Nóng bỏng mùa thi tốt nghiệp phổ thông

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 1:30 29/06/2019 |

Ngay ngày đầu kì thi THPT Quốc gia 2019 cả nước có 34 thí sinh vi phạm quy chế thi, trong đó 1 khiển trách, 3 cảnh cáo và đình chỉ 30 thí sinh.

Chuyện ở Sơn la, ông Lê Hồng Minh làm Trưởng ban chỉ đạo thi THPT quốc gia 2019 thay ông Phạm Văn Thủy bị kỷ luật giữa lúc gian lận thi cử lùm xùm chưa giải quyết xong. Kịp thời và trấn an dư luận!

Chuyện em Huỳnh Ngân Giang ở thành phố Huế bị viêm màng bồ đào, mắt mờ nhưng ba năm phổ thông trung học đều học giỏi. Em là thí sinh duy nhất cả nước trong kỳ thi THPT Quốc gia 2019 được sử dụng bộ đề in trên khổ giấy A3 (gấp đôi khổ A4) cỡ chữ to hơn và phát tại phòng thi cho em dễ đọc. Nhân văn và hiệu quả!

Chuyện ông Vương Đình Yên quê Quốc Oai, Hà Nội năm nay gần 50 tuổi vẫn đi thi tốt nghiệp phổ thông trung học “với mục đích lấy bằng cấp ba” và để con cháu noi theo sự học. Ý chí nghị lực là tấm gương sáng!

thi thpt quoc gia 2019 1
Các thí sinh thảo luận về đề thi THPT quốc gia 2019

Chuyện thí sinh ở Phú Thọ vi phạm quy chế, mang điện thoại vào phòng thi, mới hết 2/3 giờ thi đã chụp đề Văn rồi đăng lên mạng bị đình chỉ thi. Dĩ nhiên, hai cán bộ coi phòng thi ấy: một của Học viện Ngân hàng và một ở trường trung học phổ thông cũng bị đình chỉ. Khám người lấy tài liệu, không ai dám khám vì vi phạm nhân quyền, dù mang điện thoại vào phòng thi nhưng coi thi nghiêm túc thì tài thánh như Tôn Ngộ Không cũng bó tay, nói gì đến người trần mắt thịt thí sinh. Xứng đáng bị phạt bởi sai lầm!

Ngay ngày đầu kì thi THPT Quốc gia 2019 cả nước có 34 thí sinh vi phạm quy chế thi, trong đó 1 khiển trách, 3 cảnh cáo và đình chỉ 30 thí sinh. Còn các thí sinh đến muộn quá 15 phút không được vào thi thì chưa thống kê hết. Năm nào mà chẳng có!

Chuyện xe cấp cứu hộ tống thí sinh vừa mổ xong ruột thừa đến trường thi. Chuyện ở Hà Giang một mình thí sinh một phòng thi. Chuyện bố mất, thí sinh nén đau thương vào phòng thi. Đột xuất tai họa xảy ra ngoài ý muốn!

Còn các chuyện lặt vặt thuộc về tác phong lứa tuổi như: “Đi thi quên bút, đi cày quên trâu”, quên thẻ dự thi, xe hỏng dọc đường chậm giờ thi, con ở trong thi mẹ ở ngoài khóc… thì năm nào cũng đầy rẫy. Nhưng, đó chỉ là các hiện tượng nhỏ lẻ, chưa nói lên bản chất mùa thi. Cái sự học và tổ chức thi mới là cái lõi.

thi thpt quoc gia 2019 3
Giám thị đọc tên thí sinh để vào phòng thi

Giáo dục Việt Nam có truyền thống thi cử cả ngàn năm. Ngày xưa thì thi hương, thi hội, thi đình. Bây giờ thì không biết bao nhiêu cuộc thi lớn  nhỏ trong đời ngời đi học. Có ai học qua tiến sĩ, thử ngồi tỉ mẩn thống kê xem cuộc đời đi học của con người phải trải qua bao nhiêu lần thi lớn nhỏ? Thi một tiết, thi giữa học kì, thi hết học kì, thi hết môn, thi hết năm, thi thử….

 Sơ sơ mấy cuộc thi lớn: Mới bé tí 6 tuổi ăn chưa no lo chưa tới đã phải thi tuyển vào lớp 1. Thi lớp 1 mà cháu đi thi, ông bà cũng thi; con đi thi, cha mẹ cũng thi. Rồi vào lớp 6 cũng phải thi. Sục sôi lo lắng là thi vào lớp 10 được ví khó khăn, “tàn khốc” hơn cả thi đại học. Còn thi lớp 12 kết hợp với thi tuyển sinh đại học, cao đẳng là cuộc thi trung học phổ thông quốc gia 2 trong 1, tính chất, quy mô tăng lên bội phần quyết định con đường của tương lai. Cuộc thi nào cũng nặng nề, cũng lo lắng, cũng áp lực, không phải chỉ một bộ phận mà dường như toàn xã hội bị cuốn vào mùa thi nóng bỏng.

 Bắt đầu từ năm 2015, mùa thi 2 trong 1 gộp thi tốt nghiệp trung học và thi tuyển sinh đại học và cao đẳng. Một kỳ thi, hai mục đích. Lấy kết quả để xét tốt nghiệp phổ thông và xét điểm vào đại học, cao đẳng. Quả thật, tình trạng luyện thi, học tủ, học lệch, học chỉ để đi thi có giảm bớt. Cách đổi mới đề thi cũng thay đổi ít nhiều cách học thuộc lòng, đến năm 2017 một số môn thi theo hình thức trắc nghiệm, kiểm tra khối kiến thức rộng. Nhưng, kiểu thi này cũng bộc lộ nhiều khiếm khuyết mà đến mùa thi này vẫn tiếp tục lặp lại và có phần nóng bỏng.

Đề thi THPT Quốc gia 2019 môn Ngữ văn được ra theo cấu trúc 2 phần:

Phần Đọc hiểu (3 điểm) với một văn bản thơ và 4 câu hỏi.

Phần Làm văn (7 điểm) với một đoạn văn bản văn xuôi, gồm 2 câu: Nghị luận xã hội (2 điểm) và Nghị luận văn học (5 điểm). Yêu cầu của câu Nghị luận xã hội viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) để trình bày suy nghĩ về một vấn đề đặt ra trong văn bản ở phần Đọc hiểu.

Không quá bất ngờ, bởi cấu trúc bài thi này được Bộ Giáo dục và Đào tạo thông báo từ trước và đã minh họa bằng một đề thi khá hay. Đồng thời ngay từ tháng 3.2019, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra thông tư số: 03/2019/TT-BGDĐT Sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế thi trung học phổ thông quốc gia và xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông. Ở Khoản 2 Điều 4 được sửa đổi, bổ sung như sau: “Nội dung thi: Nội dung thi nằm trong Chương trình cấp trung học phổ thông, chủ yếu là chương trình lớp 12”.

Vậy mà, đề thi chính thức môn Văn tốt nghiệp phổ thông trung học năm nay, Phần Đọc hiểu lại cho ngữ liệu là trích đoạn 15 câu trong bài thơ “Trước biển” của Vũ Quần Phương trong quyển Thơ Việt Nam 1945 – 1985, Nhà xuất bản Văn học, 1985, trang 391. Không nằm trong sách giáo khoa. Hoàn toàn xa lạ với học sinh. Câu hỏi: “Tại sao Thông tư ra một đằng, đề thi một nẻo?” chỉ có Bộ Giáo dục và Đào tạo mới trả lời được.

Một văn bản thơ để ra đề thi đến người lớn đã qua đại học cũng khó trả lời, thì học sinh lớp 12 sắp bước vào đời không dễ dàng. Văn bản một đằng, mỗi em trả lời một phách, vô tội vạ là điều dễ xảy ra. Nhà thơ Vũ Quần Phương có nhiều bài thơ hay như: “Ngã ba Đồng Lộc”, “Áo đỏ”, “Đợi”…; nhưng bài thơ “Trước biển” chưa phải là bài hay, nếu không muốn nói là cũ và sáo.

Ấy là chưa kể đề thi tách đoạn thơ ra khỏi hoàn cảnh sáng tác, lại được cụ thể hóa bằng đáp án thì sự hiểu khác, hiểu sai sẽ càng khó khăn khi chấm thi. Làm đúng như đáp án thì sai với tinh thần đoạn thơ trích. Làm đúng ý nghĩa đoạn thơ trích thì sai với đáp án…, cũng là một cảnh báo? Điểm bài thi vẫn là một câu hỏi hoài nghi treo trên đầu đẳng?

thi thpt quoc gia 2019 2
Đề thi môn Văn năm nay

Đề thi văn cũ, không sáng tạo, lặp lại năm trước, chẳng hạn như câu hỏi: “Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào?”. Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) của câu Nghị luận xã hội  trình bày suy nghĩ của học sinh về sức mạnh của ý chí con người trong cuộc sống lại càng cũ kĩ sáo mòn. Chỉ phù hợp cho học sinh làm bài cho xong việc tốt nghiệp, chứ để cho học sinh thi lấy điểm xét vào đại học với tư duy sáng tạo, bay bổng và phát hiện thì không.

Câu Nghị luận văn học ra trong bút ký “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng không xa lạ bởi tác phẩm được học trong chương trình 12. Ngữ liệu là một đoạn văn ngắn, mà yêu cầu học sinh phải viết dạng một bài văn về hình tượng sông Hương là đánh đố thí sinh hướng đến mục đích đỗ tốt nghiệp, nhưng lại “bó buộc” cá tính sáng tạo của thí sinh hướng đến đích vào đại học, không có “đất” để tung hoành bay bổng.

Hình tượng sông Hương được Hoàng Phủ Ngọc Tường xây dựng trong cả bài “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, chứ không phải là hình ảnh sông trong một đoạn văn. Vậy là, tưởng là hay, tưởng là phân hóa được học sinh giỏi với trung bình, phân hóa được mục đích tốt nghiệp phổ thông với vào đại học, nhưng lại không phân hóa được. Lực bất tòng tâm! Đề thi văn chính thức năm nay không hay, không tinh tế, không phân hóa, không mang tính phát hiện bằng đề thi minh họa cả phần Đọc hiểu lẫn phần Nghị luận.

Chẳng hạn, câu nghị luận văn học của đề minh họa, hướng dẫn phân tích hai lần ăn của “Vợ nhặt” ở hai hoàn cảnh, tâm trạng khác nhau để làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật là “đất” diễn mênh mông, bay bổng của thí sinh khá giỏi. Đề thi văn chính thức không làm được điều đó, mà thiên về an toàn, cũ kĩ, đơn điệu, dĩ nhiên là không hay. Chẳng biết lấy gì để tuyển sinh năng khiếu vào đại học?

Thi cử là thước đo khảo sát kết quả giáo dục. Không thể thiếu. Nhưng, thành công của một con người cụ thể chưa hẳn đã quyết định do điểm thi mà là cả quá trình tự học, tự trải nghiệm nâng cao nhận thức và hành động dài lâu. Nên chăng, hãy bỏ kỳ thi tốt nghiệp phổ thông trung học, chỉ xét và cấp giấy chứng nhận đã hoàn thành chương trình học tập. Thi đại học nên đưa về cho các trường đại học, cao đẳng tự chủ. Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ quản lý chất lượng và quy chế. Bộ làm cả thi tốt nghiệp, thi vào đại học là làm thay, vừa ôm đồm, không tin cấp dưới, vừa tốn kém lãng phí, mà lại không hiệu quả.

Nhà văn Sương Nguyệt Minh

Bình luận

Bạn có thể quan tâm