“Lỗ hổng” từ việc test nhanh phát hiện người nhiễm virus SARS-CoV-2

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 6:01 16/08/2020 |

“Trong tình hình hiện nay, để phát hiện virus SARS-CoV-2, chúng ta không nên dùng xét nghiệm nhanh. Mục đích phát hiện người mang kháng nguyên, mang virus thì kỹ thuật phải khác”, GS Nguyễn Anh Trí nói.

test nhanh 3
Nhiều tỉnh thành tiến hành test nhanh cho các ca có nguy cơ nhiễm Covid 19

Từ ngày 23/7/2020 đến nay, Việt Nam đã ghi nhận 335 trường hợp mắc mới, trong đó có 37 trường hợp nhập cảnh từ nước ngoài và 298 trường hợp lây nhiễm trong nước tại 13 tỉnh, thành phố. Các trường hợp mới được phát hiện này đều có yếu tố dịch tễ liên quan tới ổ dịch tại Đà Nẵng.

Một số tỉnh, thành đang triển khai test nhanh trên diện rộng tất cả các đối tượng đến và trở về từ vùng dịch để tìm ca dương tính với SARS-CoV-2. Thế nhưng, điều các chuyên gia dịch tễ cảnh báo đã thành sự thật. Test nhanh không có giá trị tìm ra người mang virus. Chỉ bằng xét nghiệm rRT-PCR mới chẩn đoán chính xác dương tính.

TP Hà Nội đã rà soát được hơn 93.000 người đi từ Đà Nẵng về, tiến hành test nhanh cho hơn 70.000 người. Trong đó tất cả đều âm tính và nhiều người âm tính cũng chủ quan, không chịu cách ly theo đúng quy định. Bài học mà Hà Nội đang phải nhận được, chính là ca bệnh 714 – ca nhiễm thứ 3 tại Hà Nội và thêm một ca bệnh được công bố chiều 7/8 cũng đã âm tính bằng test nhanh nhưng dương tính khi được làm kỹ thuật rRT-PCR.

Đến nay, Bộ Y tế đã không cấp kit test nhanh, khuyến khích làm xét nghiệm rRT-PCR.Sở Y tế tỉnh Quảng Nam cũng dừng sử dụng phương pháp xét nghiệm nhanh. Tại Hà Nội, từ ngày 5/8 cũng yêu cầu xét nghiệm rRT-PCR với tất cả người ở Đà Nẵng trở về từ 15/7 dù họ đã có kết quả âm tính khi test nhanh.

Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Giáo sư, Anh hùng Lao động Nguyễn Anh Trí, Chủ tịch Hội Huyết học – Truyền máu Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa 14, để tìm hiểu rõ hơn vì sao các chuyên gia dịch tễ đề xuất dừng test nhanh để sàng lọc người nhiễm virus SARS-CoV-2.

– Thưa giáo sư, việc chúng ta triển khai trên diện rộng test nhanh có thật sự có giá trị?

GS Nguyễn Anh Trí: Thực thế một vài tỉnh, thành đang sử dụng test nhanh để sàng lọc người từ Đà Nẵng trở về là không đúng. Những người âm tính không hề an toàn. Âm tính là khả năng còn bị nhiễm, cần tiếp tục cách ly. Không phải âm tính là thoải mái ra ngoài.

Xét nghiệm bằng test nhanh đang được một số tỉnh, thành dùng là phát hiện kháng thể của virus SARS-CoV-2. Sử dụng xét nghiệm này để phát hiện virus SARS-CoV-2 là không phù hợp vì không thể xét nghiệm phát hiện kháng thể mà đi tìm kháng nguyên. Trong trường hợp này, nếu có dương tính, thì coi như chúng ta cũng bắt hụt vì không chắc người đó có còn kháng nguyên không? Và nếu trước đó có thì hậu quả gây lây lan virus đã xảy ra rồi.

Trong trường hợp dương tính với test nhanh, chưa chắc đã dương tính với SARS-CoV-2. Có thể đã bị nhiễm hoặc nhiễm chéo kháng nguyên nào đó tương tự. Nếu có âm tính, thì không thể nào biết được người đó hiện tại có virus trong cơ thể hay không. Người nhận được kết quả âm tính test nhanh sẽ tưởng rằng mình không bị nhiễm virus, không còn mang virus nên nguy cơ cho cả hai phía: Bản thân họ thì chủ quan, dẫn đến họ chưa nhiễm thì sẽ bị nhiễm; hoặc nếu họ có mang virus SARS-CoV-2 trong cơ thể thì sẽ làm lây lan cho cộng đồng. Đây là vấn đề nguy hiểm nhất. 

test nhanh 1
GS Nguyễn Anh Trí

Test nhanh chỉ để theo dõi kết quả điều trị ở những người đã bị nhiễm SARS-CoV-2 sau đó có xuất hiện kháng thể không, có còn kháng thể không. Việc này quan trọng để điều chỉnh thuốc men, thay đổi phác đồ cho phù hợp.

Trong tình hình hiện nay, để phát hiện virus SARS-CoV-2, chúng ta không nên dùng xét nghiệm nhanh. Mục đích phát hiện người mang kháng nguyên, mang virus thì kỹ thuật phải khác. Nếu dùng sẽ bị lạc đường. Vừa qua, tôi thấy một số động thái đáng mừng khi nhiều nhà khoa học lên tiếng về điều này.

PGS, TS Lê Thị Quỳnh Mai, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương phát biểu rất đúng, trường hợp âm tính không có nghĩa là không nhiễm bệnh, an toàn cho cộng đồng vì test nhanh là tìm lệch hướng. Những người đó cần tiếp tục cách ly vì nguy cơ bị nhiễm là có, lây lan là có.

Chúng ta cần hiểu ra vấn đề, đồng thời lên tiếng dừng sử dụng test nhanh để phát hiện người có hoặc mắc virus SARS-CoV-2 ở thời điểm hiện tại.

-Trong trường hợp tiếp tục làm test nhanh, chúng ta sẽ phải đối mặt với những vấn đề gì, thưa ông?

Hậu quả thứ nhất là không phát hiện được đối tượng đang có virus SARS-CoV-2 trong cơ thể, gây ra tình trạng để sót những trường hợp có virus trong cơ thể họ, dẫn đến lây lan trong cộng đồng. Hậu quả thứ hai là tốn kém, làm việc không cần thiết, bắt sớm quá. Nó có ý nghĩa nhưng ý nghĩa quá ít. Rõ ràng, việc cần làm nhất, chúng ta lại chưa làm. Tôi quan ngại nhất là người test nhanh âm tính lại chủ quan.

-Vậy theo ông, phương pháp nào hiện nay tìm ra được chính xác người nhiễm virus SARS-CoV-2?

– SARS-CoV-2 là một loại Corona virus, có bản chất di truyền ARN. Virus này được coi như kháng nguyên. Một người bị nhiễm SARS-CoV-2 thì sau 7 – 15 ngày mới sinh ra kháng thể để chống lại virus.

test nhanh 2
Các mẫu xét nghiệm

Người bị nhiễm virus SARS-CoV-2 thường ủ bệnh khoảng 5 đến 14 ngày (có trường hợp muộn hơn) mới có thể phát ra thành bệnh Covid-19. Nhưng điều rất nguy hiểm là trong thời gian ủ bệnh, người mang virus đã có thể phát tán virus ra trong cộng đồng rồi. Bởi vậy, phải xét nghiệm nhằm phát hiện được người đang mang virus SARS-CoV-2 để thực hiện việc cách ly, nhằm hạn chế sự lây lan trong cộng đồng là rất quan trọng.

Với dịch Covid-19 đang bùng phát, nhiệm vụ số một là phải phát hiện kháng nguyên, tác nhân gây bệnh, tức virus SARS-CoV-2 ở những người đi về từ Đà Nẵngvà nhóm người F1 hoặc F2 đang có ở tất cả các tỉnh. Đây là việc làm quyết định để khoanh vùng, dập dịch. Kỹ thuật cần dùng duy nhất là rRT-PCR – xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase sao chép ngược thời gian thực. Kỹ thuật này theo nguyên lý khuếch đại gien đã được nhiều nước làm trên thế giới.

Một phương pháp hiện nay cũng đang được thế giới sử dụng và Đà Nẵng cũng đã bắt đầu sử dụng là thực hiện trộn (pool) mẫu để làm xét nghiệm rRT-PCR.Kỹ thuật này trộn khoảng bốn mẫu bệnh phẩm lại, rồi làm xét nghiệm rRT-PCR. Ở mẻ nào dương tính thì mới tách ra làm bốn mẫu riêng. Vì rRT-PCR là một kỹ thuật khuếch đại gien nên có thể làm pool mẫu mà không sợ bị sai lệch kết quả.

Với cách làm này, giá xét nghiệm sẽ được giảm xuống đến mức hợp lý có thể chịu được, tốc độ làm xét nghiệm cho một quần thể cần phát hiện sẽ được rút ngắn lại (chỉ còn khoảng 1/4 thời gian như cách làm không pool mẫu đang làm).

Xin cảm ơn ông!

Trần Hoàng Lam

Chưa có bất kỳ xét nghiệm test nhanh nào được công nhận và áp dụng trong chẩn đoán Covid-19

BS Đồng Phú Khiêm, Phó Trưởng Khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, để phát hiện một người có bị nhiễm virus SARS-COV2 hay không hiện nay có hai nhóm các xét nghiệm: Các xét nghiệm trực tiếp và các xét nghiệm gián tiếp.

Các xét nghiệm trực tiếp nhằm tìm kiếm sự hiện diện các thành phần cấu tạo của virus ở trong cơ thể. Hiện nay xét nghiệm phổ biến nhất là tìm kiếm các đoạn gen của vi rút bằng kỹ thuật PCR, ngoài ra còn có xét nghiệm nuôi cấy phân lập virus.

Ưu điểm của xét nghiệm này có thể phát hiện người nhiễm virus ở giai đoạn rất sớm kể từ khi người bệnh chưa biểu hiện bệnh. Đây là xét nghiệm rất có giá trị được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo dùng để chẩn đoán một người có đang bị nhiễm bệnh hay không.Tuy nhiên, nhược điểm của xét nghiệm này là đòi hỏi phải có phòng xét nghiệm được trang bị đủ phương tiện cần thiết, nhân viên được đào tạo chuyên sâu, tốn kém và mất nhiều thời gian.

Để thực hiện xét nghiệm này cho tất cả đối tượng nghi nhiễm là điều không hề dễ dàng và cần có thời gian. Trên thế giới có nhiều hãng đang tìm cách nghiên cứu các xét nghiệm test nhanh giúp chẩn đoán nhanh, nhưng cho đến nay vẫn chưa có bất kỳ xét nghiệm test nhanh nào được công nhận và áp dụng trong chẩn đoán Covid-19 .

Các xét nghiệm gián tiếp nhằm tìm kiếm các dấu vết của virus để lại trong cơ thể nhiễm. Cụ thể trong trường hợp bệnh Covid-19 là làm các xét nghiệm tìm kháng thể mà cơ thể sinh ra khi bị nhiễm virus SARS-COV2 (đây là xét nghiệm mà thành phố Hà Nội đang thực hiện hiện nay).

Có điều hết sức lưu ý là người nhiễm virus SARS-COV2 không phải ai cũng sinh ra kháng thể và kháng thể cũng không phải được tạo ra ngay sau khi người bị nhiễm virus SARS-COV2.Xét nghiệm test nhanh tìm kháng thể dương tính chỉ thể hiện rằng người đó đã từng bị nhiễm virus SARS-COV2 trong quá khứ, chứ không thể khẳng định người đó có đang bị bệnh, có khả năng lây bệnh hay không.Ngược lại, xét nghiệm test nhanh tìm kháng thể âm tính không có nghĩa là người đó không bị nhiễm. Người bị nhiễm virus này ở giai đoạn đầu chưa có kháng thể xét nghiệm này chắc chắn âm tính, nhưng người này vẫn có thể lây cho người khác.

Bình luận

Bạn có thể quan tâm