Khi công nghệ giáo dục bị trôi dạt trong cơn bão dư luận – lỗi không của riêng ai?

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 9:04 18/09/2018 |

Ý thức khoa học cải tiến hay… cải lùi luôn đáng ủng hộ, quan niệm giáo dục chiều sâu hay chiều rộng cũng không đáng chê trách. Sáng tạo và phản biện luôn đồng hành cùng cuộc sống, nâng đỡ cuộc sống hoặc xoa dịu cuộc sống. Trường hợp giáo sư Hồ Ngọc Đại không nằm ngoài quy luật ấy. Là con rể của một nhà lãnh đạo có sức ảnh hưởng lớn, ông Hồ Ngọc Đại có thể nắm lấy cơ hội vinh thân phì gia bằng cách tham gia quan trường. Thế nhưng, ông Hồ Ngọc Đại lại chọn cách đầu tư cuộc đời mình vào công nghệ giáo dục. Từ năm 1978 đến nay, 40 năm ròng rã, ông Hồ Ngọc Đại muốn xây dựng mô hình truyền thụ kiến thức sinh động hơn, thuyết phục hơn. Ông đã từng thành công với biên độ nhỏ là Trường Thực nghiệm tại Hà Nội. Tuy nhiên, khi nhân rộng phương pháp ấy ra toàn quốc thì phải chấp nhận những phản ứng trái chiều.

Vì sách Tiếng Việt lớp 1 theo công nghệ giáo dục được in ấn và phát hành song song vào trường tiểu học, nên dễ dàng hình thành… thuyết âm mưu. Sự ồn ào được vài người lý giải là do có kẻ xúi “đánh” ông Hồ Ngọc Đại để tiếp tục độc quyền sách giáo khoa. Đúng là sách giáo khoa nhiều năm qua vẫn chỉ do NXB Giáo Dục một mình một chợ cung cấp với số lượng lớn. Và điều đáng băn khoăn là chính những nhà giáo dục lại bắt buộc các em học sinh viết thẳng vào sách giáo khoa nhằm… vứt bỏ những cuốn sách đã qua sử dụng. Mỗi năm, hàng ngàn tỷ đồng phải chi ra cho sách giáo khoa. Đấy là sự lãng phí khủng khiếp. Sách giáo khoa phải có sự ổn định trong một khoảng thời gian nhất định, và học trò lớp sau có thể dùng lại sách của học trò lớp trước. Đằng này, mỗi năm lại in một bộ sách khác để móc túi phụ huynh thì nền giáo dục hơi nghiêng về phía tiểu xảo kinh tế.

Trong bối cảnh ấy, bộ sách Tiếng Việt lớp 1 theo công nghệ giáo dục lại xuất hiện, như một đối thủ cạnh tranh trên thị trường sách giáo khoa. Miếng bánh lợi ích sách giáo khoa lớp 1 đang được chia lại một cách bí mật chăng? Không, quan trọng hơn là nhiều bậc phụ huynh ngỡ ngàng vì nội dung lạ lẫm của bộ sách Tiếng Việt lớp 1, nên họ  vội vàng bày tỏ sự bất bình. Liệu công nghệ giáo dục có thể đem lại chuyển biến khác biệt, nằm ngoài tiên liệu của đám đông chăng?

Giáo sư Hồ Ngọc Đại

Không né tránh, nhưng ông Hồ Ngọc Đại vẫn rất khảng khái khi trình bày công trình hao tâm khổ tứ của bản thân: “Tôi làm giáo dục là tác động đến xã  hội, đến cuộc sống của người khác nên tôi phải có trách nhiệm. Tôi là TSKH đầu tiên của Việt Nam, nhưng tôi không bao giờ đề GS-TS, mà chỉ duy nhất tên Hồ Ngọc Đại, tôi muốn một mình đối diện với đời… Tôi rất có ý thức xây dựng lý thuyết về giáo dục, đã viết hẳn một bộ sách về nó. Ngay từ hồi bên Liên Xô, nôi đã đinh ninh: nền giáo dục cũ sẽ thất bại, phải thay bằng một nền giáo dục mới…

Chúng ta hay theo những phương châm cũ: noi gương người đi trước, phấn đấu theo người này, người kia. Tôi không chấp nhận. Nền giáo dục phải tạo ra mỗi người là chính họ, riêng biệt, không giống ai. Chúng ta đã có một nền giáo dục nhiều ảo tưởng. Nếu trước đây chỉ có 5% người dân đi học, 95% người đi làm, thì giờ đây, 100% trẻ đến trường. Trẻ em đi học phải vui vẻ, hạnh phúc. Không thể lấy gương người này để áp đặt cho người kia. giáo dục không thể tạo sự phục tùng, thay vào đó phải là sự tôn trọng, nam nữ bình quyền”.

Theo chia sẻ của giáo sư Hồ Ngọc Đại, thì công nghệ giáo dục đến với ông từ những năm ông du học bên Liên Xô. Ông đã nghiên cứu về triết lý giáo dục của các quốc gia tiến bộ, để mong đưa ra một triết lý giáo dục cho người Việt Nam. Sau này về nước, tất cả các giải pháp giáo dục ông đưa ra đều có cơ sở bền vững là triết học và tâm lý học, triết lý học là định hướng, tâm lý học là thực thi. Và ông Hồ Ngọc Đại tin rằng, mình có thể giải quyết các vấn đề của giáo dục một cách mạch lạc: “Với tôi, ý thức trách nhiệm với đất nước là trên hết, vì vậy những chuyện khó chịu này kia đối với tôi là vô nghĩa… Trẻ con phải được hưởng những gì mới nhất, chưa hề có.

Mỗi người phải là chính nó, xứng đáng với chính nó, không nên giống ai khác. Chúng ta cần sống thật hơn, tạo ra một sự thật xứng đáng hơn, không phải là tạo ra sự thật trong mơ ước. Định kiến là ngu muội, không có định  kiến nào thông minh cả. Chúng ta đang sống trong một xã hội hoàn toàn khác. Trẻ con là con đẻ của thời đại. Người lớn không được lấy mình làm chuẩn để dạy dỗ trẻ con.  Người lớn phải chịu thua con thì mới dạy được nó, trẻ con không làm sai điều gì, vì nó làm theo lý của nó, không phải theo lý của người lớn. Ngày làm trường thực nghiệm, mỗi ngày tôi đều đến sớm, thường chỉ để hỏi phụ huynh 1 câu: các cháu học có vui không?”.

Phương pháp tách tiếng trong sách Tiếng Việt lớp 1 công nghệ giáo dục

Không ai phủ nhận tâm huyết của ông Hồ Ngọc Đại. Thế nhưng, ước mơ và hành động không phải lúc nào cũng gặp nhau ở đích đến. Giữa lý thuyết và thực tế luôn có khoảng cách rất khó đoán định. Ưu điểm phải trân trọng ở ông Hồ Ngọc Đại là dám nghĩ, dám làm, dám chịu. Nếu bộ sách Tiếng Việt lớp 1 chỉ được in ở dạng thử nghiệm và bày bán ở quầy sách tham khảo, thì đã không có gì ầm ĩ. Đưa một công nghệ giáo dục vào trường học, cho lưu hành song song hai bộ sach thì hơi khiếm nhã với phụ huynh và giáo viên. Trách nhiệm ấy dường như nằm ngoài khả năng hồi đáp của ông Hồ Ngọc Đại.

Đại điện Vụ Giáo dục tiểu học Bộ GD-ĐT cho rằng: “Dư luận có nhiều ý kiến về cách đánh vần trong tài liệu này. Theo chúng tôi đây là vấn đề hết sức bình thường. Mỗi một tài liệu, một bộ sách giáo khoa đều đặt ra những giải pháp sư phạm để học sinh, nhất là các em lớp 1 biết đọc, biết viết. Thế mạnh của tài liệu Tiếng Việt lớp 1 công nghệ giáo dục là học sinh đọc thông, viết thạo, nắm chắc được quy tắc chính tả. Do đó, trên cơ sở kết quả của Hội đồng Thẩm định quốc gia về tài liệu này, Bộ GD-ĐT quyết định năm học 2018 – 2019, tiếp tục triển khai tài liệu ở những địa phương đang triển khai, theo nguyên tắc tự nguyện nhưng không mở rộng để giữ ổn định cho đến khi thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới.

Quan điểm của Bộ GD-ĐT là những đổi mới khi vận dụng vào trong quá trình dạy học, không theo truyền thống cũ hoặc có tính chất “lạ” thì xã hội quan tâm nhiều. Cách tiếp cận và dạy khác nhau nhưng vẫn cùng mục đích là để học sinh biết đọc, biết viết. Chúng ta chấp nhận nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau, nhiều cách tiếp cận để giáo viên được quyền lựa chọn phù hợp nhất với từng đối tượng học sinh của mình trên từng môn học, từng cấp học”.

Chất lượng của bộ sách Tiếng Việt lớp 1 theo công nghệ giáo dục vẫn còn là ẩn số lâu dài. Nhà ngôn ngữ học Trần Chút nhiều năm giảng dạy tại ĐH KHXH-NV TP.HCM và từng giữ vai trò cầm trịch Hội nghiên cứu Ngôn ngữ TPHCM phân tích, việc triển khai rộng rãi tài liệu Tiếng Việt lớp 1 công nghệ giáo dục song song với sách giáo khoa hiện hành là vi phạm Nghị quyết 40 năm 2000 của Quốc hội (Nghị quyết về Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông) về quy định một chương trình và một sách giáo khoa. Đến nay, bộ sách của ông Hồ Ngọc Đại vẫn ghi là “Tài liệu thí điểm” mà thực tế đã triển khai rộng rãi trên phạm vi 49 tỉnh thành. Phương pháp dạy học của sách Tiếng Việt 1 công nghệ giáo dục cũng không đúng với tinh thần Luật Giáo dục.

Theo tác giả sách Tiếng Việt lớp 1 – CNGD, chỉ có giáo viên mới dạy được cho học sinh theo sách ấy, phụ huynh học sinh hay bất kỳ ai khác dù có học vấn ra sao cũng không thể dạy được. Như vậy là tách rời giáo dục nhà trường với giao dục gia đình và giáo dục xã hội, trái với tinh thần của Luật Giáo dục hiện hành. Giáo dục không thể là một công nghệ. Công nghệ tạo hàng loạt sản phẩm như nhau, còn giáo dục là đào tạo con người. Học sinh lớp 1 cần học tiếng Việt dưới dạng viết, làm sao để các cháu viết đúng chính tả. Sách Tiếng Việt lớp 1 công nghệ giáo dục thiên về ngữ âm học, dễ gây ấn tượng dạy dỗ các cháu trở thành nhà ngôn ngữ học.

Tâm Huyền

Bình luận

Bạn có thể quan tâm