Ẩn họa khôn lường do sử dụng dầu ăn không đúng cách

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 3:35 24/02/2020 |

Quá trình hydro hóa có thể làm cho dầu thực vật để được lâu. Nhưng nhiều tài liệu khoa học cho thấy, tiêu thụ loại dầu này có liên quan đến nguyên nhân gây ra nhiều dạng ung thư.

dầu thực vật 3
Tiến sỹ Hoàng Dương Tùng cho rằng nấu nướng là một trong các tác nhân gây bụi mịn

Khó tin nhưng có thật: Nấu ăn sinh ra bụi mịn nguy hiểm

Hồi giữa năm 2019, khi hiện tượng bụi mịn đe dọa cuộc sống của hàng triệu người dân tại hai đô thị lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tiến sỹ Hoàng Dương Tùng (Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam) từng phát biểu rằng, nấu nướng cũng là nguyên nhân gây ra bụi mịn. Lúc đó, rất nhiều ý kiến chê cười phát biểu của tiến sỹ Tùng, cho rằng đó là điều thiếu cơ sở khoa học. Song, thực tế chứng minh rằng nhận định của tiến sỹ Tùng là có cơ sở. Nấu nướng gây ra bụi mịn và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người nội trợ.

Như đã đề cập ở đầu bài viết này, những người phụ nữ sinh sống trong các ngôi nhà “bao diêm”, diện tích từ 2m2 đến 4m2 tại khu Mả Lạng chịu rất nhiều tác động tiêu cực từ việc nấu ăn cho gia đình. Nghiên cứu của Mạng lưới không khí sạch Việt Nam cho thấy: Hoạt động nấu ăn, đặc biệt là chiên rán bằng dầu mỡ… sẽ thu hút nhiều bụi mịn nhất, do đó khu vực nhà bếp là nơi ô nhiễm nhất trong không gian sống.

Nói thêm về bụi mịn, thứ này được cho là thủ phạm đáng sợ nhất của ô nhiễm không khí, tên khoa học là “bụi mịn PM 2.5”. Loại bụi này có thể đi qua đường thở. Bụi mịn là những hạt bụi li ti trong không khí có kích thước 2,5 micron trở xuống (nhỏ hơn khoảng 30 lần so với sợi tóc người). Nó được hình thành từ các chất như carbon, nitơ và các hợp chất kim loại khác, lơ lửng trong không khí. Các nhà khoa học cảnh báo: Bụi mịn PM2.5 có thể xâm nhập sâu vào phổi, gây nên tình trạng khó thở. Tiếp xúc với các hạt mịn có thể gây ra các ảnh hưởng sức khỏe ngắn hạn với mắt, mũi, họng và phổi như ho, hắt hơi, sổ mũi và khó thở.

Cụ thể hơn, nghiên cứu chỉ ra có khoảng 30 tác nhân hoá học gây ô nhiễm trong nhà và rất nhiều trong số đó nằm trong danh sách các chất gây ung thư của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Những chất gây ô nhiễm không khí trong nhà bao gồm khói, khí gas, bụi và các chất hóa học… được sinh ra từ các thiết bị như điều hòa, tủ lạnh, bếp gas; sợi khoáng chất từ vải vóc, len dạ hoặc từ các chất trét tường dùng để chống ẩm.

Các bà nội trợ có thể bị ảnh hưởng sức khỏe nếu nấu ăn không đúng cách

Một số tác nhân khác có nguồn gốc sinh học như các loại nấm mốc và các chất dễ gây dị ứng phát ra từ các vật nuôi, hay những loại sâu bọ, gián… Trong số các tác nhân hoá học gây ô nhiễm, một số chất đặc biệt nguy hiểm có chứa trong nhiều loại sản phẩm khác nhau như mỹ phẩm, nước hoa xịt phòng, mùi của gỗ mới, mùi mực bút viết, mùi cồn… 

Đặc biệt, chiên xào đứng đầu trong danh sách các nguyên nhân thu hút bụi mịn. Khảo sát cho thấy tồn tại phân tử nitrogen dioxide (NO2), mono dioxide (CO), carbon dioxide (CO2) rất cao trong bầu không khí nhà bếp, thậm chí còn có các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi thuộc diện “cực độc” như acrolein, chất hóa học gây cay mắt và dị ứng phổi thường được dùng để chế tạo lựu đạn trong Thế Chiến thứ nhất!

Dầu thực vật có thực sự tốt?

Chắc chắn rằng, không dưới một lần bạn được nghe lời khuyên không nên ăn nhiều thực phẩm chiên xào, vì có hại tới sức khỏe và có khả năng gây ra ung thư. Nhưng bạn đã biết tại sao chưa? Lí do nằm ở chất gây ung thư acrylamide, một sản phẩm của phản ứng giữa đường và acid amine. Đây là phản ứng khi nấu nướng, một số loại thực phẩm giàu tinh bột được chiên ngập dầu như khoai tây chiên, bánh mì, bánh bao chiên…

Tiếp tục đề cập đến những nguy cơ đối với sức khỏe từ việc nấu nướng, báo cáo của Tổ chức y tế thế giới cho biết, hơn 50% các ca tử vong sớm vì bệnh viêm phổi ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi có liên quan đến các phân tử siêu nhỏ đang hiện diện ngay trong nhà. Ô nhiễm không khí gia đình là tác nhân gây ra 3,8 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn cầu.

Trong một nghiên cứu trước đó thực hiện tại trung tâm Berkeley Lab lừng danh, hợp tác với đồng nghiệp Jennifer Logue, Brett Singer đã đi đến kết luận: “Ở Hoa Kỳ nấu ăn là tác nhân hàng đầu gây ra tình trạng ô nhiễm không khí trong nhà vô cùng nghiêm trọng, với mức độ tác hại ngang ngửa với nguy cơ mắc bệnh, tử vong vì tai nạn giao thông và bệnh truyền nhiễm!”.

dầu thực vật 1
Sử dụng dầu mỡ chiên đi chiên lại nhiều lần sẽ vô cùng nguy hại cho sức khỏe

Trong những “sát thủ” ẩn mình ở nhà bếp, không thể không nói đến dầu ăn – chính xác hơn là thói quen dùng dầu ăn sai cách, gây nguy hiểm. Nhiều năm qua, ngành công nghiệp hóa học và các phương tiện truyền thông đã quảng cáo dầu thực vật như là sự lựa chọn “lành mạnh” cho chế độ ăn có sử dụng chất béo.

Vấn đề cốt yếu là dùng dầu ăn như thế nào cho đúng và chất lượng dầu thực vật không phải loại nào cũng tương tự như nhau. Có những loại dầu ăn tốt hơn những loại khác một chút. Ví như, dầu ô liu, dầu hạt cải bao giờ cũng được đánh giá cao hơn dầu cọ, dầu lạc…

Nhìn chung, không ít loại dầu thực vật (do áp lực hạ giá thành sản phẩm), được tạo ra bằng cách kết hợp giữa nhiệt, áp suất và dung môi hóa học được sử dụng để chiết xuất dầu thực vật từ thực vật. Các loại dầu này dễ dàng bị oxy hóa và trở thành ôi thiu, cũng như mất đi gần như hoặc toàn bộ các chất chống oxy hoá lành mạnh của nó. Điều này làm cho chúng trở nên độc hại và gây viêm.

Một vài loại dầu thực vật được hydro hóa, biến nó thành chất béo chuyển vị. Nguyên do là các nhà sản xuất thường hydro hoá dầu thực vật để làm cho chúng “tươi hơn” và tồn tại được ở nhiệt độ phòng. Điều này cản trở sự trao đổi chất dinh dưỡng bình thường của cơ thể, dẫn đến các tình trạng sức khoẻ như: Bệnh đường tiêu hóa, hư hại hệ miễn dịch, rối loạn chức năng gan, xơ vữa động mạch, bệnh đái tháo đường, béo phì, ung thư.

Quá trình hydro hóa có thể làm cho dầu thực vật để được lâu. Nhưng nhiều tài liệu khoa học cho thấy,  tiêu thụ loại dầu này có liên quan đến nguyên nhân gây ra nhiều dạng ung thư. Một nghiên cứu của Đại học Vanderbilt cho thấy, lượng chất béo chuyển vị có liên quan đến nguy cơ tử vong gia tăng không chỉ từ nguyên nhân là bệnh tim mà từ tất cả các nguyên nhân khác. Điều này đồng nghĩa với việc những loại dầu này nói chung là độc hại cho sức khoẻ con người.

Để hạn chế những tác hại của khói bụi nhà bếp, các nhà khoa học khuyên rằng không sử dụng dầu chiên đi chiên lại nhiều lần, chọn dầu ăn đảm bảo chất lượng, nên giữ đúng độ lửa, không nên sử dụng lửa cháy quá lớn gây cháy dầu ăn/đồ ăn. Bên cạnh đó, chú ý giảm thiểu các món chiên xào, nên ăn nhiều món luộc hoặc ít chế biến. Cần bật máy hút mùi khi đun nấu. Đừng quên mở cửa sổ khi đun nấu và có thể đặt một chậu cây trong bếp để giúp hấp thụ khí độc.

Hoài Sơn

Bình luận

Bạn có thể quan tâm