Làm sao thu phí BOT được minh bạch?

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 3:50 16/03/2019 |

Vì sao đường cao tốc lại không áp dụng hình thức thu phí không dừng, mà vẫn hứng thú với tiền mặt lấy trực tiếp từ người tham gia giao thông? Bộ trưởng Bộ GTVT- Nguyễn Văn Thể cam kết, đến ngày 31/12/2019 sẽ chấm dứt thu phí thủ công trên tất cả trạm BOT toàn quốc!

Vụ 2 tên cướp đột nhập vào Trạm thu phí Dầu Giây để lấy đi số tiền 2,22 tỷ đồng vào ngày 7/2/2019 thực sự khiến dư luận rúng động. Sự ngạc nhiên của đám đông dành cho sự táo tợn của kẻ gian chỉ một phần, mà sự ngạc nhiên dành cho nguồn thu thực sự của loại hình BOT đến 10 phần. Mỗi ngày trạm thu phí đã gom được bao nhiêu, mà số dư tiền mặt đang tồn quỹ nhiều như vậy? Công an dĩ nhiên nhanh chóng bắt được 2 tên cướp, còn việc thanh tra trạm thu phí cũng không thể làm ngơ.

Sau gần 20 ngày tiến hành rà soát, Tổng cục Đường bộ VN tuyên bố trạm thu phí Dầu Giây chứng từ thu phí được lưu đầy đủ, các báo cáo thực hiện theo quy trình việc thực hiện, công tác thu phí từ các khâu phát hành vé thẻ, thu phí, đối soát, nộp tiền đến tổng hợp báo cáo đảm bảo theo quy trình thu phí được duyệt… Nghĩa là ở trạm thu phí Dầu Giây không có gì khuất tất.

Thế nhưng, cũng trong kết luận của Tổng cục Đường bộ VN lại khẳng định: “Tổng công ty đầu tư Đường cao tốc VN phải báo cáo giải trình việc không sao lưu đầy đủ dữ liệu video theo quy định tại Thông tư 49/2016 của Bộ GTVT; Thực hiện ngay việc công khai thông tin trên biển báo điện tử gắn tại khu vực nhà điều hành theo quy định tại Thông tư số 49/2016; Khắc phục ngay lỗi không đồng bộ thời gian của các video làn, video cabin và video toàn cảnh”.

Nghe mà tức cười, nếu đã “không sao lưu đầy đủ”, “không công khai thông tin trên biển báo điện tử” và “lỗi không đồng bộ thời gian của các video” thì làm sao chứng minh thu chi ở trạm thu phí hoàn toàn minh bạch?

Tổng cục Đường bộ VN chịu trách nhiệm trực tiếp quản lý Tổng công ty đầu tư Đường cao tốc VN. Khi xảy ra khuất tất tài chính, mà cấp trên lại thanh tra cấp dưới, thì liệu có thuyết phục dư luận không? Tại sao không mời một đơn vị kiểm toán độc lập làm sáng tỏ lợi nhuận thực tế của trạm thu phí Dầu Giây? Bởi lẽ, nguồn thu mỗi ngày sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thu phí của mỗi tuyến đường. Đã có trường hợp trạm thu phí đưa lý do số thu thường xuyên quá ít nên xin thu thêm vài năm nữa.

Hai nghi can trong vụ cướp trạm thu phí Dầu Giây

Để giám sát trạm thu phí và thuận lợi giao thông, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 07/2017 đề nghị thiết lập hệ thống thu phí điện tử tự động không dừng. Toàn bộ việc lắp đặt thiết bị thu phí tự động không dừng hiện nay được Bộ GTVT – Tổng cục Đường bộ VN chỉ định cho Liên doanh Tasco – VETC thực hiện.

Ông Nguyễn Mạnh Hà- Tổng giám đốc Công ty TNHH VETC cho biết, tại các trạm đã vận hành thương mại, doanh thu từ các làn thu phí tự động chỉ chiếm tỷ lệ khoảng 7% trên tổng doanh thu và đề nghị cơ quan quản lý Nhà nước cần có giải pháp cưỡng chế dán thẻ giống như việc bắt buộc đội mũ bảo hiểm. Tuy nhiên, rắc rối của kế hoạch thu phí không dừng còn nằm ở nhiều vấn đề khác.

Theo các chủ đầu tư BOT, dự án gắn thiết bị thu phí không dừng phải đấu thầu công khai, đằng này Bộ GTVT lại chỉ định VETC là nhà cung cấp thiết bị, họ không được quyền lựa chọn về thiết bị, giá trị ăn chia của hợp đồng… Một số chủ đầu tư BOT đã lắp đặt rồi thì cho rằng “phải ngậm ngùi lắp thôi, không thì bị nhiều áp lực khác”.

Ở góc độ quyền lợi người sử dụng, luật sư Nguyễn Phương Tuyến ( Đoàn luật sư TP. Hà Nội) cho rằng, lãnh đạo Tổng cục Đường bộ VN cần nghiêm túc nhìn nhận lại các quyết định của mình dựa trên khía cạnh pháp lý chứ không đơn giản chỉ là đưa ra lời nói. Việc minh bạch trong thu phí phải nhìn nhận từ các nhà đầu tư BOT, vì chủ phương tiện làm sao có thể qua trạm tự do mà thoát cảnh đóng phí. Đừng biến chủ phương tiện thành “vật tế thần” cho những toan tính của VETC.

Việc của họ là dán tem, còn hình thức dán tem như thế nào để chủ phương tiện chấp thuận lại đòi hỏi doanh nghiệp này có những sáng tạo riêng. VETC đừng dựa vào Tổng cục ĐBVN để gây sức ép với chủ xe và ngược lại, Tổng cục Đường bộ VN đừng vì VETC mà bỏ qua những quy định của pháp luật. Việc chủ phương tiện và VETC chỉ là quan hệ dân sự nên đừng có lấy việc sửa đổi Thông tư 49/2016 của Bộ GTVT ra để tăng áp lực. Nếu Bộ GTVT và Tổng cục Đường bộ VN tiếp tục bổ sung vào Thông tư 49/2016 mà không tính toán đến quyền lợi các chủ phương tiện, lúc đó sẽ xuất hiện không ít ý kiến phản biện!

Số tiền vụ cướp mà công an thu được

Thu phí tự động không dừng là một chủ trương đúng đắn, nhưng triển khai lại không mạch lạc. Nguyên nhân nằm ở đâu? Tổng cục Đường bộ VN và đơn vị cung cấp hệ thống thu phí tự động không dừng phải xem xét và trả lời một cách nghiêm túc.

Ông Tô Nam Toàn – vụ trưởng Vụ khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế của Tổng cục Đường bộ VN, đánh giá những BOT đã đưa vào khai thác vận hành thu phí tự động không dừng trên quốc lộ 1 và quốc lộ 14 là đã thành công bước đầu. Tuy nhiên, so với mong muốn của Bộ GTVT và người tham gia giao thông là đưa hết tất cả các làn thu phí của các trạm trên vào hệ thống thu phí tự động không dừng, thì chưa đạt yêu cầu.

Tổng cục Đường bộ VN đang cố gắng làm cho bằng được vấn đề này trong năm 2019 để đáp ứng mong muốn của người dân, Bộ GTVT và Thủ tướng Chính phủ. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tiến độ triển khai hệ thống thu phí tự động không dừng chưa đạt kết quả như mong muốn là do năng lực của nhà cung cấp dịch vụ chưa đáp ứng được và một số nhà đầu tư BOT không tích cực triển khai. Còn về sự phối hợp của các chủ dự án BOT trong thực hiện thu phí tự động không dừng, cũng nảy sinh nhiều vướng mắc. Có nhà đầu tư BOT tích cực triển khai, nhưng cũng có không ít nhà đầu tư BOT bằng cách này hay cách khác gián tiếp cản trở lộ trình cải tiến thu phí đường bộ.

Ông Tô Nam Toàn nhấn mạnh: “Chúng tôi đánh giá một cách khách quan là cũng có một số nhà đầu tư ngại sự minh bạch, nhưng có một số nhà đầu tư lo ngại không kiểm soát được các nhà cung cấp dịch vụ thu phí tự động không  sẽ kết toán sổ sách như thế nào. Ví dụ, có nhà đầu tư BOT yêu cầu họ được có một hệ thống song song với hệ thống thu phí tự động không dừng của VETC để giám sát cụ thể, nhưng họ không hiểu được các vấn đề kỹ thuật khi đặt 2 hệ thống song song với nhau như: các vòng từ sẽ ảnh hưởng lẫn nhau, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ… Những lý do đó làm kế hoạch thu phí tự động không dừng đã không đảm bảo tiến độ ban đầu!”

Có thể thấy, vì quyền lợi riêng, các nhà đầu tư BOT triển khai thu phí tự động không dừng rất chậm chạp. Thậm chí mô hình sau còn… lạc hậu hơn mô hình trước.

Ví dụ, cao tốc TPHCM – Trung Lương thông xe từ năm 2010 đã áp dụng tài xế tự lấy thẻ tính phí tự động, thì cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây thông xe vào năm 2014 vẫn để nhân viên ngồi… phát thẻ tính phí tự động. Chi phí cho lao động không cần thiết này, người tham gia giao thông cũng phải trả chăng? Và nếu sớm triển khai thu phí tự động không dừng, thì lượng tiền mặt tồn quỹ tại Trạm thu phí Dầu Giây cũng không trở thành mục tiêu của hai kẻ cướp dịp Tết vừa qua.

Với một nền kinh tế còn không ít khó khăn như nước ta, mô hình BOT rất quan trọng. Thế nhưng, trong thời đại công nghệ số, không ai cho phép hình thành lợi ích nhóm ở mỗi trạm thu phí!

TÂM HUYỀN

 

Bình luận

Bạn có thể quan tâm