Phương pháp “Lá chắn sống” chống Covid 19 và dấu hỏi về nhân đạo

Tuổi trẻ đời sống đăng lúc: 3:48 09/04/2020 |

Những ngày qua không ít chuyên gia lên tiếng phản đối về việc một cố vấn cao cấp chính phủ Anh tuyên bố có thể áp dụng chiến lược “miễn dịch cộng đồng” trong việc chống đại dịch Covid 19. Vậy, cái chiến lược ấy là gì?

miễn dịch cộng đồng 1
Bác sĩ Edward Anthony Jenner

Nước Anh cuống cuồng chống dịch sau những ngày dửng dưng. Ý là một ví dụ điển hình của sự sụp đổ kế hoạch tạo ra “miễn dịch cộng đồng”. Hà Lan vẫn dường như chưa biết sợ khi đang cố bám trụ chiến lược y hệt Anh cách đây một tuần. Những ngày qua không ít chuyên gia lên tiếng phản đối về việc một cố vấn cao cấp chính phủ Anh tuyên bố có thể áp dụng chiến lược “miễn dịch cộng đồng” trong việc chống đại dịch Covid 19. Vậy, cái chiến lược ấy là gì, có phải lần đầu tiên nó được sử dụng, thành công thất bại trong quá khứ ra sao mà nhiều quốc gia tân tiến cố gắng bấu víu để rồi dẫn tới tình trạng không kịp trở tay như hiện tại?

Theo cách tính toán của Patrick Vallance, trưởng cố vấn khoa học Chính phủ Anh, họ sẽ cần tới 60% dân số tương đương 40 triệu người bị nhiễm virus Covid 19 để có thể miễn dịch cộng đồng. Miễn dịch cộng đồng xuất hiện khi một tỉ lệ lớn cộng đồng ấy đã trở nên miễn dịch với bệnh, từ đó họ trở thành “lá chắn sống” cho những người chưa bị nhiễm. Tương tự tính toán của Patrick, Thủ tướng Mark Rutte của Hà Lan cũng muốn thực hiện “miễn dịch cộng đồng” và cảnh báo hầu hết công dân sẽ bị nhiễm Covid 19.

Theo ông Rutte, chính phủ của ông muốn đạt đến tình trạng “miễn dịch tập thể” trong thời gian chờ vaccine bằng cách để những đối tượng ít bị tổn thương nhất nhiễm virus, trong khi bảo vệ người già và người bệnh và chính sách này có thể cần tới vài tháng hoặc lâu hơn. Theo tính toán, nếu trong một cộng đồng có đại đa số người có kháng thể chống lại một loại virus gây bệnh nào đó thì mỗi khi khi virus đó xuất hiện trở lại sẽ dễ dàng bị tiêu diệt, khó có thể thể lan rộng.

miễn dịch cộng đồng 3
Anh đang phải trả giá vì chiến dịch miễn dịch cộng đồng

Từ đó dịch bệnh sẽ không hình thành hoặc chỉ là những vụ dịch nhỏ, dễ dàng bị dập tắt. Đây chính là hiện tượng “miễn dịch cộng đồng”. Nhìn nhận một cách thẳng thừng thì nó chẳng khác nào một biện pháp theo kiểu sàng lọc tự nhiên để giữ lại những cá thể khỏe mạnh nhất trong cộng đồng.

Trong lịch sử hình thành vaccine, chính bác sĩ Edward Anthony Jenner cũng đã từng liều lĩnh thử nghiệm phương pháp sinh tồn này để tạo ra kháng thể. Ông thí nghiệm trên cơ thể của chính con mình và chấp nhận nó có thể tử vong nếu cơ thể không sản sinh ra chất kháng virus. Sinh năm 1749 tại Berkely, Gloucestershire, bác sĩ Edward Anthony Jenner sống trong thời kỳ đậu mùa hoành hành tại châu Âu. Khi còn là một đứa trẻ, Edward đã có khả năng quan sát thiên nhiên sắc sảo.

Trong quá trình học nghề bác sĩ phẫu thuật, Jenner tình cờ nghe được câu chuyện về một cô gái làm nghề vắt sữa bò nói rằng cô không thể mắc bệnh đậu mùa đáng sợ do cô đã mắc bệnh khác là bệnh đậu bò (bệnh đậu mùa ở bò). Ông nhớ như in chi tiết này nhưng lúc đó chưa biết phải xử lý hay phát triển điều đó trong nghiên cứu chữa bệnh ra sao. Ông chỉ có linh cảm đây sẽ là chi tiết tạo ra thứ thuốc chống lại căn bệnh đậu mùa đáng sợ.

Năm 1788, một đợt bệnh đậu mùa quét qua Gloucestershire nơi bác sĩ Edward sinh sống. Trong đợt bùng phát này, Edward thấy những bệnh nhân của ông làm việc với gia súc và đã tiếp xúc với bệnh đậu mùa ở bò thì có triệu chứng nhẹ hơn đậu mùa ở người, dù cũng làm cho toàn thân con vật nổi mụn nước. Ông nảy ra suy nghĩ liệu có thể truyền bệnh đậu bò sang người để phòng được bệnh đậu mùa ở người và bằng một cách nào đó sẽ chữa bệnh đậu bò. Như thế, người bệnh sẽ mắc căn bệnh đậu bò không chết nhưng thoát khỏi bệnh đậu mùa chết người. 

miễn dịch cộng đồng 2
Đoàn xe chuyển xác đi hỏa thiêu ở Ý

Mãi đến năm 1796, Edward mới bắt đầu tiến hành một thí nghiệm trên một trong những bệnh nhân của mình. Edward đã chiết lấy dịch từ các vết đậu bò trên cánh tay của một cô gái chăn bò rồi cấy vào cánh tay của cậu bé 8 tuổi khỏe mạnh cùng làng tên là James Phipps. Cậu bé bị sốt nhẹ nhưng sau vài ngày đã khỏe lại. 48 ngày sau, Edward tiêm chất có chứa mầm bệnh đậu mùa vào người cậu. Theo dõi, ông thấy Phipps không hề mắc đậu mùa. Edward  sau đó cũng áp dụng cho chính con trai mới 10 tháng tuổi của mình.

Ông đã hoàn thành công nghệ chế tạo thuốc tiêm chủng với các công đoạn: lấy ít virus bệnh đậu mùa trên một con bò mắc bệnh, sau đó làm cho virus yếu đi. Bước tiếp theo ông tiêm các virus này vào cơ thể người qua đường máu. Ông giải thích rằng những người được tiêm chủng sẽ không mắc bệnh đậu mùa nữa vì máu của họ đã có một yếu tố kháng bệnh. Phương pháp tiêm ngừa và thí nghiệm của Edward  xét theo các tiêu chuẩn y đức ngày nay là hoàn toàn sai trái.

Nhưng thực tế, nhờ sự liều lĩnh của ông, con người mới thoát đại dịch đậu mùa. Năm 1798 sau khi thực hiện các xét nghiệm thành công hơn, ông đã công bố phát hiện của mình. Edward  gọi phương pháp này là “Vaccination”, chính là nguồn gốc công cuộc tiêm vắc xin ở người phổ biến cho đến ngày nay.

Nó cũng chính là cách “bao bọc” của người khỏe cho người yếu trong câu chuyện “miễn dịch cộng đồng”. Nhìn theo một lý giải khác thì 10% người chưa nhiễm đó nếu là người già và trẻ em, trẻ sơ sinh, họ sẽ được 90% người nhiễm thuộc tuýp khỏe mạnh và khỏi bệnh che chắn. Thế nhưng, “miễn dịch cộng đồng” đang gây tranh cãi vì “lá chắn sống” không có gì đảm bảo.

Nhiều ý kiến phản đối cho rằng khác với cúm mùa hay bệnh sởi, dịch bệnh do virus Covid 19 chủng mới gây ra chưa có vắc xin và cũng chưa ai có kháng thể với nó. Chính vì vậy chuyện cho người dân nhiễm bệnh, nếu có, cũng là một cách làm quá mạo hiểm, trong khi vắc xin đang trong quá trình nghiên cứu thử nghiệm mới là lựa chọn tốt nhất để có miễn dịch cộng đồng.

Chúng ta đang sống trong một thế giới toàn cầu hoá, nhờ những chuyến bay quốc tế, con người có thể mang bệnh tật đến bất kỳ thành phố nào chỉ trong vài giờ và một khi một con virus đáp xuống, nó chỉ cần 1 cú hắt hơi để phát tán dịch bệnh ra cộng đồng. Sẽ không bao giờ con người có khả năng miễn dịch với bệnh cúm. Vì virus cúm thay đổi liên tục với tốc độ rất nhanh và hệ miễn dịch của cơ thể luôn chỉ chạy sau nó.

Tương tự như vậy, các loại vắc xin phòng cúm cũng chỉ có tác dụng trong một thời gian rất ngắn và sẽ trở nên vô tác dụng khi virus cúm đã biến đổi. Để có thể chống lại bệnh cúm và nhất là cúm Covid-19 thì nhân loại có lẽ cũng sẽ phải thay đổi cách sống, cách làm việc và cách tư duy. Hoặc bệnh cúm sẽ là cách mà tự nhiên sử dụng để giữ cân bằng cho thế giới.

MỘC MIÊN

Bình luận

Bạn có thể quan tâm