Cây tơ mành chữa lở loét bàn tay do sâu quảng

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 4:21 22/09/2020 |

Lương y Trỉ cho biết: “Dân gian có nhiều cách chữa sâu quảng, nhưng bằng kinh nghiệm mấy chục năm điều trị ngoài da, tôi thấy tơ mành có tác dụng tốt với bệnh này”.

chữa sâu quảng 3
Cây tơ mành trong bài thuốc chữa bệnh sâu quảng

Phát bệnh sau một lần lên nương

Theo chỉ dẫn của người dân địa phương, tôi tìm đến nhà bà Bùi Thị Phong (67 tuổi, ở xóm Sáng Trong, xã Đú Sáng, huyện Kim Bôi, Hoà Bình) để hỏi về hành trình chữa trị và chiến thắng căn bệnh lạ mang tên sâu quảng. Trong căn nhà ngổn ngang đồ đạc, bà Phong hồ hởi giơ đôi tay lành lặn lên khoe: “Tay tôi hoàn toàn bình thường rồi. Năm ấy tôi bị thối da thối thịt, cứ tưởng phải bỏ cả bàn tay đi đấy!”

Giống như bao người đàn bà trạc tuổi ở Đú Sáng, bà Phong không học hành nhiều, cũng chẳng mấy khi được đi đâu xa, quanh năm suốt tháng đầu tắt mặt tối với lợn gà, ruộng nương. Ấy thế mà cái nghèo, cái đói vẫn cứ bám lấy bà như hình với bóng. Ở tuổi thất thập cổ lai hy, bà Phong vẫn được xem là lao động chính trong gia đình. Năm 2015, cũng vào độ giữa tháng 8, trời mưa nhiều, bà Phong lên nương làm cỏ. Chiều tối về nhà, khi rửa tay chân bà phát hiện ở mu bàn tay trái có một vết đỏ như muỗi hoặc côn trùng cắn. Vết thương nông và nhỏ như hàng trăm lần trước đó nên bà không bận tâm.

Bà Phong nhanh chóng quên vết thương ở tay, những ngày sau đó vẫn dầm mưa dãi nắng làm việc từ sáng tới tối mịt. Nhưng, chấm đỏ kia không đơn giản như suy nghĩ của người đàn bà xứ Mường bởi chỉ sau 3 ngày, nó bắt đầu sưng tấy và loang dần, phát hạch lên tận nách. Hai ngày sau, vết thương biến thành mụn nước, xung quanh có quầng đỏ mang lại cảm giác đau nhức. Mặc dù nhâm nhẩm sốt nhưng bà Phong vẫn cắn răng chịu đựng. Rồi bỗng một ngày mu bàn tay không còn đau nhói như trước, những tưởng mình sẽ chóng khỏi, bà Phong một lần nữa nhanh chóng quên lãng.

“Nhưng chỉ sau một đêm, mu bàn tay của tôi bắt đầu nóng ran, chúng lở loét rộng và sâu, mưng mủ trên bề mặt có lớp màng giả. Lúc này, bàn tay tôi co cứng, không nắm và duỗi thẳng ra được, vừa đau vừa ngứa tới tận xương. Tôi đau tới mức không thể ngủ được, đêm đến cứ ra sân đi đi lại lại như bị ma hành. Lắm lúc tôi nghĩ dại, tưởng mình bị bệnh hủi.

chữa sâu quảng 2
Bà Bùi Thị Phong khỏi sâu quảng 5 năm nay nhờ cây tơ mành

Sợ vết thương lở loét lan rộng phải cắt cụt bàn tay, tôi bảo con dâu chở ra chợ mua thuốc tây. Người bán thuốc vừa nhìn thấy đã nheo mắt, họ lấy tay bịt mũi rồi bảo vết thương đã bốc mùi hôi tanh, phải điều trị ngày kẻo viêm nhiễm, hoại tử hết da thịt. Người ta bán cho tôi thuốc uống và bôi. Thú thực uống vào thấy đỡ ngứa và đau nhức, cảm giác gai gai sốt giảm hẳn nhưng vết lở loét trên da chẳng thấy bớt sưng đỏ chút nào. Tôi vô cùng lo lắng”, bà Phong trầm ngâm.

Hết lở loét sau 2 tháng

Lúc bấy giờ vết thương trên tay vẫn tăng nặng, bà Phong như rơi vào mối tơ vò, đi viện vừa xa vừa sợ tốn kém nên cứ chữa ngang chữa dọc. Đêm ấy trong lúc mất ngủ, bà lang thang ngoài sân và chợt nhớ ra ông Bùi Văn Vò ở xóm Đồi Mu (xã Đú Sáng) mấy năm trước cũng rơi vào tình cảnh tương tự.

Bà Phong nói: “Ngày ấy ông Vò bị nặng hơn tôi, vết lở loét ăn vào ngón tay. Gia đình đưa ông ấy đến viện, bác sỹ bảo phải tháo khớp ngón tay, nặng hơn có thể mất cả bàn tay. Sợ mất tay, sợ tốn tiền, ông Vò bỏ viện về, chẳng hiểu bằng cách nào mà chỉ thời gian sau đã khỏi bệnh. Hôm sau, trời còn nhá nhem, tôi tới nhà ông Vò xin bí quyết chữa bệnh.

Ông ấy bảo năm đó để bệnh nặng nên cụt mất ngón tay út. Sau này ông được chữa khỏi bệnh bằng lá cây nhưng lâu quá rồi chẳng còn nhớ nó tên gì. Muốn khỏi cứ tìm đến nhà lương y Bùi Thị Trỉ xin thuốc vì chính bà ấy chữa khỏi bệnh cho ông. Trước khi đi, ông Vò còn dặn với theo tôi: “Chịu khó chữa chạy kẻo mất bàn tay thì khổ”.

Bà Phong tất tưởi đến nhà lương y Trỉ. Vừa nhìn vào bàn tay lở loét, bốc mùi hôi tanh, mế Trỉ đã nhận định đây đích thị là bệnh sâu quảng. Căn bệnh này không có khuynh hướng lành một cách tự nhiên. Giai đoạn mãn tính bệnh tiến triển chậm, lan rộng từ từ, ở giữa chỗ loét có nhiều u nhú rất dễ chảy máu, vì thế một sự va chạm hay chấn thương nhẹ cũng có thể làm cho loét thêm. Bệnh để lâu không chữa sẽ biến chứng viêm xương khớp, viêm dây chằng liên sườn, nặng hơn có thể dẫn đến ung thư biểu mô tế bào gai.

Mế Trỉ dẫn bà Phong leo lên dãy núi trước nhà, chỉ vào loại cây mọc thành bụi nhỏ và bảo đó là tơ mành. Loại cây này lấy lá đốt thành than rồi rắc vào chỗ bị sâu quảng sẽ thấy tiến triển. Hoặc lấy 20g lá tơ mành, 20g lá bạc thau, 20g lá xuyên tiêu, trầu không 10g, lá thuốc lào 10g. Tất cả dùng tươi, rửa sạch, ngâm qua nước muối. Để ráo nước rồi giã nát, sau đó xào nóng và đắp lên vết thương 1 lần/ngày. Kiên trì điều trị sẽ ổn định.

“Tôi nhất nhất làm theo, ngoài đắp lá tơ mành còn uống thêm một số thảo dược mát gan, thải độc mà lương y Trỉ cho. Sau 2 tuần, vết thương trên da có dấu hiệu ngừng lan rộng, bớt đau và ngứa một chút, bàn tay giảm co cứng, có thể co duỗi. Được 1 tháng thì hết đau, hết ngứa, không còn sưng tấy, quầng đỏ xung quanh biến mất. Tôi dùng đến tháng thứ 2 thì vết loét khô miệng, bắt đầu kéo da non và dần dần khỏi hẳn. Thời gian đầu chúng còn để lại sẹo nhưng mấy năm nay thì gần như chẳng còn vết tích gì. Nhờ chữa trị bằng cây tơ mành tay tôi mới lành lặn thế này chứ không thì bị sâu quảng ăn cụt rồi”, bà Phong tâm sự.

Cây tơ mành – khắc tinh của bệnh sâu quảng

Tơ mành có tên gọi khác là dây chỉ, mạng nhện, phong xa đằng, hồng long. Đây là cây thuốc quý dạng nhỏ, mọc thành bụi. Cành vươn dài đưa vào cây khác, có lông mịn. Lá mọc đối, phiến dài đến 13-14cm, chóp có đuôi, có lông trên cả hai mặt, gân phụ 5-6 cắp, cuống 9mm. Cụm hoa hình chùm mọc ở nách lá phần già của nhánh, có lông trắng. Quả có 3 cánh mỏng, vàng nhạt, cánh giữa thường dài hơn. Thân và lá khi bẻ ra có những sợi mảnh như chỉ. Mùa hoa quả của tơ mành thường diễn ra từ tháng 9-11 hàng năm.

chữa sâu quảng 1
Lá tơ mành

Tơ mành xuất hiện phổ biến nhiều nơi phía Bắc Việt Nam, thường mọc hoang ở ven rừng, đồi núi, đôi khi thấy bên bờ nương rẫy. Cây tơ mành có khả năng tái sinh mạnh mẽ sau khi bị chặt đốn. Có thể thu hái thân lá quanh năm, thường dùng tươi hoặc phơi khô. Theo y học cổ truyền, lá và thân cành thảo dược này có vị hơi đắng, chát, tính ôn, tác dụng ôn thận, ích khí, sát trùng, cầm máu.

Lương y Trỉ nói thêm: “Theo y học, bệnh loét sâu quảng (Tropical Phagedena – PV) còn gọi là bệnh loét chân nhiệt đới hay loét sâu quảng nhiệt đới, là những vết thương lở loét lâu ngày. Thường gặp ở những người làm việc nơi ẩm ướt, bị côn trùng cắn và vệ sinh thân thể kém. Vi khuẩn sẽ xâm nhập qua vết thương hở, chấn thương hoặc viêm da mủ. Vết sâu quảng có đặc điểm là ở giữa lõm xuống có mủ máu hôi thối, chung quanh bờ cao lên, đau nhức dữ dội, rất khó chữa.

Sau nhiều cơn bộc phát, loét sâu quảng có thể làm hoại tử các tế bào để lội ra các gân và có mùi hôi thối. Theo thời gian, loét sẽ ăn rộng ra, bờ rõ, rất cứng, chung quanh da có màu nâu sậm và cứng giống như bệnh cứng da. Đáy sạch và nổi lên nhiều u nhú giả như ung thư. Lúc này hi vọng lành bệnh rất ít.

Dân gian có nhiều cách chữa sâu quảng, nhưng bằng kinh nghiệm mấy chục năm điều trị ngoài da, tôi thấy tơ mành có tác dụng tốt với bệnh này. Tơ mành có công dụng ôn thận ích khí, sáp tinh chỉ di. Dùng chữa dương nuy do thận hư, di tinh, tiểu nhiều lần, tự ra mồ hôi, mồ hôi trộm, phong thấp đau nhức. Ngoài da lá tơ mành tươi giã nát dùng để đăp lên vết thương, gãy xương, chữa ghẻ ngứa khá hữu hiệu. Tại Ấn Độ, người ta dùng lá tươi làm thuốc diệt côn trùng và chữa bệnh ngoài da”.

THUỶ TỐNG

Bình luận

Bạn có thể quan tâm