Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Thành phố cho người chết, có nên không?

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 6:29 17/11/2020 |

Nhiều người còn xây mộ to để thể hiện tiền bạc và thế lực. Có ngôi mộ xây mái che, đắp hoành phi, câu đối, lát đá hoa, làm đủ thứ như biệt thự người sống.

xây mộ to 2
Một nghĩa địa lộn xộn tại thôn quê

-Cách đây khoảng dăm bảy năm, ông Trần Đăng Khoa từng có cuộc trao đổi về chuyện không gian kiến trúc ở nông thôn và ông đã nhận định rằng làng quê đang vỡ một cách rất tưng bừng, rất lộn xộn. Đó là thế giới của người sống còn giờ đây thế giới của người chết trong các nghĩa địa của làng cũng lộn xộn hệt như thế, mộ to, mộ nhỏ đủ các trường phái kiến trúc, ốp đá, ốp gạch thậm chí ốp cả gạch…vệ sinh. Họ xây bao chiếm theo từng gia đình, dòng họ, nhiều thì vài trăm m2, có người còn rộng hơn,  ít thì vài chục m2, chen lấn đến mức nhiều nơi không có lối đi phải trèo lên cả mộ để mà thắp hương. Có những thanh niên 30 tuổi đã xí phần đất cho cả hai vợ chồng mình sau này thậm chí cả con cái của họ. Đất nghĩa địa làng có chỗ còn đắt hơn cả đất thổ cư.  Nó không giống như nghĩa trang liệt sĩ có hàng có lối các mộ cùng một kích cỡ quy củ. Ý kiến của ông thế nào về chuyện đó?

-Tôi cho đây là một hiện tượng rất cần quan tâm. Hãy xem ở các nước văn minh, nấm mộcó khi chỉ là một tảng đá mà thôi. Tôi rất thích đi lang thang trong các khu nghĩa trang danh nhân của nước ngoài. Ở Nga có rất nhiều người mình mới nghe tên thôi đã phải cúi đầu kính phục rồi nhưng mộ họ, như mộ của nhà văn Pautopki (tác giả của Bông hồng vàng) chỉ là một thảm cỏ xanh trên đặt một tảng đá đề tên và năm sinh, năm mất. Mộ của nhà văn khổng lồ Lep Tonxtoi (tác giả Chiến tranh và hòa bình) chỉ là ngôi mộ cỏ bé tí tẹo, đến nơi mà không nhận ra là mộ nữa vì còn không có cả bia, không có một chữ nào cả.

Ở Pháp rồi cả ở Cuba cũng thế, tôi đến thăm một nghĩa địa nơi yên nghỉ của nhà thơ rất nổi tiếng là Felix Pita Rodriguez, tác giả  bài thơ “Hồ Chí Minh tên người là cả một niềm thơ” và bài “Hà Nội thủ đô nhớ Bác Hồ”, hay vô cùng, ngôi mộ của ông cũng chỉ là một khối đá nhỏ có chữ ký của ông. Ở Mỹ, nhiều ngôi mộ chỉ là một cây thánh giá với một viên đá phẳng khắc dòng tên bên dưới mà phải bới cỏ lên mới thấy chứ không thấy lùm lên gì cả. Rất trang nhã, rất đẹp và rất văn minh!

xây mộ to 1
Nghĩa trang ở nước ngoài

Cảm giác của ông khi ngày xưa ra nghĩa địa làng thăm ông bà, tổ tiên vào dịp ngày giỗ, ngày thanh minh như thế nào và bây giờ ra sao?

-Ngày xưa nghĩa trang làng tôi đơn giản lắm, chỉ là những ngôi mộ cỏ hoặc nếu có xây cũng chỉ bằng gạch, mỗi cái khoảng  2 mét vuông, kể cả rèm quanh mộ. Giờ thì không chỉ làng tôi mà nhiều nơi khác còn ghê gớm hơn, có nơi xây các ngôi mộ rất to hoành tráng, lô nhô cao thấp, có cái xây theo hình tháp,  cao đến 10 tầng, cái sau lại cao hơn,  đến 20 tầng, có ngôi mộ xây mái che, đắp hoành phi, câu đối, lát đá hoa, làm đủ thứ như biệt thự người sống, có cái tốn đến vài tỉ, thậm chí vài chục tỉ. Có người còn bảo: thế vẫn “còn bé nhé!”. Nhiều người còn xây mộ to mà thể hiện tiền bạc và thế lực. Muốn sao cũng được mà. Cho nên, trong tiêu chí đánh giá một làng văn hóa của Bộ Văn hóa, còn thiểu một tiêu chuẩn là xem cái nghĩa trang làng đó có văn hóa hay không?

Thế giới người sống ở các nước họ quy hoạch những đô thị có tầm nhìn hàng vài trăm năm, thế giới người chết ở nghĩa trang cũng thế, phải chăng là do cái phông văn hóa của người ta cao? Còn nước ta kinh thế thị trường mới chỉ hơn 30 năm thôi mà lộn xộn từ thế giới của người sống đến thế giới của người chết là do cái gì thưa ông?

Văn hóa. Đặc trưng cao nhất của văn hóa là sự giản dị. Ta có giàu lên, nhưng là cái giầu của anh ít học, như một thứ Lý Toét và  Xã Xệ kiểu mới. Dĩ nhiên không phải tất cả đều như thế, nhưng số đó không ít.  Vì trong đời sống, ta thường quan tâm đến chính trị và kinh tế, có mấy ai quan tâm đến văn hóa đâu. Nếu có thì thường là xây đền chùa hoành tráng và lòe loẹt ngay cạnh đường cái quan, trông như một cung vua, và tổ chức hội hè rầm rầm, mà trong đó có yêu cầu thương mại. Có một nhà quản lí  báo cáo chính thức rằng, trong 6 tháng ngôi đền do ông quản lí, lãi ròng đến 40 tỉ.

Vậy thì chuyện mồ mả của gia đình ông ra sao? Ông có thể  “tiết lộ” được không?

-Ông bà bố mẹ tôi phần mộ được xây ở nghĩa trang làng, chỉ có một ô đất xây gạch cao vừa phải (ngang tắt lưng)  trên có tấm bia nhỏ ghi tên các cụ, năm sinh và ngày mất, ngày cát táng. Riêng bố mẹ tôi thì tấm bia để nghiêng, 2/3 tấm bia chìm trong cỏ, chỉ có vậy thôi. Cụ nội tôi, nghĩa sĩ Cần vương Trần Tấn, là tiểu tướng của Nguyễn Thiện Thuật, hi sinh tại Bãi Sậy khi  Pháp đánh vào căn cứ trận cuối cùng. Lúc ấy lãnh tụ Nguyễn Thiện Thuật đã sang Trung Quốc rồi. Mộ cụ đặt chung với 2 cháu nội, khi làng đào hết các đống để làm ruộng cấy lúa. Hàng trăm ngôi mộ không ai thừa nhận, hoặc không kịp biết để đến nhận, dân quân xúc xương lên xe cút kít, đổ rào rào xuống chuôm ở giữa đồng,  rồi vùi đất lên cấy lúa ở trên. 

Các cuộc cách mạng của nông dân ở làng quê, bao giờ cũng gay gắt, không hề có nhân nhượng, mà đến nay chưa có một tác phẩm nào động chạm đến, đúng như nó đã xảy ra. Ba ông cháu chỉ có khoảng 2  mét vuông mà thôi và tiểu của 2 cháu nội kê lên 2 vai của ông nội. Đành vậy, vì làng đã hết đất đặt mộ rồi mà.

Còn 2 anh em tôi đã mua khoảng non 10 mét vuông, cạnh phần mộ bố mẹ mình và sắp tới sẽ xây trước cho 2 vợ chồng anh Trần Nhuận Minh và vợ chồng tôi, mỗi người khoảng 2 mét vuông, đúng như mọi công dân của làng. Và chúng tôi hài lòng về việc đó. Xin kể thêm một chuyện. Hôm về làng, tôi nghĩ phải đến thắp hương cho bà ngoại tôi, người tôi đã viết trong bài Đánh thức trầu  năm 7 – 8 tuổi. Nghĩa trang làng vô cùng lộn xộn, tôi không thể tìm ra.

Tôi vừa đi vừa khấn: “Bà ở đâu thì chỉ đường cho chị em cháu với”. Thế rồi chị dâu tôi, người dường như chưa ra đây bao giờ, từ phía sau tôi, bỗng lón cón chạy lên trước, chị phải nhảy lên bao ngôi mộ mà đi. Chị đến thẳng đúng ngôi mộ của bà ngoại. Thế có lạ không? Nếu tôi không là người trong cuộc thật khó mà tin được.

– Nhiều người vẫn quan niệm rằng xây mộ to cho bố mẹ, tổ tiên là một cách để báo hiếu, ông nghĩ ra sao về chuyện đó?

Báo hiếu không phải là ở chỗ xây mộ to mà ở chỗ khi người thân đang còn sống có làm cho lòng họ đau buồn không, lúc đau ốm có chăm sóc tốt không? Khi họ chết rồi, con cháu có làm điều gì tệ hại, ảnh hưởng đến họ không? Xây mộ to là chuyện vô nghĩa với người đã khuất mà chỉ là phô phang cho người đang sống mà thôi. Tôi vẫn thích những ngôi mộ truyền thống xưa kia các cụ làm, nho nhỏ, xây tròn giật ba cấp như bông hoa đồng tiền, không biến thành bê tông cốt sắt trùm kín bên trên mà vẫn chừa ra một chỗ trồng cỏ để thông thiên và để cắm hương.

-Trong các buổi nói chuyện hay thư từ thì mọi người thường chia sẻ những thứ gì với ông? Theo ông mối quan tâm lớn nhất của xã hội bây giờ là tiền, là quyền hay là gì?

– Họ hỏi tôi đủ những vấn đề của xã hội mà họ quan tâm, như vụ tử tù Hồ Duy Hải hay chuyện học sinh có được mang điện thoại vào lớp không. Mối quan tâm lớn nhất bây giờ của họ là sự minh bạch, dân chủ, là đời sống no ấm, là được yên ổn để làm ăn chứ không phải chỉ là miếng ăn, là quần áo. Cơm ăn áo mặc giờ có rồi mà nhiều người đi từ thiện vẫn cho những bộ quần áo quá cũ là khinh người khác, người ta chẳng nhận đâu. Những người đang cần giúp đỡ không phải là ăn mày, phải có ý thức như vậy. Giúp họ không phải là đưa cho họ cái gì mà là cách đưa, vẫn phải trân trọng và có văn hóa.

-Xin cảm ơn ông.

                                                          Dương Tường ghi

Bình luận

Bạn có thể quan tâm