện nay. Những khoản chi tiêu có hóa đơn chứng từ nên được khấu trừ để khuyến khích tiêu dùng, làm cho xã hội có thói quen lấy hóa đơn, minh bạch hơn.

Hiện nay chúng ta đang phát triển hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt… đó cũng là phù hợp với xu hướng. Đây là cách tính thuế của nhiều nước trên thế giới. Ban đầu có thể áp dụng từng bước, không cần phải “bung” hết, mà “mở” cho các lĩnh vực Nhà nước khuyến khích như giáo dục hay các nhu cầu thiết yếu của người dân như tiền thuê nhà, mua nhà trả góp, đi lại, sức khỏe, y tế…

Nên tạo điều kiện cho gười dân không phải đóng thuế cho cả những khoản thiết yếu để duy trì cuộc sống. Nếu thực hiện được điều này sẽ khuyến khích người dân lấy hóa đơn trong tiêu dùng, lúc đó con số kê khai doanh thu của các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ cũng sẽ tăng lên, họ sẽ phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, cơ quan thuế còn thu được thuế giá trị gia tăng”.

Tâm Huyền

Bình luận