fbpx

“Đại hồng thủy” ở Tây Nguyên: Hậu quả lớn do thiên tai kết hợp “nhân tai”?

Đăng lúc: 5:50 27/08/2019 -

Trong đợt mưa lũ kéo dài từ ngày 6 – 12/8 vừa qua, tại huyện Đắk R’Lấp, mưa lũ đã làm 4 người chết. Lượng mưa ghi nhận từ 600 – 700mm, bằng gần 50% so với lượng mưa bình quân cả năm của một số khu vực khác tại tỉnh Đắk Nông.

mưa lũ 2
Gia đình nạn nhân sống dưới lòng hồ thủy điện và không ai sống sót

Mưa lũ kỷ lục, thời tiết bất thường

Mấy chục năm gắn bó với Tây Nguyên, từ thời đi “kinh tế mới” những năm 1970 – 1980, nhiều người dân đã tới định cư tại miền đất này vẫn không khỏi bất ngờ trước những hậu quả do đợt mưa lũ kỷ lục vừa rồi gây ra. Ông Nguyễn Văn Hương (ở thị trấn Kiến Đức, huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông) chia sẻ, mưa to là chuyện thường ngày ở huyện này. Trước đây khi rừng còn nhiều, có khi ròng rã 3 – 4 tháng, ngày nào cũng mưa. Mưa tới nỗi không khí đầy hơi nước. Quần áo có hong trên giàn bếp cũng khó khô được. Còn giường chiếu thì ẩm mốc hết.

Dù mưa nhiều gió lớn vậy nhưng ít khi gây ra hậu quả như bây giờ. Do bên dưới là rừng xanh bạt ngàn, tầng tầng lớp lớp nên dù mưa to, nước không có hiện tượng chảy tự do và đổ dồn chỗ trũng như giờ. Theo ông Hương, cũng bởi ngày xưa không có… thủy điện. Giờ thì khắp các suối lớn, sông nhỏ, sông lớn Tây Nguyên, chỗ nào đặt được nhà máy thủy điện là người ta làm. Còn hậu quả do thủy điện lớn nhỏ thi nhau mọc lên trên sông, suối là rừng bị tàn phá. Trồng lại rừng thì không ai chịu trồng vì cây công nghiệp, rau màu thu được nhiều tiền hơn.

Hiện trường vụ sạt lở đất làm 3 người chết vào ngày 8/8 tại lòng hồ thủy điện Đắk Sin

Ghi nhận của ngành chức năng tỉnh Đắk Nông, trong đợt mưa lũ kéo dài từ ngày 6 – 12/8 vừa qua, tại huyện Đắk R’Lấp, mưa lũ đã làm 4 người chết. Lượng mưa ghi nhận từ 600 – 700mm, bằng gần 50% so với lượng mưa bình quân cả năm của một số khu vực khác tại tỉnh Đắk Nông. Do mưa to kéo dài nên lượng nước đổ dồn về sông, suối, ao hồ tăng nhanh chóng. Lượng nước lên nhanh, chảy dồn về các hồ thủy điện. Một số chủ hồ còn xử lý kịp nên xả lũ, một số không lường trước hoặc do hệ thống gặp sự cố, không vận hành được nên hậu quả rất nặng nề.

mưa lũ 3
Các nạn nhân được tìm thấy dưới lớp bùn đất sâu nhiều mét

Theo ông Đinh Xuân Nhơn (Giám đốc Nhà máy Thủy điện Đắk Sin 1, xã Đắk Sin, huyện Đắk R’lấp), đường ống áp của nhà máy thủy điện (dẫn nước từ hồ thủy điện về nhà máy để phát điện) bị hư hỏng nặng, thiệt hại lên đến khoảng 100 tỷ đồng. Nguyên do là mưa lớn kéo dài, con đường đi vào nhà máy thủy điện và một số khu vực đồi, núi xung quanh nhà máy sạt lở, hàng nghìn mét khối đất đá, cây cối đổ từ trên cao xuống.

Hậu quả là con đường độc nhất đi từ hướng UBND xã Đắk Sin vào nhà máy thủy điện bị đất đá vùi lấp hơn 3km, việc đi lại gián đoạn, nội bất xuất, ngoại bất nhập. Còn đường ống áp của nhà mấy cũng bị đất đá sạt lở vùi lấp, xê dịch làm vỡ, hư hỏng. Dù nhà máy đã vận hành ổn định nhiều năm nhưng năm nay mưa lớn bất thường và quá bất ngờ nên trở tay không kịp.

7
Sạt lở làm hư hỏng con đường duy nhất đi vào thủy điện Đắk Sin 1

Theo UBND xã Đắk Sin, sự cố tại Nhà máy Thủy điện Đắk Sin 1 xảy ra cùng lúc với vụ sạt lở đất đồi bên trên hồ thủy điện khiến 3 người trong 1 gia đình chết vào đêm 8/8. Nhiều hộ dân sống gần nhà máy đã đề nghị được di dời đến nơi an toàn hơn. Xung quanh Nhà máy Thủy điện Đắk Sin 1 hiện cũng đang xảy ra tình trạng đất đai bị sụt lún bất thường với tổng diện tích khoảng 10ha. UBND xã phải cắm bảng cảnh báo và lưu ý người dân cẩn trọng, tránh hậu quả đáng tiếc.

mưa lũ 4
Đường ống dẫn nước phát điện của thủy điện Đắk Kar cũng bị vỡ do mưa lũ

Còn tại hồ thủy điện Đắk Kar (ranh giới các xã Đắk Ru, Hưng Bình – huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông; và xã Phú Sơn, Đồng Nai – huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước), sự cố hệ thống van xả lũ đã khiến hàng nghìn hộ dân sống xung quanh một phen “kinh hồn bạt vía”. Sau 2 ngày mưa lớn khiến lượng nước đổ dồn về hồ thủy điện Đắk Kar tăng đột biến, ngày 8/8, đơn vị quản lý hồ thủy điện cho vận hành hệ thống xả lũ để xả bớt nước trong hồ xuống hạ nguồn thì phát hiện hệ thống này không… vận hành được.

Kế đó, đường cấp điện vào hồ thủy điện Đắk Kar bị sự cố, nhà máy phải sử dụng hệ thống dự phòng. Nhưng điện dự phòng không đủ để vận hành hệ thống xả lũ. Trong khi đó, nước đổ dồn về càng nhiều, có lúc đã mấp mé tràn đập. Ngành chức năng 2 tỉnh Đắk Nông, Bình Phước phải di dời hàng nghìn hộ dân khu vực hạ nguồn phòng khi thủy điện vỡ đập, hơn 13 triệu mét khối nước sẽ trút xuống hạ du, hậu quả sẽ vô cùng nặng nề.

Sau 3 ngày tập trung xử lý, đến chiều 10/8, Công ty Thủy điện Đắk Kar mới khắc phục được sự cố và vận hành được hệ thống xả lũ. Trước đó, đơn vị này đã cho xả tràn qua kênh xả lũ, rút nước trong hồ bằng đường ống phát điện và lên phương án nổ mìn, phá một phần thân đập để tránh nguy cơ vỡ đập…

Cẩn trọng với hàng chục hồ đập thủy điện, hàng trăm hồ đập thủy lợi

Theo ông Trương Thanh Tùng (Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Nông), mấy năm nay thời tiết tại Đắk Nông diễn biến bất thường. Năm 2018, Đắk Nông có 1 mùa mưa có thể nói là dài nhất trong mấy chục năm trở lại đây. Tại nhiều khu vực, người dân tính toán mưa liên tục trong… 120 ngày. Kế đó, mùa khô năm 2018 – 2019 cũng gay gắt không kém. Nhiều gia đình phải tưới nước cho tiêu, cà phê 7 – 8 đợt, trong khi bình quân chỉ 4 – 5 đợt.

5
Toàn cảnh hồ thủy điện Đắk Kar

Tại nhiều khu vực, nước khan hiếm vào mùa khô tới mức nhiều hộ dân phải khoan cả chục cái giếng, mỗi giếng mất 20 – 30 triệu đồng, nhưng vẫn không đủ nước tưới cho cây trồng. Đợt mưa lũ mới đây thì quá đột ngột khiến người dân, chủ các công trình thủy điện, chính quyền không thể trở tay kịp. Bởi cuối tháng 7 đầu tháng 8, nhiều khu vực trên địa bàn tỉnh vẫn còn khô hạn. Tổng thiệt hại do mưa lũ vừa qua là gần 200 tỷ đồng.

6
Hồ thủy điện Đắk Kar xả lũ uống hạ du

Cũng theo ngành chức năng, 2 thủy điện Đắk Sin 1, Đắk Kar theo phân cấp quản lý là của Bộ Công thương. Ngành chức năng tỉnh Đắk Nông mong muốn đơn vị quản lý tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, tránh những hậu quả đáng tiếc nếu xảy ra mưa lũ bất thường. Hiện toàn tỉnh Đắk Nông có hàng chục thủy điện lớn nhỏ và hàng trăm hồ đập thủy lợi. Nguy cơ mất an toàn cao vẫn thuộc về các công trình thủy điện, vì nhiều công trình hồ chứa có dung tích hàng trăm triệu khối, nếu xảy ra sự cố thì vùng hạ du sẽ lãnh đủ, hậu quả sẽ rất nặng nề.

Theo một số người dân, việc rừng bị tàn phá là nguyên nhân chính dẫn tới hiện tượng thời tiết ngày càng bất thường. Khi mưa lớn thì tình trạng lũ lụt xảy ra không thể “đỡ” nổi. Trước đây, Đắk Nông là địa phương “toàn là rừng” thì hiện nay độ che phủ của rừng chỉ đạt khoảng 39%, thấp hơn so với bình quân chung của cả nước. Nhiều công trình hồ đập thủy điện được xây dựng, vận hành có nhiều vấn đề bất ổn, chưa đánh giá hết các diễn biến bất thường của thời tiết cũng như việc rừng bị tàn phá xung quanh. Trong khi địa hình có độ dốc lớn, dễ xảy ra lũ lụt, sạt lở đất.

Nhiều dấu hiệu sai phạm

Khoảng 2 giờ ngày 8/8, một vụ sạt lở đất tại khu vực lòng hồ thủy điện Đắk Sin (phục vụ công trình thủy điện Đắk Sin 1) đã làm 3 người trong 1 gia đình tử vong. 3 nạn nhân là anh Trần Văn Hiệu (SN 1991), chị Đỗ Thị Yến (SN 1994, vợ anh Hiệu) cùng con gái Trần Thị Diệu (SN 2017). Nếu các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, đơn vị chủ đầu tư thực hiện nghiêm túc việc kiểm soát thì đã không để người dân cư trú trong lòng hồ thủy điện, nơi nước có thể dâng lên bất cứ lúc nào khi mưa to gió lớn. Khu vực này còn có nguy cơ sạt lở rất cao và đã được cảnh báo.

Công trình thủy điện Đắk Kar đang trong giai đoạn xây dựng và chưa đủ điều kiện vận hành. Nhưng chủ đầu tư, đơn vị thi công vẫn cho tích nước và rất chủ quan dù hiện nay địa phương đã vào giữa mùa mưa. Hệ thống van xả gặp sự cố, không vận hành, không xả được nước cũng là một vấn đề nghiêm trọng mà các bên phải chịu trách nhiệm. Bởi nếu mưa to hơn thì hàng nghìn hộ dân vùng hạ du đã phải gánh chịu “quả bom nước” Đắk Kar.

Thiện Nhân

Bình luận