fbpx

Sân bay Long Thành, đường dài còn lắm gian truân?

Đăng lúc: 6:36 20/11/2019 -

Dự án sân bay Long Thành 16 tỉ USD là một con số khổng lồ, chưa mấy thuyết phục. Càng không thuyết phục với một đất nước vừa thoát nghèo như Việt Nam.

sân bay long thành 2
Vốn đầu tư sân bay Long Thành lên đến 16 tỷ USD

Dự án xây dựng sân bay Long Thành với tham vọng chuyên chở 100 triệu hành khách một năm, sẽ nằm trọn trong 6 xã ở tỉnh Đồng Nai, với diện tích đất phải thu hồi hơn 5.000 ha. Có tới hơn 4.800 hộ với hơn 15.500 nhân khẩu phải di dời, và cần hơn 23.000 tỉ đồng để giải phóng mặt bằng. Một dự án lớn, trọng điểm quốc gia tác động đến mọi mặt đời sống xã hội: Dân cư. An sinh. Môi trường. Quốc phòng. An ninh… Ảnh hưởng đến quốc gia, đến khu vực ngoài biên giới, chứ không phải một tiểu vùng địa phương.

Dự án sân bay Long Thành với cái giá 16 tỷ USD đã từng nóng lên với câu hỏi: Sài Gòn chỉ cần mở rộng sân bay Tân Sơn Nhất, hay phải xây dựng thêm một sân bay nữa? Bây giờ, dự án sân bay Long Thành lại… đang nóng lên. Nóng lên bởi: Dự án sân bay này đang được đề nghị chỉ định thầu, giao cho nhà thầu chính là Tổng Công ty cảng Hàng không Việt Nam (ACV)  và nhà thầu phụ làm các hạng mục liên quan là Tổng Công ty Quản lý bay.

Dư luận càng suy diễn, suy đoán, bàn luận nhiều khi Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Văn Thể nói: “Các tổ chức sẵn sàng cho ACV vay khoảng 5 tỷ USD và không thế chấp vì hiệu quả kinh tế của dự án này rất cao, do đó các nhà đầu tư nước ngoài họ cảm thấy yên tâm cho việc hỗ trợ”. Có thể ông Thể trình bày thực trạng ấy đang diễn ra thật, nhưng rất dễ làm cho nhiều người hiểu rằng mọi việc đã an bài, ACV đã sẵn sàng, chỉ còn chờ bấm nút là động thổ.

Nhà nước ta đã từng nhiều lần chỉ định thầu. Dĩ nhiên, khi chỉ định thầu là đã cân nhắc, tính toán, đôi khi chỉ định năng lực nhà thầu trong nước thướt chút ít, mà không tổ chức đấu thầu để chọn nhà thầu nước ngoài. Tính cân đối toàn diện, thậm chí tính đến cả cần việc làm cho người lao động để chọn thầu, chỉ định thầu.

Nhưng, chính sách, ưu tiên gì cũng phải bảo đảm chất lượng hiệu quả. Chỉ định thầu ACV chỉ là một trong nhiều phương án. Trước khi chỉ định thầu, hay đấu thầu quốc tế, cần phải rộng đường dư luận, công khai và tính toán, cân nhắc, chú ý đến tính hợp lý, khoa học, khách quan khi thực hiện. Điều đầu tiên, cần phải xem lại tính hợp lý của dự án. Dự án không hợp lý thì dễ dẫn đến tình trạng “đầu voi đuôi chuột”, hoặc cơi nới, đội vốn.

Trước hết, dự án sân bay Long Thành có cần đến hơn 5000 ha đất không? Trên thế giới, có sân bay nào rộng đến 5000ha hoặc hơn không? Theo tiến sĩ Nguyễn Ngọc Chu: “Sân bay Changgi Singapore: 1.300 ha, 85 triệu khách/năm; Sân bay Heathrow (London): 1.227 ha, 80 triệu khách/năm; sân bay Barcelona (Tây Ban Nha): 1.533 ha, 85 triệu khách/năm. Sân bay lớn nhất thế giới về hành khách hiện nay là Hartsfield-Jackson Atlanta (Mỹ). Số khách năm 2018 đạt tới 107.394.030. Hartsfield-Jackson Atlanta có 5 đường băng, 192 cổng (152 nội địa, 40 quốc tế) nhưng cũng chỉ chiếm 1.902 héc ta”. 

Gần đây, Trung Quốc hoàn thành sân bay quốc tế Đại Hưng chuyên chở 100 triệu hành khách một năm, với diện tích 2680ha. Như vậy, với diện tích hơn 5000ha, sân bay Long Thành sẽ là quán quân thế giới? Một đất nước mới thoát đói giảm nghèo, đang phát triển, xây dựng 1 sân bay rộng 5000 ha là để cho hiện tại, hay để cho thế hệ tương lai 300 năm sau?

Nước ta, tài nguyên khoáng sản khai thác gần hết. Mỏ dầu đang cạn dần, mỏ than đá lộ thiên không còn, phải khoan sâu xuống lòng đất 250m để đào từng vỉa than cuối cùng. Chỉ còn tài nguyên đất. Nhưng, đất cũng không phải vô tận khi “đất chật người đông”. Giao thông. Đô thị mới. Khu vui chơi giải trí. Khu công nghiệp… đang từng ngày từng giờ mọc lên. Đất đang hẹp dần. Rồi đến một lúc nào đó “bồng bế nhau lên nó ở non”. Con cháu sở hữu những mảnh đất cằn cỗi, chật hẹp do ông cha để lại. Hoang phí 5000 ha làm sân bay Long Thành để làm gì?

Dự án sân bay Long Thành 16 tỉ USD là một con số khổng lồ, chưa mấy thuyết phục. Càng không thuyết phục với một đất nước vừa thoát nghèo như Việt Nam. Đầu tư 16 tỉ USD là chủ trương nhà nước hay dự toán của ACV? Nên để Nhà nước hay để tư nhân làm? Đó là các câu hỏi vẫn được đặt ra khi phút thứ 89 cận kề đang đến.

Thử xem: Sân bay Đại Hưng ở Trung Quốc được đầu tư 11,5 tỉ USD, với thiết kế 7 đường băng, chuyên chở 72 – 100 triệu hành khách. Sân bay Istanbul  của Thổ Nhĩ Kỳ với 4 đường băng, chở 90 triệu hành khách một năm, đầu tư hết chỉ 12 tỉ USD. Nước Thái Lan không xa xôi chúng ta là mấy, làm sân bay Bangkok mới, khánh thành năm 2006 chỉ có 5 tỉ USD, cho 100 triệu hành khách. “… sân bay của Kuala Lumpur của Malaysia xây dựng từ năm 1998 mất có 3,5 tỷ USD mà trong năm 2018 chở 59.988.409 hành khách, 714.669 tấn hàng hóa với 399.827 chuyến bay vẫn còn xa công suất thực”. 

“Mọi sự so sánh đều là khập khiễng”, khập khiễng vì không cùng hoàn cảnh, không cùng tiêu chí. Nhưng, sẽ là hợp lý khi các tiêu chí không mấy khác nhau. Và, không so sánh thì làm sao biết được – mất, hơn – thua, hoặc chí ít cũng là để tham khảo. Sân bay Long Thành chỉ 2 cặp đường băng, vốn đầu tư vọt lên đến 16 tỉ USD. Có sự bất hợp lý nào ở đây? Ngoài đường băng, nhà ga, còn các công trình phụ trợ nào để phủ kín diện tích khổng lồ 5000 ha, để ngốn hết 16 tỉ USD?

Trông người mà ngẫm đến ta. Xây dựng sân bay Long Thành là điều tất yếu, phải làm. Bây giờ, không còn bàn cãi làm hay không làm nữa. Chỉ bàn làm lúc nào? Chỉ bàn làm như thế nào? Làm gì thì làm, cũng phải tính đến tiết kiệm tiền. Nếu tư nhân bỏ tiền ra xây dựng sân bay Long Thành và được nhà nước chấp nhận thì không bàn về tiền. Họ có lãng phí, có ném tiền qua cửa sổ bao nhiêu thì cũng là tiền của riêng họ.

Nhưng, nhà nước làm thì khác. Ngân sách chi ra là nguồn thu từ mọi nội lực, trong đó cơ bản là tiền thuế của dân. Tiền chi ra càng nhiều, mà thu về ít thì dân càng còng lưng. Vì thế, tiền của nhà nước phải được chi hợp lý, phải “chọn mặt gửi vàng”.

Chúng ta từng có bài học đội giá: Dự án nạo vét sông Sào Khê (Ninh Bình) đội vốn 36 lần, từ 72 tỉ đồng lên 2600 tỉ đồng. Ở Sài Gòn, đội vốn cũng “đè đầu cưỡi cổ” nhiều dự án. Tuyến Bến Thành – Tham Lương từ 26.116 tỷ đồng tăng vọt lên 48.771 tỷ đồng; tuyến đường sắt Bến Thành – Suối Tiên tăng còn cao hơn, từ 17.000 tỷ đồng lên 47.000 tỷ đồng… Đâu đâu cũng thấy dự án, công trình đội vốn.

Với cung cách quản lý điều hành hiện nay, với lòng tham ngút trời xanh tràn lan hiện nay, có gì đảm bảo 16 tỷ USD xây dựng sân bay Long Thành không phải là con số cuối cùng? Có ai khẳng định chắc chắn dự án này không đội vốn? Vật tư trượt giá. Công lao động tăng. Thay đổi trang thiết bị… Có trời mới biết ma trận suốt thời gian xây dựng sân bay biến hóa chóng mặt thế nào.

sân bay long thành 1
Phối cảnh nhà ga sân bay Long Thành

Các cụ xưa nói: “Y phục xứng kì đức”, lại có câu “Trông mặt mà bắt hình dong”. Chọn đối tác xây dựng sân bay Long Thành là “chọn mặt gửi vàng”. Hiện nay, Tổng Công ty cảng Hàng không Việt Nam (ACV) đang là ứng cử viên nặng ký, khả năng được chỉ định thầu khá cao.

Doanh nghiệp này được đánh giá là “… có năng lực tài chính lành mạnh, nguồn thu sẵn sàng của 21 cảng hàng không để bù đắp nếu thiếu hụt dòng tiền và ACV có thể huy động được nguồn vốn vay thương mại quốc tế có điều kiện vay tốt hơn mức thông thường của thị trường”. Nếu được thực sự thế, thì còn nghi ngờ gì nữa?

Tuy nhiên, dư luận vẫn còn lo ngại, hoài nghi về năng lực của ACV. Họ có thực sự đủ mạnh để kham nổi một công trình trọng điểm quốc gia khổng lồ này, để được chỉ định thầu? Đại biểu quốc hội Tạ Văn Hạ (Bạc Liêu) lo ngại thực sự: “ACV có phải nổi trội trong các lĩnh vực làm đường giao thông này không? Hơn 4.000 tỉ mà sao chúng ta cũng phải chỉ định thầu? Hạng mục 4 là các công trình dịch vụ, ACV có lợi thế về giao thông hay về các loại dịch vụ không?” Sao không nghĩ đến đấu thầu, đặc biệt là quốc tế?

Tổng Công ty cảng Hàng không Việt Nam (ACV) là doanh nghiệp 95% vốn Nhà nước, mà nhãn tiền là các doanh nghiệp Nhà nước hiện nay đang nợ đầm đìa. Nếu rủi ro thì Nhà nước lại è cổ trả nợ. Thời kinh tế thị trường nhộn nhịp, rất nên để các tập đoàn tư nhân tham gia đấu thầu xây dựng, thậm chí bỏ vốn đầu tư. Sun Group đã đầu tư xây dựng sân bay quốc tế Vân Đồn nhanh gọn, sớm 18 tháng so với kế hoạch. Cạnh tranh thầu mới là lành mạnh, mới trăm hoa đua sắc, mới tránh độc quyền.

Bài toán sân bay Long Thành đang cần phải hoàn chỉnh dữ liệu đề và đáp án trước khi đưa cho người giải. Dữ liệu đề là cần phải không chế diện tích sân bay chỉ khoảng 2000 ha, số tiền đầu tư không quá 10 tỉ USD, không chỉ định thầu, mời doanh nghiệp thế giới và tư nhân tham gia đấu thầu,… Chỉ như thế thì đoạn trường, gian truân mới không đến với sân bay Long Thành.

Nhà văn Sương Nguyệt Minh

Bình luận